| YouTube Channel

रक्तबीजः (raktabIjaH)

 
Apte Hindi
Hindi
रक्तबीजः
पुं*
 रक्त-बीजः -
एक राक्षस जिसको दुर्गा देवी ने मारा था
रक्तबीजः
पुं*
 रक्त-बीजः -
अनार का वृक्ष
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 रक्तबीजः
noun
एकः असुरः यः शुम्भनिशुम्भयोः सेनापतिः आसीत्।
"दुर्गामाता रक्तबीजं जघान।"
Synonyms:
 दाडिमः, कल्कफलः, कुचफलः, पर्वरुह्, पिण्डपुष्यः, पिण्डीरः, फलखण्डवः, फलषाडवः, मणिबीजः, मधुबीजः, मुखवल्लभः, रक्तपुष्पः, रक्तबीजः, वल्कफलः, शुकवल्लभः, शुकादनः, सत्फलः, सुनीलः, सुफलः, हिण्डीरः
noun
वृक्षविशेषः।
"माली उद्याने दाडिमं रोपयति।"
Synonyms:
 रक्तबीजः
noun
एकः चिकित्सकः ।
"रक्तबीजस्य उल्लेखः कोशे वर्तते"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
रक्तबीजः,
पुं,
 (रक्तवर्णं बीजमस्य ।) दाडिमः ।इति राजनिर्घण्टः ॥
(अरिष्टकफलः । रीटाइति ख्यातः । तत्पर्य्यायो यथा, --“अरिष्टकस्तु माङ्गल्यः कृष्णवर्णोऽर्थसाधनः ।रक्तबीजः पीतफेनः फेनिलो गर्भपातनः ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
रक्तं शोणितं बीजं कारणमस्य ।) असुर-विशेषः । स च शुम्भनिशुम्भसेनापतिः देव्याहतश्च । यथा, --“पलायनपरान् दृष्ट्वा दैत्यान् मातृगणार्दितान् ।योद्धुमभ्याययौ क्रुद्धो रक्तबीजो महासुरः ॥
रक्तबिन्दुर्यदा भूमौ पतत्यस्य शरीरतः ।समुत्पतति मेदिन्यास्तत्प्रमाणस्तदासुरः ॥
युयुधे स गदापाणिरिन्द्रशक्त्या महासुरः ।ततश्चैन्द्री स्ववज्रेण रक्तबीजमताडयत् ॥
कुलिशेनाहतस्याशु तस्य सुस्राव शोणितम् ।समुत्तस्थुस्ततो योधास्तद्रूपास्तत्पराक्रमाः ॥
यावन्तः पतितास्तस्य शरीराद्रक्तबिन्दवः ।तावन्तः पुरुषा जातास्तद्बीर्य्यबलविक्रमाः ॥
तस्याहतस्य बहुधा शक्तिशूलादिभिर्भुवि ।पपात यो वै रक्तौघस्तेनासञ्छतशोऽसुराः ॥
तैश्चासुरासृक्सम्भूतैरसुरैः सकलं जगत् ।व्याप्तमासीत्ततो देवा भयमाजग्मुरुत्तमम् ॥
तान् विषण्णान् सुरान् दृष्ट्वा चण्डिका प्राह-सत्वरा ।उवाच कालीं चामुण्डे ! विस्तरं वदनं कुरु ॥
मच्छस्त्रपातसम्भूतान् रक्तबिन्दून् महासुरान् ।रक्तबिन्दोः प्रतीच्छ त्वं वक्त्रेणानेन वेगिता ॥
भक्षयन्ती चर रणे तदुत्पन्नान् महासुरान् ।एवमेष क्षयं दैत्यः क्षीणरक्तो गमिष्यति ॥
भक्ष्यमाणास्त्वया चोग्रा न चोत्पत्स्यन्ति चापरे ।इत्युक्त्वा तां ततो देवी शूलेनाभिजघान तम् ॥
मुखेन काली जगृहे रक्तबीजस्य शोणितम् ।तस्याहतस्य देहात्तु बहु सुस्राव शोणितम् ॥
यतस्ततस्तद्वक्त्रेण चामुण्डा संप्रतीच्छति ।मुखे समुद्गता येऽस्या रक्तपातान्महासुराः ।तांश्चखादाथ चामुण्डा पपौ तस्य च शोणितम् ॥
देवी शूलेन वज्रेण वाणैरसिभिरृष्टिभिः ।जघान रक्तबीजं तं चामुण्डापीतशोणितम् ॥
स पपात महीपृष्ठे शस्त्रसंघसमाहतः ।नीरक्तश्च महीपाल ! रक्तबीजो महासुरः ॥
ततस्ते हर्षमतुलमवापुस्त्रिदशा नृप ! ।तेषां मातृगणो जातो ननर्त्तासृङ्मदोद्धतः ॥
”इति मार्कण्डेये देवीमाहात्म्यम् ॥
(महिषासुरपिता दानवो रम्भ एव जन्मान्तरेरक्तबीजो जातः । यथा, देवीभागवते । ५ ।२ । ४४ -- ४९ ।“मृतं रम्भं समानीय यक्षास्ते परमं प्रियम् ।चितायां रोपयामासुस्तस्य देहस्य शुद्धये ॥
महिषी सा पतिं दृष्ट्वा चितायां रोपितं तदा ।प्रवेष्टुं सा मतिं चक्रे पतिना सह पावकम् ॥
वार्य्यमाणापि यक्षैः सा प्रविवेश हुताशनम् ।ज्वालामालाकुलं साध्वी पतिमादाय वल्लभम् ॥
महिषस्तु चितामध्यात् समुत्तस्थौ महाबलः ।रम्भोऽप्यन्यद्वपुः कृत्वा निःसृतः पुत्त्रवत्सलः ॥
रक्तबीजोऽप्यसौ जातो महिषोऽपि महाबलः ।अभिषिक्तस्तु राज्येऽसौ हयारिरसुरोत्तमैः ॥
एवं स महिषो जातो रक्तबीजश्च वीर्य्यवान् ।अवध्यस्तु सुरैर्द्दैत्यैर्मानवैश्च नृपोत्तम ! ॥
”)