याम (yAma)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishCapeller Eng
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishयाम - yAma - - coordinate [ Math. ]
संनिदधाति { संनि- धा } - saMnidadhAti { saMni- dhA } - verb - coordinate
संवदति { सम्- वद् } - saMvadati { sam- vad } - verb i. - coordinate
याम - yAma - - coordinates [ math. ]
याम-रैखिकी - yAma-raikhikI - - coordinate geometry
समान व्युत्पन्न - samAna vyutpanna - - coordinate derivatives [ Statistics (coordinate = of equal value) ]
याम yAma coordinates [ math. ]
Wilson
EnglishApte
Englishयाम [yāma], (-मी ) Relating to Yama
तेनानुभूयता यामीः शरीरेणेह यातनाः 12.17
मा भैर्मन्द मनो विचिन्त्य बहुधा यामीश्चिरं यातनाः Mukundamālā 1.
यामः [yāmḥ], [यम्-घञ्]
Restraint, forbearance, control
लेखाः सुयामास्तुषिता ब्रह्मकायाः * 13.18.74.
A watch, one eighth part of a day, a period of three hours
अविदितगतयामा रात्रिरेव व्यरंसीत् 1.27
पश्चिमाद् यामिनीयामात् प्रसादमिव चेतना 17.1
so यामवती, त्रियामा
Going, proceeding.
Motion, course.
A road.
Progress.
A car, carriage.
A class of gods
यामैः परिवृतो देवैर्हत्वा$शासत् त्रिविष्टपम् 8.1.18.
घोषः a cook.
a gong or metal-plate on which night-watches are struck. -चेटी a female servant on guard
7. -तूर्यम्, -दुन्दुभिः, -नाली यामघोष (2)
मन्द्रध्वनित्याजितयामतूर्यः 6.56. सुवर्णकोणाभिहतः प्राणदद् यामदुन्दुभिः 2.81.2. -नादिन् a cock. -पालः a watchman
असौ परस्परालापं मन्दुरायामपालयोः Dharmābhyudaya-mahākāvyam 2.42. -भद्रः a kind of pavilion. -यमः a stated occupation for every hour. -वृत्तिः being on watch or guard.
Apte 1890
Englishयामः [यम्-घञ्] 1 Restraint, forbearance, control.
2 A watch, oneeighth part of a day, a period of three hours
अविदितगतयामा रात्रिरेव व्यरंसीत् U. 1. 27
पांश्चमाद्यामिनीयामात्प्रसादमिव चेतना R. 17. 1
so यामवती, त्रियामा &c.
3 Going, proceeding.
4 Motion, course.
5 Ved. A road.
6 Progress.
7 A car, carriage.
Comp.
घोषः {1} a cock. {2} a gong or metal-plate on which night-watches are struck.
तर्यं,
दुंदुभिः,
नाली = यामघोष (2)
मंद्रध्वनित्याजितयामतूर्यः R. 6. 56.
यमः a stated occupation for every hour.
वृत्तिः f. being on watch or guard.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
English1. याम, अस्, m. (for 2. याम see p. 816, col. 1),
motion, course, going, proceeding, coming
a road,
way, path (Ved.)
progress (Ved.)
a carriage,
chariot (Ved.)
a night-watch, period or watch of
three hours, the eighth part of a day
a wandering
star, planet (?)
यामस्य अर्कः, N. of a Sāman
(आस्), m. pl., N. of a class of gods
(ई), f., N. of a
daughter of Dakṣa (wife of Dharma or Manu
sometimes written Yāmi)
N. of an Apsaras
night.
—याम-कोश, अस्, आ, अम्, Ved. covering up or
obstructing the way, (Sāy. = मार्ग-प्रतिबन्-
धक।)
—याम-घोष, अस्, m. ‘sounding the
watches, ’ a cock
a metal plate on which the night-
watches or hours are struck, a drum or gong used
for a similar purpose, (in this sense said to be also
आ, f.)
—याम-तूर्य, अम्, n. or याम-दुन्दुभि,
इस्, m. or याम-नाली, f. a kind of drum or metal
plate on which the night-watches or hours are struck,
a clock.
—याम-मात्र, अम्, n. a mere watch,
only three hours.
—याम-यम, अस्, m. a regular
or stated occupation for every hour.
—याम-वती, f.
‘possessing watches, ’ night.
—याम-वृत्ति, इस्, f.
the being on watch, standing on guard.
—याम-
श्रुत, अस्, आ, अम्, renowned for going or speed,
(Sāy. = शिघ्र-गमनेन विश्रुत।)
Macdonell
EnglishBenfey
Englishयाम याम,
I. i. e. या + म, Going,
march, Chr. 293, 3 = Rigv. i. 87, 3
Chr.
287, 4 = Rigv. i. 48, 4 (approaching,
rising).
II. i. e. यम + अ, , मी।
1. Relating to Yama.
2. Inflicted by
Yama, Man. 12, 17.
III. i. e. यम् + अ,
1. Forbearance.
2. Cessation.
3.
A watch of three hours, Man. 7, 145.
--
अ-विनोद-दीर्घ-, , मा,
endowed with long watches (i. e. seem-
ing long) on account of offering no in-
teresting pursuit, Vikr. d. 45.
त्रि-,
I.
, मा, consisting of three watches,
epithet of night, Rām. 2, 10, 7 Gorr.
II. मा, night, Vikr. d. 63.
यात-,
(originally, flat, from having stood
a night).
1. old, spoiled, Bhag. 17, 10.
2. used. 3. rejected.
Hindi
Hindiदिन के एक आGठवीं भाग एक रात, तीन yaamaas गठन
Apte Hindi
Hindiयामः
- यम् + घञ्
"निरोध, धैर्य, नियन्त्रण्"
यामः
- -
"पहर, दिन का आठवाँ भाग, तीन घंटे का समय"
याम
वि* - यम+अण्
यम से संबन्ध रखने वाला
यामः
- यम+अण्
देवों का समुदाय
Shabdartha Kaustubha
Kannadaयाम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಾವ /ದಿವಸದ ಎಂಟನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ /ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ
निष्पत्तिः - > या (प्रापणे) - "मन्" (उ० १-१४०)
व्युत्पत्तिः - > याति इति
प्रयोगाः - > १) "पश्चिमाद्यामिनीयामात् प्रसादमिव चेतना" २) "भृशमायामियामासु यामिनीष्वभितप्यते"
उल्लेखाः - > रघु० १७-१, किरा० ११-४९
याम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಯಮ /ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹ /ತಾಳ್ಮೆ /ಸೈರಣೆ
विस्तारः - > "संयामसंयमौ यामः" - वैज० "यामौ प्रहरसंयमौ" - हेम०
याम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕವಚ /ಅಂಗಿ
विस्तारः - > "कञ्चुको वारवाणो ना यामस्तूलयुतोऽप्यथ" - कल्पद्रु०
याम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಿರಿಯವನು /ವಯಸ್ಸಾದವನು
विस्तारः - > "झर्झरोऽपि च यामः स्याद्वर्षीयान् दशमीत्यपि" - कल्पद्रु०
L R Vaidya
EnglishBopp
LatinEdgerton Buddhist Hybrid
Englishyāma,
(1) m., regularly pl. (= Pali id.), n. of a class of kāmāvacara gods, see s.v. deva: Mv 〔i.33.3〕
〔40.15〕
〔212.15〕
〔229.15〕
〔240.4〕
〔333.6〕
〔ii.16.4〕
〔163.11〕
〔359.21〕
〔iii.319.13〕
LV 〔45.9〕
〔46.20〕
〔150.3〕
〔219.8〕
〔327.18〕
〔364.15〕 (see s.v. Suyāma)
〔396.14〕
〔401.9 f.〕
Mvy 〔3080〕
Dharmas 〔127〕
Divy 〔68.13〕
〔140.12〕
〔367.10〕
Av 〔i.5.1〕
Suv 〔86.9〕
Mmk 〔19.12〕, etc.
as sg., one of this class, presumably = [Page447-a] Suyāma, q.v., yāmeṣu … yāmasya devasya putro Divy 〔140.12〕
(2) nt., a high number: Gv 〔133.2 f.〕 (cited Mvy as poma, q.v.).
Lanman
Englishअभिधानचिन्तामणिः
Sanskritयामः प्रहरो निशीथस्त्वर्धरात्रो महानिशा ।
याम (पुं), प्रहर (पुं), निशीथ (पुं), अर्धरात्र (पुं), महानिशा (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritप्रहर
प्रहर, याम
प्रहरो यामः सन्ध्ये रजनीदिनयोः प्रवेशनिष्कासौ ॥ १०६ ॥
verse 1.1.1.106
page 0013
वैजयन्तीकोषः
SanskritWord: यामः
Root: याम
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ घण्डात्रयाणां भागः
Meaning(s):
⇒ Space of three hours
Shloka(s):
2|1|67|1 ► ब्राह्मोऽप्येते क्रमाद्यामा यामे प्रहरयातुकौ। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|67|1 ⇢ यामः (याम) (पुं) ⇒ Space of three hours ⇒ घण्डात्रयाणां भागः
➠ 2|1|67|1 ⇢ प्रहरः (प्रहर) (पुं) ⇒ Space of three hours ⇒ घण्डात्रयाणां भागः
➠ 2|1|67|1 ⇢ यातुकः (यातुक) (पुं) ⇒ Space of three hours ⇒ घण्डात्रयाणां भागः
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ अहोरात्रम्
जातिः ➡ कालः
Mahabharata
EnglishYāma = Sūrya: III, 150.
Yāma, pl. (ºāḥ), a class of celestial beings, mentioned together with the Dhāmas. § 520 (Mudgala): III, 261, 15446 (ºā Dhāmāś ca).--§ 615u (Skanda): IX, 44, 2482 (do.).
पुराणम्
Englishयाम स् / YĀMA (S). A band of special gods of the Svāyambhuva manvantara (See under manvantara).
Vedic Reference
EnglishYāma, used in the plural, denotes in one passage of the
Atharvaveda, ^1 according to Roth, ^2 the planets among which the
sun (bhaga) wanders. But both Bloomfield^3 and Whitney^4
accept the sense — the regular one in the later language — of
‘night watches.’
1) vi. 21, 2.
2) St. Petersburg Dictionary, s.v. 1d.
3) Hymns of the Atharvaveda, 30.
4) Translation of the Atharvaveda,
396.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritयामः, (याति यायते वा । या + “अर्त्तिस्तु-सुहुमृधृक्षिक्षुभायावापदियक्षिनीभ्यो मन् ।”उणा० १ । १४० । इति मन् । यम् + घञ् वा ।)दिवारात्र्योश्चतुर्थभागैकभागः । तत्पर्य्यायः ।प्रहरः २ । इत्यमरः । १ । ४ । ६ ॥
(यथा, मनौ ।७ । १४५ ।“उत्थाय पश्चिमे यामे कृतशौचः समाहितः ।हुताग्निर्ब्राह्मणांश्चार्च्च्य प्रविशेत् स शुभांसभाम् ॥
”)संयमः । इति मेदिनी । मे, २४ ॥
(गमनम् ।यथा, ऋग्वेदे । १ । ४८ । ४ ।“उषो ये ते प्र यामेषु युञ्जते ।”“यामेषु गमनेषु ।” इति तद्भाष्पे सायणः ॥
गमन-साधनः । यथा, ऋग्वेदे । ४ । ५१ । ४ ।“कुवित्स देवीः सनयो नवो वायामो बभूयादुषसो वो अद्य ॥
”“यामो गमनसाधनः स रथः ।” इति सायणः ॥
देवगणभेदः । यथा, मार्कण्डेयपुराणे । १५ । १८ ।“यज्ञस्य दक्षिणायान्तु पुत्त्रा द्बादश जज्ञिरे ।यामा इति समाख्याता देवाः स्वायम्भुवेऽन्तरे ॥
”)
वाचस्पत्यम्
SanskritCapeller
GermanGrassman
Germanyā́ma, m. [von yā], Gang, Fahrt Zug, insbesondere 2〉 der Marutʼs (vgl. tveṣá-yāma)
3〉 Bahn
4〉 des Agni Flammenbahn (vgl. kṛṣṇá-, citrá-yāma)
5〉 Wagen
6〉 das Herangehen an die Götter (mit Opfer und Gebet) (vgl. páñca-yāma).
-as 2〉 citrás {166, 4}
{172, 1}. — 3〉 yásya‿ánāptas sū́riasya‿iva 〰 {100, 2}. — 4〉 kṛṣṇás, śvetás, aruṣás {846, 9}. — 5〉 sanáyas návas vā {377, 4} (uṣásām)
anenás {507, 7} (marútām).
-am 3〉 {572, 6}
{585, 2}
{627, 2}. _{627, 4}. _{627, 14}
{705, 1}.
-ena 3〉 {407, 12} (prá yayus).
-āya 2〉 {37, 7}
{39, 6}
{627, 5}.
-āt 3〉 {287, 19} mā́ 〰 asmā́t áva jīhipas nas.
-e 2〉 {408, 5}.
-āsas 4〉 agnés {829, 4}. — 6〉 imé 〰 tuadrik abhūvan {357, 12}.
-ebhis 1〉 {779, 7}. — 3〉 {627, 7} (īrate).
-eṣu 1〉 {328, 23}. _{328, 24}
(uṣásas) {48, 4}. — 2〉 {37, 8}
{87, 3}
{410, 7}
{427, 7}
{640, 5}.
Burnouf
FrenchStchoupak
French२ याम-
veille de nuit, période de 3 heures
1 -ई- nuit
(ord. personnifiée)
Yamunā
fille de Dakṣa
-वती- nuit.
°करेणुका- éléphant femelle prêt à des heures déterminées,
de garde (aussi यामक-क्।)
°कुञ्जर- (aussi यामक-क्।)
même éléphant (mâle)
°स्तम्बे-रम- id.
°तूर्य- nt. °दुन्दुभि- tambour marquant les veilles.
°यम- occupation pour chaque heure.
यामावस्थित- a. v. de garde, prêt à heures déterminées.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.