योधयिता-त्री (yodhayitA-trI)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“युध सम्प्रहारे”@} 2 ‘सम्प्रहारः = हननम्।’ इति क्षीरस्वामी।
योधकः-धिका, योधकः-धिका, युयुत्सकः-त्सिका, योयुधकः-धिका
योद्धा-योद्ध्री, योधयिता-त्री, युयुत्सिता-त्री, योयुघिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि दैवादिकक्षुध्यतिवत् 3 ज्ञेयानि।
4 राजयुध्वा, 5 सहयुध्वा, 6 7 चापयोधी, 8 प्रतियोधी, 9 युध्यमानः, 10 11 योधः-यौधः, 12 आयुधम्, 13 युद्धम्, 14 ईषद्योधनः-दुर्योधनः-सुयोधनः, 15 ईषद्योधः- दुर्योधः-सुयोधः, 16 युयुधानः, 17 योधयन्-न्ती, 18 इत्यानच्प्रत्यये, तस्य कित्त्वेन गुणनिषेधे च युधानः इति सिद्ध्यति।
युधानः = रिपुः।]] युधानः, 19 इति मक्प्रत्ययः।
युध्यतेऽस्मिन् राजेति युध्मः = शरत्कालः।]] युध्मः, 20 युयुत्सा, आयोधनम्, इत्यादीनि रूपाण्यस्माद् भवन्तीति विशेषः।
01 (१३५४)
02 (४-दिवादिः-११७३। अक। अनि। आत्म।)
03 (३१५)
04 [[३। ‘राजनि युधिकृञः’ (३-२-९५) इति कर्मण्युपपदे क्वनिप्प्रत्ययः। राजानं योधितवान् राजयुध्वा। अत्रान्तर्भावितण्यर्थाद् धातोः सकर्मकत्वमिति बोध्यम्। ‘भूते’ (३-२-८४) इत्यधिकारे प्रत्ययस्यास्य विधानात् भूतकालिकत्वम्। स्त्रियाम्, ‘वनो न हशः--’ (वा। ४-१-७) इति निषेधाद् ङीब्रेफौ न।]]
05 [[४। ‘सहे च’ (३-२-९६) इत्यनेन सहशब्द उपपदे धातोः क्वनिप्। सह योधितवान् सहयुध्वा।]]
06 [[C। ‘संवित्तः सहयुध्वानौ तच्छक्तिं खरदूषणौ।’ भ। का। ५। ३७।]]
07 [[५। ‘बहुलमाभीक्ष्ण्ये’ (३-२-८१) इति णिनिः। चापयोधी = किरातादि-जातिविशेषः।]]
08 [[६। गम्यादिषु (३-३-३) पाठात् भविष्यत्काल औणादिको णिनिः। प्रतियोधी = यः प्रतिद्वन्द्वितया युद्धं करिष्यति स उच्यते।]]
09 [[७। शानचि दिवादित्वाच्छ्यनि रूपमेवम्। युध्यति इत्यादिप्रयोगाणामुपपत्तिस्तु-- ‘सुप आत्मनः क्यच्’ (३-१-८) इति क्यजन्तत्वेन, दिवादेरवृत्कृतत्वेनाकृतिगण- त्वाद्वा साधुत्वमिति बोध्यम्।]]
10 [पृष्ठम्१०८७+ ३१]
11 [[१। प्रज्ञादिषु (५-४-३८) योधशब्दस्य पाठात् इगुपधलक्षणं कप्रत्ययं बाधित्वा, पचादिपाठपरिकल्पनेनाच्। स्वार्थे तद्धितेऽणि विकल्पेन प्रवृत्ते तु योधः--यौधः इति रूपद्वयस्योपपन्नत्वं ज्ञेयम्।]]
12 [[२। आदाय युध्यन्तेऽनेनेति आयुधम्। ‘घञर्थे कविधानं स्थास्नापाव्यधिहनियुध्य- र्थम्’ (वा। ३-३-५८) इति वचनात् घञर्थे करणे कप्रत्यये, कित्त्वेन गुणनिषेधे च रूपमेवम्।]]
13 [[३। ‘क्तिच्क्तौ च संज्ञायाम्’ (३-३-१७४) इति संज्ञायां क्तप्रयये धत्व-जश्त्वयोश्च रूपम्।]]
14 [[४। ईषदाद्युपपदेषु, ‘भाषायां शासियुधि--’ (वा। ३-३-१३०) इति खलपवादो युच्प्रत्ययः। अत्रापि अन्तर्भावितण्यर्थाद्धातोः, विवक्षया वा सकर्मकत्वं बोध्यम्। कर्मणि प्रत्ययोऽयम्।]]
15 [[५। ‘भाषायां शासियुधि--’ (वा। ३-३-१३०) इति युच् वा--इति प्रक्रियाकौ- मुदी। तन्मते युजभावपक्षे खल्प्रत्यये रूपाणामेषां सिद्धिर्बोध्या।]]
16 [[६। ‘बाहुलकादानचि द्वित्वम्।’ इति मा। धा। वृत्तिः। बाहुलकादेव प्रत्ययस्य कित्त्वमपि बोध्यम्। तेन न गुणः।]]
17 [[७। ‘बुधयुध--’ (१-३-८६) इति कर्तृगामिन्यपि क्रियाफले ण्यन्तात् परस्मैपदमेव। “ये चात्राकर्मकाः, तेषाम्, ‘अणावकर्मकात् चित्तवत्कर्तृकात्’ (१-३-८८) इत्येव परस्मैपदे सिद्धे वचनमिदम्--अचित्तवत्कर्तृकार्थम्।।” इति काशिका (१-३-८६) अत्रानुसन्धेया।]]
18 [[८। ‘युधिबुधिदृशिभ्यः किच्च’ [द। उ। ५-३३]
19 [[९। ‘इषियुधि--’ [द। उ। ७-३१]
20 [[आ। ‘युयुत्सारहितो रामं ममारापहरन् वने।।’ भ। का। ९। १२५।]]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.