| YouTube Channel

यामः (yAmaH)

 
Apte
English
यामः [yāmḥ], [यम्-घञ्]
Restraint, forbearance, control
लेखाः सुयामास्तुषिता ब्रह्मकायाः
Mb.
 * 13.18.74.
A watch, one eighth part of a day, a period of three hours
अविदितगतयामा रात्रिरेव व्यरंसीत्
U.*
 1.27
पश्चिमाद् यामिनीयामात् प्रसादमिव चेतना
R.*
 17.1
so यामवती, त्रियामा
&c.
Going, proceeding.
Motion, course.
Ved.
 A road.
Progress.
A car, carriage.
A class of gods
यामैः परिवृतो देवैर्हत्वा$शासत् त्रिविष्टपम्
Bhāg.*
 8.1.18.
Comp.
 घोषः a cook.
a gong or metal-plate on which night-watches are struck. -चेटी a female servant on guard
Hch.*
 7. -तूर्यम्, -दुन्दुभिः, -नाली
=
 यामघोष (2)
मन्द्रध्वनित्याजितयामतूर्यः
R.*
 6.56. सुवर्णकोणाभिहतः प्राणदद् यामदुन्दुभिः
Rām.*
 2.81.2. -नादिन् a cock. -पालः a watchman
असौ परस्परालापं मन्दुरायामपालयोः Dharmābhyudaya-mahākāvyam 2.42. -भद्रः a kind of pavilion. -यमः a stated occupation for every hour. -वृत्तिः
f.
 being on watch or guard.
Apte 1890
English
यामः [यम्-घञ्] 1 Restraint, forbearance, control.
2 A watch, oneeighth part of a day, a period of three hours
अविदितगतयामा रात्रिरेव व्यरंसीत् U. 1. 27
पांश्चमाद्यामिनीयामात्प्रसादमिव चेतना R. 17. 1
so यामवती, त्रियामा &c.
3 Going, proceeding.
4 Motion, course.
5 Ved. A road.
6 Progress.
7 A car, carriage.
Comp.
घोषः {1} a cock. {2} a gong or metal-plate on which night-watches are struck.
तर्यं,
दुंदुभिः,
नाली = यामघोष (2)
मंद्रध्वनित्याजितयामतूर्यः R. 6. 56.
यमः a stated occupation for every hour.
वृत्तिः f. being on watch or guard.
Apte Hindi
Hindi
यामः
पुं*
 - यम् + घञ्
"निरोध, धैर्य, नियन्त्रण्"
यामः
पुं*
 - -
"पहर, दिन का आठवाँ भाग, तीन घंटे का समय"
यामः
पुं*
 - यम+अण्
देवों का समुदाय
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 संयमः, संयामः, वियामः, वियमः, यामः, यमः, संयमनम्, नियमः, आत्मनियंत्रणम्, आत्मनिग्रहः
noun
चित्तादिवृत्तीनाम् नियंत्रणम्।
"संयमात् आरोग्यस्य रक्षणम्।"
Synonyms:
 प्रहरः, यामः
noun
कालपरिमाणः, वासरस्य अष्टभागैकभागः
"रात्रेः अन्तिमे प्रहरे युद्धं समाप्तम्"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: यामः
Root: याम
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ घण्डात्रयाणां भागः
Meaning(s):
⇒ Space of three hours
Shloka(s):
2|1|67|1 ► ब्राह्मोऽप्येते क्रमाद्यामा यामे प्रहरयातुकौ। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|67|1 ⇢ यामः (याम) (पुं) ⇒ Space of three hours ⇒ घण्डात्रयाणां भागः
➠ 2|1|67|1 ⇢ प्रहरः (प्रहर) (पुं) ⇒ Space of three hours ⇒ घण्डात्रयाणां भागः
➠ 2|1|67|1 ⇢ यातुकः (यातुक) (पुं) ⇒ Space of three hours ⇒ घण्डात्रयाणां भागः
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ अहोरात्रम्
जातिः ➡ कालः
Tamil
Tamil
யாம: : அடக்குதல், தன்னடக்கம், ஏழரை நாழிகைப் பொழுது.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
यामः,
पुं,
 (याति यायते वा । या + “अर्त्तिस्तु-सुहुमृधृक्षिक्षुभायावापदियक्षिनीभ्यो मन् ।”उणा० १ । १४० । इति मन् । यम् + घञ् वा ।)दिवारात्र्योश्चतुर्थभागैकभागः । तत्पर्य्यायः ।प्रहरः २ । इत्यमरः । १ । ४ । ६ ॥
(यथा, मनौ ।७ । १४५ ।“उत्थाय पश्चिमे यामे कृतशौचः समाहितः ।हुताग्निर्ब्राह्मणांश्चार्च्च्य प्रविशेत् स शुभांसभाम् ॥
”)संयमः । इति मेदिनी । मे, २४ ॥
(गमनम् ।यथा, ऋग्वेदे । १ । ४८ । ४ ।“उषो ये ते प्र यामेषु युञ्जते ।”“यामेषु गमनेषु ।” इति तद्भाष्पे सायणः ॥
गमन-साधनः । यथा, ऋग्वेदे । ४ । ५१ । ४ ।“कुवित्स देवीः सनयो नवो वायामो बभूयादुषसो वो अद्य ॥
”“यामो गमनसाधनः स रथः ।” इति सायणः ॥
देवगणभेदः । यथा, मार्कण्डेयपुराणे । १५ । १८ ।“यज्ञस्य दक्षिणायान्तु पुत्त्रा द्बादश जज्ञिरे ।यामा इति समाख्याता देवाः स्वायम्भुवेऽन्तरे ॥
”)