यावः (yAvaH)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Apte Hindi
Hindiयावः
- यु + अच् + अण् = याव
जौ से तैयार किया हुआ आहार
यावः
- यु + अच् + अण् = याव
"लाख, लाल रंग, महावर "
Wordnet
Sanskrit लाक्षा, राक्षा, जतु, यावः, अलक्तः, द्रुमामयः, रङ्गमाता, खदिरिका, रक्ता, पलङ्कषा, क्रिमिहा, द्रुमव्याधिः, अलक्तकः, पलाशी, मुद्रिणी, दीप्तिः, जन्तुका, गन्धमादिनी, नीला, द्रवरसा, पित्तारिः
रक्तवर्णीयः पदार्थः यः विशिष्टे वृक्षे रक्तवर्णीयाभिः कृमिभिः निर्मीयते।
"दुर्योधनेन पाण्डवान् हन्तुं लाक्षायाः गृहं निर्मितम्।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritयावः, (यौति यूयते वा । यु + अच् अप् वा ।ततः प्रज्ञाद्यण् ।) अलक्तः । इत्यमरः । २ ।६ । २२५ ॥
(तथास्य पर्य्यायः ।“लाक्षा पलङ्कषालक्तो यावो वृक्षामयो जतु ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
यथा, नैषधे । २२ । ४६ ।“ततस्तदीयाधरयावयोगा-दुदेति विम्बारुणविम्ब एषः ॥
”यव एव । स्वार्थेऽण् । यावः । यथा, तैत्तिरीय-संहितायाम् । ४ । ३ । ९ । २ ।“यावानां भागोऽस्य यावानामाधिपत्यमिति ॥
”)
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“यु मिश्रणे”@} 2 ‘-- अमिश्रणे च’ इत्यपि क्वचित् पाठः।
‘यावयेत जुगुप्सायाम्, मिश्रणे यौति, बन्धने।
युनाति च युनीते च-- …।।’ 3 इति देवः।
यावकः-विका, यावकः-विका, 4 यियविषकः-युयूषकः-षिका, 5 योयूयकः-यिका
6 यविता-त्री, यावयिता-त्री, यियविषिता-युयूषिता-त्री, योयूयिता-त्री
7 युवन्-ती, यावयन्-न्ती, यियविषन्-युयूषन्-न्ती
-- यविष्यन्-न्ती-ती, यावयिष्यन्-न्ती-ती, यियविषिष्यन्-युयूषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- यावयमानः, -- योयूयमानः
-- यावयिष्यमाणः, -- योयूयिष्यमाणः
नियुत्-नियुतौ-नियुतः
-- -- -- 8 युतम्-युतः-युतवान्, यावितः, यियविषितः-युयूषितः, योयूयितः-तवान्
9 यवः-यवानी, 10 यवनः-यवनानी, यवनी, 11 यवकः, यावः, यावकः, 12 यावकम्, यावः, यियविषुः 13 -युयूषुः- 14 यियावयिषुः, योयुवः
यवितव्यम्, यावयितव्यम्, यियविषितव्यम्-युयूषितव्यम्, योयूयितव्यम्
15 प्रयवणीयम्, प्रणियवनीयम्-प्रनियवनीयम्, 16 प्रयावनीयम्-प्रयावणीयम्, यियविषणीयम्-युयूषणीयम्, योयूयनीयम्
17 18 याव्यम्, याव्यम्, यियविष्यम्-युयूष्यम्, योयूय्यम्
ईषद्यवः-दुर्यवः-सुयवः
-- -- -- 19 यूयमानः, याव्यमानः, यियविष्यमाणः-युयूष्यमाणः, योयूय्यमानः
20 प्रयवः, 21 संयावः, 22 उद्यावः, 23 उद्यावः, 24 यवः, 25 योत्रम्, 26 यौत्रम्, यावः, यियविषः, युयूषः, योयूयः
यवितुम्, यावयितुम्, यियविषितुम्-युयूषितुम्, योयूयितुम्
27 यूतिः, यावना, यियविषा-युयूषा, योयूया
यवनम्, यावनम्, यियविषणम्-युयूषणम्, योयूयनम्
युत्वा, यावयित्वा, यियविषित्वा-युयूषित्वा, योयूयित्वा
प्रयुत्य, 28 प्रयूय, प्रयाव्य, प्रयियविष्य-प्रयुयूष्य, प्रयोयूय्य
29 यावम् २, युत्वा २, यावम् २, यावयित्वा, यियविषम् २, यियविषित्वा २, योयूयम् २
योयूयित्वा २
30 इति निप्रत्ययः।
युवन्त्यस्यामिति योनिः।]] योनिः, 31 इति कन्प्रत्ययः, धातोः दीर्घश्च भवति।
यूकः = क्षुद्रजन्तुः।]] यूकः-यूका, 32 इति थक्प्रत्यये निपात्यते।
निपातनादेव धातोर्दीर्घश्च।
यूथः = गजादिसंघातः।]] यूथः, 33 इति कनिन्प्रत्ययः।
यौति, यूयते वा इति युवा।
स्त्रियाम्, ‘यूनस्तिः’ 34 इति तिप्रत्यये युवतिः।]] युवा-युवतिः, 35 इति पप्रत्ययः दीर्घश्च।
यूपः = यज्ञपशुबन्धनकाष्ठः।]] यूपः, 36 इति ऊषन्प्रत्यये, धातूकारस्य लोपे च रूपम्।
यूषः = व्यञ्जनम्।
मण्डम् च इति केचित्।]] यूषः, 37 सप्रत्यये रूपम्।
योषा = योषित्।]] योषा, 38 इत्यागूच्प्रत्यये रूपम्।
यवागूः = पेया।]] यवागूः।
01 (१३४५)
02 (२-अदादिः-१०३३। सक। सेट्। पर।)
03 (श्लो। २४)
04 [[७। ‘इमांस्तु सेटः प्रवदन्ति तद्विदः।… तथोर्णोतिमथो युणुक्ष्णवः।’ (भाष्ये- ७-२-१०) इति व्याघ्रभूतिकारिकायामुपात्तत्वादस्य सेट्त्वम्। सन्नन्ते तु, ‘सनीवन्तर्धभ्रस्जदम्भुश्रिस्वृयूर्णुभर--’ (७-२-४९) इति इड्विकल्पः। इट्पक्षे, ‘ओः पुयण्ज्यपरे’ (७-४-८०) इत्यभ्यासस्येकारः। इडभावपक्षे झलादित्वात् सनः कित्त्वे, ‘अज्झनगमां सनि’ (६-४-१६) इति दीर्घः। एवं सन्नन्ते सर्वत्र रूपद्वयं बोध्यम्।]]
05 [[८। यङन्ते सर्वत्रोत्तरखण्डे, ‘अकृत्सार्वधातुकयोः--’ (७-४-२५) इति दीर्घः। पूर्व- खण्डे गुणः।]]
06 [पृष्ठम्१०७९+ २६]
07 [[आ। ‘पृक्ताग्रजः पृञ्जितगोपसूनुर्दृष्टोऽब्धिशायी स जनैर्युवद्भिः।।’ धा। का। २-४६।]]
08 [[१। ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इति निष्ठायामिण्निषेधः। क्त्वा-क्तिन्प्रभृतिषु तु ‘श्र्युकः क्किति’ (७-२-११) इतीण्निषेध इति विशेषः।]]
09 [[२। पचादित्वात् (३-१-१३४) अच्प्रत्ययः। स्त्रियाम्, ‘इन्द्रवरुणभवशर्वरुद्रमृडहिमा- रण्ययव--’ (४-१-४९) इत्यादिना आनुगागमे ङीषि च यवानी इति सम्पद्यते। एतच्च, ‘यवाद् दोषे’ (वा। ४-१-४९) इति वचनाद् दुष्टे यवे स्त्रीत्वेन विवक्षित एवेति ज्ञेयम्। अन्यत्र तु टापि यवा इति।]]
10 [[३। नन्द्यादित्वात् (३-१-१३४) कर्तरि ल्युः। स्त्रियाम्, ‘इन्द्रवरुणभवशर्वरुद्रमृडहि- मारण्ययवयवन--’ (४-१-४९) इत्यादिना ‘यवनाल्लिप्याम्’ (वा। ४-१-४९) इति वचनेन यवनलिप्यां विवक्षितायामानुगागमो ङीष् च भवतः। पुंयोगलक्षणे ङीषि तु यवनी इति सम्पद्यते।]]
11 [[४। यव एव यवकः, स्वार्थे कन्। प्रज्ञादित्वात् स्वार्थेऽण्प्रत्यये यावः।]]
12 [[५। ‘संज्ञायाम्’ (३-३-१०९) इति ण्वुलि रूपमेवम्। यावकम् = रञ्जनसाधनीभूतो रसविशेषः। अत्र ण्वुलः स्त्र्यधिकारविहितत्वेऽपि ‘लिङ्गमविवक्षितं लोकाश्रितत्वा- ल्लिङ्गस्य’ इति न्यायेन नपुंसकलिङ्गमिति ज्ञेयम्।]]
13 [[B। ‘संयुयूषुं दिशो बाणैरक्षं यियविषुर्द्रुमैः।’ भ। का। ९-३५।]]
14 [[६। ण्यन्तात् सनि, ‘ओः पुयण्ज्यपरे’ (७-४-८०) इति अभ्यासेकारः।]]
15 [[७। ‘कृत्यचः’ (८-४-२९) इति णत्वम्। प्रणियवनीयम्-प्रनियवनीयम् इत्यत्र तु, ‘शेषे विभाषा--’ (८-४-१८) इति णत्वविकल्पः।]]
16 [[८। ‘णेर्विभाषा’ (८-४-३०) इति णत्वविकल्पः।]]
17 [पृष्ठम्१०८०+ २६]
18 [[१। ‘आसुयुवपि--’ (३-१-१२६) इति ण्यत्। अजन्तलक्षणयतोऽपवादः। ‘धातोस्तन्निमित्तस्यैव’ (६-१-८०) इत्यावादेशः। आवश्यकार्थेऽपि, ‘ओरावश्यके’ (३-१-१२५) इति ण्यति एवमेव रूपम्।]]
19 [[२। यकि, ‘अकृत्सार्वधातुकयोः--’ (७-४-२५) इति दीर्घः।]]
20 [[३। ‘ॠदोरप्’ (३-३-५७) इत्यप्प्रत्ययः भावे।]]
21 [[४। ‘समि युद्रुदुवः’ (३-३-२३) इति सम्युपपदे करणे घञ्। संयावः = पिष्टविकारोऽपूपविशेषः।]]
22 [[५। ‘उदि श्रयतियौतिपूद्रुवः’ (३-३-४९) इति घञ्।]]
23 [[६। ‘अध्यायन्यायोद्यावसंहाराश्च’ (३-३-१२२) इति संज्ञायां करणाधिकरणयोर्घञि निपात्यते। उद्यावः = भक्ष्यविशेषः।]]
24 [[७। यौति अत्र रसादिकमिति यवः = धान्यविशेषः। ‘पुंसि संज्ञायां घः--’ (३-३-११८) इति संज्ञायां घप्रत्ययः।]]
25 [[८। ‘दाम्नीशसयुयुज--’ (३-२-१८२) इति करणे ष्ट्रन्प्रत्ययः। यूयतेऽनेनेति योत्रम् = गोपालकानां करे स्थितो दण्डविशेषः।]]
26 [[९। ‘उणादयो बहुलम्’ (३-३-१) इति ष्ट्रन्प्रत्यये, ‘अचो ञ्णिति’ (७-२-११५) इति वृद्धिरिति काशिका (७-२-११५)।]]
27 [[१०। स्त्रियां क्तिनि, ‘श्र्युकः क्किति’ (७-२-११) इति इण्निषेधे, ‘ऊतियूतिजूति- सातिहेतिकीर्तयश्च’ (३-३-९७) इति निपातनात् दीर्घः, अन्तोदात्तत्वं च। यूतिः = संघः, एकत्र समेषां समागमः। गव्यूतिः = क्रोशयुगम्।]]
28 [[११। छन्दसि विषये ल्यपि, ‘युप्लुवोदीर्घः--’ (६-४-५८) इति दीर्घ इति ज्ञेयम्। लोके तु तुकि प्रयुत्य इति भवति।]]
29 [पृष्ठम्१०८१+ २७]
30 [[१। ‘वहिश्रियु--’ [द। उ। १-२१]
31 [[२। ‘अजिसुयु--’ [द। उ। ३-२४]
32 [[३। ‘तिथपृष्ठगूथयूथप्रोथाः’ [द। उ। ६-३७]
33 [[४। ‘कनिन् युवृषि--’ [द। उ। ६-५१]
34 (४-१-७७)
35 [[५। ‘कुसुयुभ्यश्च’ [द। उ। ७-५]
36 [[६। ‘मूङ्य्व्योर्लोपश्च’ [द। उ। ९-१७]
37 [[७। औणादिके [द। उ। ९-२१]
38 [[८। ‘सृयु--’ [द। उ। १०-४]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.