र (ra)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishYates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte
Englishर [r] सु [su] सोनः [sōnḥ], (सु) सोनः A kind of garlic
लसोन.
रः [rḥ], 1 Fire.
Heat.
Love, desire.
Speed.
(In prosody) A syllabic foot (गण) consisting of a short syllable between two long syllables.
The number 'forty'.
रा Giving.
Gold.
Amorous play. -री Going motion. -रम् Brightness, lustre.Comp. -विपुला of metre.
रम् [ram], 1 Ā. (रमते, but Paras. when preceded by वि, आ, परि and उप
रेमे, अरंस्त, अरंसीत् रंस्यते, रन्तुम्, रत)
To be pleased or delighted, rejoice, be gratified
रहसि रमते Māl 3.2
2.223
2.18.
To rejoice at, be pleased with, take delight in, be fond of (with or )
लोलापाङ्गैर्यदि न रमसे लोचनैर्बञ्चितो$सि 27
व्यजेष्ट षड्वर्गमरंस्त नीतौ 1.2.
To play, sport, dally, amuse oneself with
राजप्रियाः कैरविण्यो रमन्ते मधुपैः सह 1.126 (where the next meaning is also hinted)
6.15, 67
रंरम्यते (अतिशयेन रमते) सरस- नागरिकण नाम्ना श्रीबिह्लणेन कविना क्षितिपालपुत्री Bil. Ch.48.
To have sexual intercourse with
सा तत्पुत्रेण सह रमते 3
विशङ्कमाना रमितं कयापि जनार्दनम् 7.
To remain, stay, pause.
To take rest, remain quiet.
To gladden, delight. (रमयति-ते) To please, delight, satisfy. -Desid. (रिरंसते) To wish to sport
15.18.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishर 1. र, the twenty-seventh consonant of
the Nāgarī alphabet, being the semivowel of the
vowels ऋ, ॠ, and having the sound of the English r
in real.
—र-कार, अस्, m. the letter or sound र।
Apte Hindi
Hindiरः
- रा + ड
अग्नि
रः
- रा + ड
गर्मी
रः
- रा + ड
"प्रेम, इच्छा"
रः
- रा + ड
"चाल, गति"
रम्
"भ्वा* आ* , परन्तु वि, आ, परि उपसर्ग लगने पर पर*, रत" - -
"प्रसन्न होना, खुश होना, हर्ष मनाना, तृप्त होना"
रम्
"भ्वा* आ* , परन्तु वि, आ, परि उपसर्ग लगने पर पर*, रत" - -
"हर्षित होना, प्रसन्न होना, आनन्द मनाना, स्नेहशील होना"
रम्
"भ्वा* आ* , परन्तु वि, आ, परि उपसर्ग लगने पर पर*, रत" - -
"खेलना, क्रीडा करना, प्रेमालिङ्गन करना, जी बहलाना"
रम्
"भ्वा* आ* , परन्तु वि, आ, परि उपसर्ग लगने पर पर*, रत" - -
संभोग करना
रम्
"भ्वा* आ* , परन्तु वि, आ, परि उपसर्ग लगने पर पर*, रत" - -
"रहना, ठहरना, टिकना"
रम्
भ्वा* उभ*प्रेर* - -
"प्रसन्न करना, खुश करना, सन्तुष्ट करना"
रम्
भ्वा* आ* इच्छा* - -
क्रीडा करने की इच्छा करना
Shabdartha Kaustubha
Kannadaर
कन्नडार्थः - > ರಕಾರ
विस्तारः - > ಇದು ಅವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ವರ್ಣ. ಈ ವರ್ಣವು ಈಷತ್ಸ್ಪೃಷ್ಟಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಮೂರ್ಧಾಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಅಂತಸ್ಥವರ್ಣ. "ऋटुरषाणां मूर्धा । यरलवा अन्तस्थाः । ईषत्स्पृष्टमन्तस्थानाम्" - सि० कौ०
र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿ /ಬೆಂಕಿ
र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಷ್ಣ /ಬಿಸಿ
र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಮ /ಮನ್ಮಥ
र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಜ್ರ
र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕ್ಷಯ /ನಾಶ
र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಸ್ತ /ಕೈ
र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಋತು
विस्तारः - > "रः पुमान् पावके कामे क्षये वज्रे शये ऋतौ" - मेदि०
र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಛಂದಃಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಕ್ತವಾದ ಮಧ್ಯಲಘುವುಳ್ಳ ಒಂದು ಗಣ
र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧೈರ್ಯ
र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧನ /ಸಂಪತ್ತು
र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾಜನಿಂದ ಭಯ
र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಬ್ದ /ಧ್ವನಿ
र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೆಂಗಸು
र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಯು /ಗಾಳಿ
र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಕ್ತ
र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಿರಸ್ಸು /ತಲೆ
र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧ್ಯಾನ
र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಕಾಶ /ಗಗನ
र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಕ್ಷತ್ರ
र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉದರ /ಹೊಟ್ಟೆ
र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭಯ /ಹೆದರಿಕೆ
र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತ್ಯಾಗ /ಧನ
र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಕ್ತ್ರ /ಮುಖ
र
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಬಿಸಿಯಾದ
र
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ವಿರಸವಾದ
विस्तारः - > "रः पुमान् पावके कामे क्षये वज्रे शये धृतौ । रं क्लीबे रुधिरे मूर्ध्नि ध्यानव्योमोडुकुक्षिषु । वक्त्रे भये च त्रिषु तु विरसे त्यागतीक्ष्णयोः" - नानार्थर०
र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾಮ
र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭೂಮಿ
र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರಿಯ
विस्तारः - > "रश्च रामेऽनिले वह्नौ भूमावपि धनेऽपि च" - हारा०
रा /रै
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧನ /ಐಶ್ವರ್ಯ /ಸಂಪತ್ತು
निष्पत्तिः - > रा (दाने) - "डैः" (उ० २-६७)
प्रयोगाः - > "आत्मानमनु ये चेह ये रायः पशवो गृहाः । विसृज्य सर्वानन्यांश्च मामेवं विश्वतोमुखम् ॥"
उल्लेखाः - > भाग० ३-२५-३९
रा /रै
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ವರ್ಣ /ಚಿನ್ನ
रा /रै
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೇಘ /ಮೋಡ
विस्तारः - > "रास्तु सुवर्णे जलदे धने" - हेम०
रा /रै
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಾಲೆ /ಮನೆ
रा /रै
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಾರ್ಥನೆ /ಕೋರಿಕೆ
रा /रै
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗತಿ /ಗಮನ /ನಡಿಗೆ
निष्पत्तिः - > रा (दाने) - "क्विप्" (वा० ३-३-९४)
विस्तारः - > "रा स्त्रियां हेम्नि शालायामाशंसायां गतावपि" - नानार्थर०
Kridanta Forms
Sanskritरम् (र॒मुँ॒ क्रीडायाम् रमँ इति माधवः - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = रमणम्
अनीयर् = रमणीयः - रमणीया
ण्वुल् = रामकः - रामिका
तुमुँन् = रन्तुम्
तव्य = रन्तव्यः - रन्तव्या
तृच् = रन्ता - रन्त्री
क्त्वा = रमित्वा / रत्वा
ल्यप् = प्ररम्य / प्ररत्य
क्तवतुँ = रतवान् - रतवती
क्त = रतः - रता
शानच् = रममाणः - रममाणा
Abhyankara Grammar
Englishर (l) the consonant र, generally cited as रेफ
the vowel अ is added to र् for facility of utterance: cf. T. Pr.' I.21
(2) short term ( प्रत्याहृार ) for र् and ल्
cf. उरण् रपरः, P. I. 1.51: (3) krt affix र applied to the roots नम्, कम्प् etc. in the sense of agent who is habituated to, or expert in the action expressed by the root
e. g, नम्रः, कम्प्र:
cf. नमिकम्पिस्म्यजसकम- हिंसदीपो रः P. III. 2. 167
(4) tad. affix र as a Caturarthika affix applied to the words headed by अश्मन्: e. g. अश्मरः
cf. वुञ्छण् P. IV. 2. 80
(5) tad affix र in the sense of possession affixed to the words ऊष, सुषि, मुष्क, मधु, and तमस् with अ of तमस् changed to इ: e. g. ऊषरम्, सुषिरम्, मधुर:, तमिस्रा: cf. Kas on. P.V. 2.107 and 114: (6) tad. affix र in the sense of diminution affixed to the words कुटी, शमी and शुण्डा: e.g. कुटीर:, शमीर, शुण्डार:: cf. Kas. on P. V. 3. 88: (7) tad. affix रक् which see below
(8) krt affix रक् which see below
(9) a term for द्विगुसमास in the Jainendra Vyakarana.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
Germanएकाक्षरनाममाला
Sanskritर, काम, तीक्ष्ण, वैश्वानर, नर
धातर्यपि पशौ यं स्यात् या याने यातरि श्रियाम् ।
खट्वाङ्गेऽपि च रः कामे तीक्ष्णे वैश्वानरे नरे ॥ ३६ ॥
verse 1.1.1.36
page 0121
र, राम, वज्र, शब्द
रामे वज्रे च शब्दे स्यात् रा द्रव्ये कनके पुनः ।
आश्रये नीरदे च स्यात् रुः सूर्ये रक्षणेऽपि च ॥ ३७ ॥
verse 1.1.1.37
page 0121
पुराणम्
Englishर / RA. The letter ra means fire, strength, indra. (agni purāṇa, Chapter 348),
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritर, रेफः । यथा । वर्णात् कारतकारौ रादेफः ।इति कलापसंक्षिप्तसारव्याकरणे ॥
रेफात्कारश्च । रकारः । इति प्रक्रियाकौमुदी ॥
स तुसप्तविंशहलवर्णः । तस्योच्चारणस्थानं मूर्द्धा ।इति मुग्धबोधव्याकरणम् ॥
* ॥
(तथा चशिक्षायाम् । १७ ।“स्युर्मूर्द्धन्या ऋटुरसा दन्त्या ऌतुलसाःस्मृताः ॥
”)तस्य स्वरूपं यथा, --“रेफञ्च चञ्चलापाङ्गि ! कुण्डलीद्वयसंयुतम् ।रक्तविद्युल्लताकारं पञ्चदेवात्मकं सदा ।पञ्चप्राणमयं वर्णं त्रिबिन्दुसहितं सदा ॥
”इति कामधेनुतन्त्रे ६ पटलः ॥
* ॥
तस्य लेखनप्रकारो यथा, --“दक्षतः कुण्डली रेखा वामाद्दक्षगताप्यधः ।पुनर्द्दक्षगता द्बेधा ततोऽधोगत्य चोर्द्ध्वतः ॥
भवानी शङ्करो वह्निस्तासु तिष्ठन्ति नित्यशः ।अर्द्धमात्रा ब्रह्मरूपा महाशक्तिः प्रकीर्त्तिता ॥
”अपि च ।“ऊर्द्ध्वाधःक्रमतो रेखा त्रिकोणाधोगता हि सा ।विधिरीशः केशवश्च तासु तिष्ठन्ति नित्यशः ॥
ऊर्द्ध्वस्थिता तु या मात्रा सा शक्तिः परि-कीर्त्तिता ।तस्य मध्यगता रेखा वह्निरूपा हि सा स्मृता ।निर्गुणोऽसौ सदा वर्णो न कदाचित् गुणीभवेत् ॥
”अस्य ध्यानं यथा, --“ललज्जिह्वां महारौद्रीं रक्तास्यां रक्तलोच-नाम् ।रक्तवर्णामष्टभुजां रक्तपुष्पोपशोभिताम् ॥
रक्तमाल्याम्बरधरां रक्तालङ्कारभूषिताम् ।महामोक्षप्रदां नित्यामष्टसिद्धिप्रदायिकाम् ॥
एवं ध्यात्वा ब्रह्मरूपां तन्मन्त्रं दशधा जपेत् ॥
”तत्प्रणाममन्त्रो यथा, --“त्रिशक्तिसहितं देवि ! आत्मादितत्त्वसंयुतम् ।सर्व्वतेजोमयं वर्णं सततं प्रणमाम्यहम् ॥
”इति वर्णोद्धारतन्त्रम् ॥
* ॥
तस्य नामानि यथा, --“रो रक्तः क्रोधिनी रेफः पावकस्त्वोजसो मतः ।प्रकाशादर्शनो दीपो रतकृष्णापरं बली ॥
भुजङ्गेशो मतिः सूर्य्यो धातुरक्तः प्रकाशकः ।व्यापको रेवतीदासं कुक्ष्यंशो वह्निमण्डलम् ॥
उग्ररेखा स्थूलदण्डो वेदकण्ठपला पुरा ।प्रकृतिः सुगलो ब्रह्मशब्दश्च गायको धनम् ॥
श्रीकण्ठ उष्मा हृदयं मुण्डी त्रिपुरसुन्दरी ।सबिन्दुर्योनिजो ज्वाला श्रीशैलो विश्वतो-मुखी ॥
”इति नानातन्त्रशास्त्राणि ॥
(छब्दःशास्त्रोक्तगणविशेषः । यथा, छन्दो-मञ्जर्य्याम् । १ । ८ । “र-लमध्यः ।” लघुवर्णमध्योरः भवति । तस्येदं साङ्केतिकं चिह्नम् ऽ।ऽपद्यादौ अस्याक्षरस्य प्रयोगे दाहो भवति ।यदुक्तं वृत्तरत्नाकरटीकायाम् ।“यो लक्ष्मीं रस्तु दाहं व्यसनमथ लवौ शः सुखंषस्तु खेदम् ॥
”धात्वनुबन्धविशेषः । यथा, कविकल्पद्रुमे ।“--क्षो जक्षादि र वैदिकः ।”“वैदिको वेदेष्वेव प्रयुक्तो न तु भाषाया-मित्यर्थः । यथा, गार्लि स्तुतौ जगाति ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskritर रकारः व्यञ्जनवर्णभेदः स्पर्शवर्णोष्मवर्णयोर्मध्यस्थत्वात् अन्त-स्थवर्णः । अस्योच्चारणस्थानं मूर्द्ध्वा । जिह्वाग्रेण मूर्द्ध्व-स्थानस्येषत्स्पर्शेनोच्चारणादस्य आम्यन्तरप्रयत्न ईषत्-स्पृष्टम् । बाह्यप्रयत्नाश्च संवारनादघोषा अल्पप्राणश्च ।वर्णाभिधाने अस्य वाचकशब्दा उक्ता यथा“रो रक्तः क्रोधिनी रेफः पावकस्तैजसो मतः । प्रकाशीदर्शनो दीपा रततृष्णा परं बली । भुजङ्गेशो मतिःसूर्य्यो धातू रक्तप्रकाशकः । व्यापको रेवती दानं दक्षांसोवह्निमण्डलम् । उग्रवेगा स्थूलदण्डो वेदकर्णोपलाम्बरा ।प्रकृतिः सुगलो ब्रह्मशब्दश्च गायको घनः । श्रीकण्ठऊष्मा हृदयं मुण्डी त्रिपुरसुन्दरी । सविन्दुर्योनिजोज्वाला श्रीशैलो विश्वतोमुखी” । अस्य व्येयरूपं यथा“रेफञ्च चञ्चलापाङ्गि! कुण्डलीद्वयसंयुतम् । रुक्त-विद्युल्लताकारं पञ्चदेवात्मकं सदा । पञ्चप्राणमयं वर्णत्रिविन्दुसहितं सदा” कामधेनुत० । “अस्याधिष्ठातृ-देवतारूपं यथा “ललज्जिह्वां महारौद्रीं रक्तास्यां रक्त-लोचनाम् । रक्तवर्णामष्टभुजां रक्तपुष्पोपशोभिताम् ।रक्तमाल्याम्बरधरां रक्तालङ्कारभूषिताम् । महामोक्ष-प्रदां नित्यामष्टसिद्धिप्रदायिकाम् । एवं ध्यात्वा ब्रह्म-रूपां तन्मन्त्रं दशधा जपेत्” । मातृकान्थासेऽस्य दक्षांसेन्यास्यता । काव्यादौ प्रयोगे “रस्तु दाहम्” वृ० र०टीकोक्तेः दाहः फलम् ।पु० रा--ड । १ वह्नौ २ उग्रे मेदि० । ३ कामानले च शब्दर० ।४ छन्दःशास्त्रप्रसिद्धे लघुमध्ये आद्यन्तगुरुयुते रगणे का-व्यादौ तस्य प्रथमप्रयोगे मरणं फलम् अस्य देवताऽग्निः ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.
