| YouTube Channel

युक्तं (yuktaM)

 
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
युक्तं, त्रि, (युज्यत स्म इति । युज् + क्तः ।)न्याय्यम् । तत्तु न्यायागतद्रव्यादिकम् । इत्यमरः ।२ । ८ । २४ ॥
(यथा, शाकुन्तले । १ अङ्के ।“जन्म यस्य पुरोर्वंशे युक्तरूपमिदं तव ।पुत्त्रमेवं गुणोपेतं चक्रवर्त्तिनमाप्नुहि ॥
”)अपृथग्भूतम् । मिलितमित्यर्थः । इति मेदिनी ।ते, ४७ ॥
(यथा, आनन्दलहर्य्याम् । १ ।“शिवः शक्त्या युक्तो यदि भवति शक्तः प्रभवितुंन चेदेवं देवो न खलु कुशलः स्पन्दितुमपि ।अतस्त्वामाराध्यां हरिहरविरिञ्च्यादिभिरपिप्रणन्तुं स्तोतुं वा कथमकृतपुण्यः प्रभवति ॥
”)
युक्तं,
क्ली,
 (युज् + क्तः ।) हस्तचतुष्टयम् । इतिमेदिनी । ते, ४७ ॥
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ओ लडि उत्क्षेपणे”@} 2 अत्र ओकारः इत्संज्ञक इति चान्द्रा आहुः।
धात्ववयव एव ओकार इति क्षीरस्वामिप्रभृतयः।
‘उलडि’ इति पठित्वा ‘उलण्डयति’ इति केचिदु- दाहरन्ति।
एवं बहुधा विप्रतिपत्तिरत्र।
ओकारो धात्ववयव इत्यभ्युपगत्या- स्माभिः पूर्वं 3 ओलण्डक इत्यादीनि रूपाणि ण्यन्तात्, ण्यन्तप्रकृतिक- सन्नन्ताच्च प्रदर्शितानि।
ओकार इत्संज्ञक इति पक्षे-लण्डकः-ण्डिका इत्यादीनि रूपाणि यथासम्भवं स्वयमेवोह्यानि।
‘अनित्यण्यन्ताः चुरादयः’ इत्याश्रित्य ओकारेत्त्वपक्षे ‘ओदितश्च’ 4 इति निष्ठानत्वे लण्ड्नः इत्यपि निष्ठायां प्रदर्शयन्ति।
“दौर्गास्तु क्ते लण्डिन इत्युदाजह्रुः
तच्च पापात् पापीयः।
अव्यवहितस्य 5 नत्वात्” इति क्षीरस्वामी।
युक्तं चैतत्
अन्यथा विन्नादिवत् विदित इत्यत्रापि निष्ठातकारस्य नकारः स्यात्
इत्यलमत्राधुना।
‘ओलण्डितमिवापश्यत् उग्रं समरताण्डवम्’ 6 ‘ओलण्डिताद्रिरपि जालितदिव्यधामा--’ 7 इत्यादिषु ओकारो धात्वयव इत्येव प्रयोगा उपलभ्यन्ते इत्यपीहावधेयम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१४६७)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१५४२। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (१३८)
04
=>
 (८-२-४५)
05
=>
 (निष्ठातकारस्यैव)
06
=>
 (यादवाभ्युदयः- १६-६४)
07
=>
 (धातुकाव्यम्-३-१४)