| YouTube Channel

योगराजगुग्गुलु (yogarAjaguggulu)

 
Monier Williams Cologne
English
योग—राज—गुग्गुलु
m.
 a partic. med° preparation,
Bhpr.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
योगराजगुग्गुलुः,
पुं,
 (योगराजाख्यो गुग्गुलुः ।)वातरोगादीनामौषधविशेषः । यथा, --“नागरं पिप्पलीमूलं चर्व्य मूषणचित्रकम् ।भृष्टं हिङ्ग्वजमोदा च सर्षपो जीरकद्बयम् ॥
रेणुकेन्द्रयवौ पाठा विडङ्गं गजपिप्पली ।कटुकातिविषा भार्गी वचा मूर्व्वा च पत्रकम् ॥
देवदारु कणा कुष्ठं रास्ना मुस्ता च सैन्धवम् ।एला त्रिकण्टकः पथ्या धान्यकञ्च विभीतकम् ॥
धात्री च त्वगुशीरञ्च यवक्षारोऽखिलान्यपि ।एतानि समभागानि सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत् ॥
यावन्त्येतानि चूर्णानि तावदेवात्र गुग्गुलुः ।संमर्द्य सर्पिषा पश्चात् सर्व्वं संमिश्रयेच्च तत् ॥
एकं पिण्डं ततः कुर्य्यात् धारयेत् घृतभाजने ।गुटिकाष्टकमात्रास्तु खादेत्ताश्च यथोचितम् ॥
यथोचितमिति दोषकालानलाद्यपेक्षया ॥
परिभाषा च ।आदौ शाणोन्मितं खादेत् ततः कर्षार्द्ध-मात्रकम् ।ततः कर्षमितं खादेत् गुग्गुलुं क्रमतो नरः ॥
दिनानां सप्तके पूर्व्वे गुग्गुलोः शाणमाहरेत् ।द्बितीये कर्षमर्द्धन्तु पूर्णं कर्षं ततः परम् ॥
गुग्गुलुर्योगराजोऽयं महान्मुख्यो रसायनः ।मैथुनाहारपानानां नियमो नात्र विद्यते ॥
सर्व्वान् वातामयान् हन्यात् आमवातमप-स्मृतिम् ।वातरक्तं तथा कुष्ठं तथा दुष्टव्रणानपि ॥
अर्शांसि ग्रहणीरोगं प्लीहगुल्मोदराण्यपि ।आनाहं मन्दमग्निञ्च श्वासं कासमरोचकम् ॥
प्रमेहं नाभिशूलञ्च कृमिं क्षयमुरोग्रहम् ।शुक्रदोषं रजोदोषमुदावर्त्तं भगन्दरम् ॥
* ॥
रास्नादिक्वाथसंयुक्तः सर्व्ववातामयान् हरेत् ।काकोल्यादिश्रितात् पित्तं कफमारखधादिना ॥
दार्व्वीश्रितेन मोहांश्च गोमूत्रेण च पाण्डुताम् ।मधुना मेदसो वृद्धिं कुष्ठं निम्बशृतेन च ॥
छिन्नाक्वाथेन वातास्रं शोफं मूलकजात्शृतात् ।पाटलाक्वाथसहितो विषं मूष्कसम्भवम् ॥
त्रिफलाक्वाथसंयुक्तो दारुणां नेत्रवेदनाम् ।पुनर्नवादेः क्वाथेन हन्ति सर्व्वोदरानपि ॥
* ॥
अत्र रास्नादिक्वाथो यथा, --रास्ना पुनर्नवा शुण्ठी गुडूच्येरण्डजं शृतम् ।सप्तधातुगते वाते सामे सर्व्वाङ्गगे पिबेत् ॥
इति योगराजो गुग्गुलुः ॥
” इति भावप्रकाशः ॥