यान (yAna)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 यान n.
  (-नं)
	 1. Any vehicle or form of conveyance,  as a carriage,  a litter, 
a horse,  an elephant,  &c.
	 2. Going,  marching,  proceeding.
	 3. In-
vading,  marching against an enemy.
 E.
  या to go,  aff.
   ल्युट् ।

Capeller Eng

English

 या॑न a.
  leading (of a way) to (gen.   or adv.
  in त्रा॑). n.
 
going,  riding,  marching
 way,  course
 ship,  vehicle i.g.
  ,  waggon, 
chariot. 

Yates

English

 यान (नं) 1.
n.
  Any vehicle or form of
conveyance
 going
 invading.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

यान 	-	 yAna 	-	 n.
  	-	 van
संवृतयान 	-	 saMvRtayAna 	-	 n.
  	-	 van
अदृश्यं भवति  { भू } 	-	 adRzyaMbhavati{bhU} 	-	 verb 1 	-	 vanish
प्रेषवाहन 	-	 preSavAhana 	-	 n.
  	-	 mailvan
पत्रवाहन 	-	 patravAhana 	-	 n.
  	-	 mailvan
वनितास्यूत 	-	 vanitAsyUta 	-	 m.
  	-	 vanitybag
विजय 	-	 vijaya 	-	 m.
  	-	 vanquishing
वनितास्यूत 	-	 vanitAsyUta 	-	 n.
  	-	 vanitybag.
पत्रवाहन 	-	 patravAhana 	-	 n.
  	-	 postofficevan
अभिवान्या 	-	  abhivAnyA 	-	 f.
 
मुख 	-	  mukha 	-	 n.
  	-	 van
फल 	-	  phala 	-	 n.
  	-	 vane
अपगा 	-	  apagA 	-	 f.
  	-	 vanish
अलीकता 	-	  alIkatA 	-	 f.
  	-	 vanity
फल्गुता 	-	  phalgutA 	-	 f.
  	-	 vanity
अस्त 	-	  asta 	-	 m.
  	-	 vanish
तुच्छत्व 	-	  tucchatva 	-	 n.
  	-	 vanity
फल्गुत्व 	-	  phalgutva 	-	 n.
  	-	 vanity
मौघ्य 	-	  maughya 	-	 n.
  	-	 vanity
वालुकात्व 	-	  vAlukAtva 	-	 n.
  	-	 vanity

यान 	-	 yAna 	-	 n.
  	-	 wagon
यान 	-	 yAna 	-	 n.
  	-	 van
यान 	-	 yAna 	-	 adj.
  	-	  conducting
यान 	-	 yAna 	-	 adj.
  	-	  leading
यान 	-	 yAna 	-	 n.
  	-	  ship
यान 	-	 yAna 	-	 n.
  	-	  litter
यान 	-	 yAna 	-	 n.
  	-	  going
यान 	-	 yAna 	-	 n.
  	-	  vehicle of any kind
यान 	-	 yAna 	-	 n.
  	-	  journey
यान 	-	 yAna 	-	 n.
  	-	  marching to or upon or against
यान 	-	 yAna 	-	 n.
  	-	  travel
यान 	-	 yAna 	-	 n.
  	-	  vehicle or method of arriving at knowledge
यान 	-	 yAna 	-	 n.
  	-	  carriage
यान 	-	 yAna 	-	 n.
  	-	  marching
यान 	-	 yAna 	-	 n.
  	-	  means of release from repeated births
यान 	-	 yAna 	-	 n.
  	-	  vessel
यान 	-	 yAna 	-	 n.
  	-	  riding
यान 	-	 yAna 	-	 n.
  	-	  palanquin
यान 	-	 yAna 	-	 n.
  	-	  vehicle
यान 	-	 yAna 	-	 n.
  	-	  wagon
यान 	-	 yAna 	-	 n.
  	-	  moving
 वायु-यान 	-	   vAyu-yAna 	-	 n.
  	-	  airship
आरोध-यान 	-	  Arodha-yAna 	-	 n.
  	-	  brake van  [ railway ]
भोजन-यान 	-	  bhojana-yAna 	-	 n.
  	-	  dining car  [ Rly. ]
सम्भार-यान 	-	  sambhAra-yAna 	-	 n.
  	-	  baggage car  [ railway ]
संपथ-यान 	-	  saMpatha-yAna 	-	 n.
  	-	  corridor cars  [ Rly. ]

 
   यान  yAna  n.
    wagon    
   छादित वाहन  chAdita vAhana n.
   covered wagon  [ Rly. ]     
            

 
   यान  yAna  n.
    van   
   संवृतयान  saMvRtayAna  n.
    van    
   महन्  mahan  adj.
    vast   
   सिक्थ  siktha  n.
    vase    
   अस्पष्ट  aspaSTa  adj.
    vague   
   मान्य  mAnya  adj.
    valid    
   मूल्य  mUlya  n.
    value   
   वलक   valaka  n.
    valve    
   उत्प्लवन  utplavana  n.
    vault   
   रिक्त  rikta  adj.
    vacant    
   निर्वात  nirvAta  m.
    vacuum   
   पराक्रम  parAkrama  m.
    valour    
   बाष्प  bASpa  m.
    vapour   
   अदृश्यं भवति  { भू }  adRzyaM bhavati   { bhU }  verb 1   vanish    
   विविधता  vividhatA  f.
    variety   
   मिथ्या  mithyA  indecl.
   in  vain    
   वृथा  vRthA  indecl.
   in  vain   
   प्रकार  prakAra  m.
    variety    
   रिक्तस्थान  riktasthAna  n.
    vacancy   
   निवारक  nivAraka  n.
    vaccine  [ computer ]       

 
   यान  yAna  n.
    van    
   संवृतयान  saMvRtayAna  n.
    van     
   अदृश्यं भवति  { भू }  adRzyaM bhavati   { bhU }  verb 1   vanish   
   प्रेषवाहन  preSavAhana  n.
   mail  van     
   पत्रवाहन  patravAhana  n.
   mail  van    
   वनितास्यूत   vanitAsyUta  m.
    vanity bag    
   विजय  vijaya  m.
    vanquishing   
   वनितास्यूत   vanitAsyUta  n.
    vanity bag.    
   पत्रवाहन  patravAhana  n.
   post office  van    
   अभिवान्या  abhivAnyA f.
      
   मुख  mukha n.
   van   
   फल  phala n.
   vane   
   अपगा  apagA f.
   vanish  
   अलीकता  alIkatA f.
   vanity   
   फल्गुता  phalgutA f.
   vanity  
   अस्त  asta m.
   vanish   
   तुच्छत्व  tucchatva n.
   vanity  
   फल्गुत्व  phalgutva n.
   vanity   
   मौघ्य  maughya n.
   vanity  
   वालुकात्व  vAlukAtva n.
   vanity       

Wilson

English

 यान
n.
  (-नं)
1 Any vehicle or form of conveyance,  as a carriage,  a litter,  a horse,  an
elephant,  &c.
2 Going,  marching,  proceeding.
3 Invading,  marching against an enemy.
E.
  या to go,  aff.
   ल्युट्.

Apte

English

यानम् [yānam],  [या भावे-ल्युट्]

Going,  moving,  walking,  riding
 as गजयानम्,  उष्ट्र˚,  रथ˚ &c.
 

A voyage,  journey
 समुद्र- यानकुशलाः Ms.*
  8.157
 Y.*
  1.84.

Marching against,  attacking (one of the six Guṇas or expedients in politics)
 अहितान् प्रत्यभीतस्य रणे यानम् Ak.
 Ms.*
  7.16.

A procession,  train. 

A conveyance,  vehicle,  carriage,  chariot
 यानं सस्मार कौबेरम् R.*
  15.45
13.69
 Ku.*
  6.76
 Ms.*
  4.12.

A litter,  palanquin. 

A ship,  vessel.

(With Buddhists) The method of arriving at knowledge
 the means of release from repeated births
 cf.
   महायान,  हीनयान.

An aeroplane (विमान)
 Bhāg.*
  4.3.6. -नः Ved.
  A road,  way. Comp.
   -आसनम् marching and sitting quiet
 Ms.*
  7.162.-आस्तरणम् a carriage cushion
 Mk. -करः a carpenter.-ग a.
  riding in a carriage
 न यानगः Ms.*
  4.12. -पात्रम् a ship,  boat. -पात्रकम्,  -पात्रिका a small boat. -भङ्गः shipwreck. -मुखम् the forepart of a carriage,  the part where the yoke is fixed. -यात्रा a sea-voyage
 Buddh.-यानम् driving or riding in a carriage. -शाला a coachhouse
 यानशालां जगाम ह Rām.*
  3.35.3. -स्वामिन् the owner of a vehicle
 यानस्य चैव यातुश्च यानस्वामिन एव च Ms.*
  8.29.

Apte 1890

English

 यानं [या-भावे ल्युट्] 1 Going,  moving,  walking,  riding
 as गजयानं,  उष्ट्र°,  रथ° &c. 
2 A voyage,  journey
 स मुद्रयानकुशलाः Ms. 8. 157
 Y. 1. 84. 
3 Marching against,  attacking (one of the six Guṇas or expedients in politics)
 अहितान्प्रत्यभीतस्य रणे यानं Ak.
 Ms. 7. 160. 
4 A procession,  train. 
5 A conveyance,  vehicle,  carriage,  chariot
 यानं सस्मार कौबेरं R. 15. 45,  13. 69
 Ku. 6. 76
 Ms. 4. 120. 
6 A litter,  palanquin. 
नः Ved. A road,  way. 
Comp. 
करः a carpenter. 
पात्रं a ship,  boat. 
भंगः shipwreck. 
मुखं the forepart of a carriage,  the part where the yoke is fixed. 
यानं driving or riding in a carriage. 
शाला a coachhouse. 

Monier Williams Cologne

English

 या॑न a mfn.
   leading,  conducting (said of a road
 ‘to’ gen.
   or adv. in °त्रा॑),  RV.
  

 या॑न n.
  (ifc.  f(आ). ) a journey,  travel

 going,  moving,  riding,  marching &c.
   to (loc.   or comp. ) or upon (instr. or comp. ) or against (acc.   with प्रति),  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 a vehicle of any kind,  carriage,  waggon,  vessel,  ship,  litter,  palanquin,  RV.
   &c.
   &c.
  

 (with Buddhists) the vehicle or method of arriving at knowledge,  the means of release from repeated births (there are either 3 systems,  the श्रावक-यान,  the प्रत्येक-बुद्ध-य्° or प्रत्येक-य्°,  and the महा-य्°
 or more generally only 2,  the महा-यान or ‘Great method’ and the हिन-य्° or ‘Lesser method’
 sometimes there is only ‘One Vehicle’,  the एक-यान,  or ‘one way to beatitude’),  SaddhP.
  
 Dharmas.
  2 (cf.   MWB.
  159 &c.
  )

 यान b &c.
   See p.
  849,  col. 3.

Monier Williams 1872

English

 यान,  अस्,  अम्,  m. n. way,  road,  path (Ved.)
(अम्),  n. the act of going,  moving,  riding
 marching
or proceeding (against an enemy),  attacking
 re-
treating,  retreat
 a journey
 a procession
 a con-
veyance or vehicle of any kind,  carriage,  waggon, 
chariot,  car
 a litter,  palanquin
 (with Buddhists) the
vehicle or means of arriving at knowledge,  the
means of release from repeated births
 (ई),  f.,  see
Gaṇa Gaurādi to Pāṇ. IV. 1,  41
 [cf. Lat. janua.]
—यान-कर,  अस्,  m. ‘carriage-maker, ’ a wheel-
wright,  carpenter.
—यान-पात्र or यान-पात्रक, 
अम्,  n. ‘going-vessel, ’ a ship,  boat.
—यानपात्रिका, 
f. a small vessel,  boat.
—यान-भङ्ग,  अस्,  m. the
fracture of a vessel or boat,  shipwreck.
—यान-
मुख,  अम्,  n. the fore part of a waggon or chariot, 
the pole or part where the yoke is fixed.
—यान-
यान,  अम्,  n. riding in a carriage,  driving in a
chariot,  a drive.
—यान-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  having a
carriage or vehicle
 travelling in a carriage.
—यान-
शाला,  f. a coach-house,  cart-shed.
—यान-स्वामिन्, 
ई,  m. the owner of a vehicle.

 यान यान,  &c. See p. 813,  col. 3.

Macdonell

English

 यान yā́‿ana,  a.
  leading (road),  to (g. or ad. 🞄in -trā́
 V.)
 n.
  going,  walking,  marching,  🞄riding,  to (lc. or —°),  upon,  on (in. ,  —°),  against 🞄(ac. + prati)
 way,  course
 vehicle,  conveyance,  🞄carriage,  chariot (drawn by,  —°)
 vehicle 🞄leading to knowledge and releasing from 🞄transmigration (B.).

Benfey

English

 यान यान,  i. e. या + अन,  n.
 
 1. Going, 
Man.  4,  72
 moving,  Pañc. iii. d.
248.
 2. Marching,  generally comprising
as well: Retreating before an enemy
(Pañc. iii. d. 34
 cf.  35,  and p. 153,  6,  7), 
as: Attacking an enemy (Pañc. iii. d.
35
 Man.  7,  160).
 3. Any vehicle or form
of conveyance,  a carriage,  Man.  2,  202.
 -- Comp.
 
आकाश-,  n.
  moving through
the sky,  Vikr. 22,  9.
उष्ट्र-,  n.
  a
vehicle drawn by camels,  Man.  11,  201.
खर-,  n.
  a vehicle drawn by asses, 
ib.
गो-,  n.
  a carriage drawn by oxen, 
Man.  11,  174.
जल-,  n.
  a boat, 
Bhāg. P. 3,  14,  17.
देव-, 
 I. adj.
 ,  f.
  नी,  lead-
ing to the gods,  MBh. 3,  11000.
 II. n.
 
1. the road leading to the gods, 
Bhāg. P. 7,  15,  55. 2. the vehicle of a god.
 III. f.
  नी,  the daughter of Śukra,  MBh.
1,  3159.
नर-,  n.
  1. a carriage drawn
by men,  MBh. 12,  1383. 2. -याण
(with ण्),  riding on a man,  Pañc. iii.
d. 248.
नारी-,  n.
  a carriage for women, 
Man.  3,  52.
नौ-,  n.
  navigation,  Rājat.
1,  201.
पितृ-,  m.
  the way of the Manes, 
leading to the Manes,  MBh. 12,  525, 
पृष्ठ-,  n.
  1. going on horseback, 
riding,  Suśr. 1,  258,  5. 2. a horse, 
Kām.  Nītis. 7,  36 (at the end of a comp. adj.
 ).
शत-सहस्र-,  n.
  a hundred thousand
roads,  Pañc. ii. d. 135.
सिंह-,  f.
  ना, 
Durgā.

Apte Hindi

Hindi

यानम्
नपुं*
   - या भावे ल्युट्
"जाना,  हिलना-जुलना,  चलना,  टहलना,  सवारी करना"

यानम्
नपुं*
   - -
"जलयात्रा,  यात्रा"

यानम्
नपुं*
   - -
"अभियान करना,  आक्रमण करना "

यानम्
नपुं*
   - -
"जलूस,  परिजन"

यानम्
नपुं*
   - -
"सवारी,  वाहन,  गाड़ी"

यानम्
नपुं*
   - या+ल्युट्
"जलयान, पोत"

यानम्
नपुं*
   - -
जन्म-मरण के चक्र से मुक्ति का उपाय

यानम्
नपुं*
   - -
"वायवी रथ, हवाई गाड़ी"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

यान
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಹನ /ಆನೆ ಕುದುರೆ ರಥ ಮೊದಲಾದ ಸಂಚಾರದ ವಾಹನ
निष्पत्तिः - > या (प्रापणे) - कर० "ल्युट्" (३-३-११७)
व्युत्पत्तिः - > यान्त्यनेन
प्रयोगाः - > "यानाज्जनः परिजनैरवतार्यमाणा राज्ञीर्नरापनयनाकुलसौविदल्ला"
उल्लेखाः - > माघ० ५-१७
यान
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಮನ /ಸಂಚಾರ /ನಡೆ
निष्पत्तिः - > या (प्रापणे) - भावे "ल्युट्" (३-३-११५)
यान
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಯಾಣ /ಹೊರಟು ಬರುವುದು
प्रयोगाः - > "समेत्य सिंहीमिव तामनन्यां यानोद्यतं यादवपञ्चवक्तरम्"
उल्लेखाः - > याद० १३-३४
यान
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾಜನ ಆರು ಗುಣಗಳಲ್ಲೊಂದು
विस्तारः - > १)सन्धिः,  २)विग्रहः,  ३)यानम्,  ४)आसनम्,  ५)द्वैधीभावः,  ६)समाश्रयः ಇವು ರಾಜನ ಆರು ಗುಣಗಳು

L R Vaidya

English

 yAna {% n. %} 1. Marching,  attacking,  M.vii.160,  2. going,  a journey,  a voyage,  समुदयानकुशला देशकालार्थदर्शिनः M.viii.157
 3. a procession
 4. a carriage,  a chariot,  a vehicle in general,  यानादवातरददूरमहीतलेन R.xiii.69,  K.S.vi.76.

Bopp

Latin

 यान n. (r. या s. अन)
1) itio,  incessus,  ingressus,  cursus.
DR. 8. 18. N. 18. 6.
2) vehiculum,  currus. N. 7. 9. 17.
21. 23. (Cf. lat. janua.)

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 yāna,  nt. (sometimes with m. endings),  vehicle,  as in Skt. and Pali
 in Pali also used of the 8-fold Noble Path,  as the vehicle to salvation
 by extension of this use,  in BHS applied to the two vehicles (mahā°,  hīna°),  or three,  with pratyeka(buddha)-yāna between the two
 that is,  religious methods,  within the fold of Buddhism. See SP 〔75.11,  76.2 ff.〕 (parable of the burning house,  the 3 yānas compared to carts of different sizes)
 for mahā-y° synonyms are buddha-y°,  bodhisattva-y°,  eka-y° (because,  SP 〔40.13 f.〕 says,  this is really the only vehicle,  na kiṃcic … dvitīyaṃ vā tṛtīyaṃ vā yānaṃ saṃvidyate)
 eka-y° also Mvy 〔1255〕
 agra-yāna,  q.v.,  id.
 triyānam ekayānaṃ ca Laṅk 〔155.14〕
 the 3 yānas mentioned,  but not named,  Mv 〔ii.362.8 f.〕,  where it is specifically stated that one can attain parinirvāṇa by any of them,  and no preference is expressed
 in SP 〔43.7〕 (in times of corruption,  the Tathāgatas) upāyakauśalyena tad evaikaṃ buddhayānaṃ triyānanirdeśena nirdiśanti
 synonym of hīna-y° is also śrāvaka-y°
 see the various terms,  also nava-(acira-)yāna-saṃprasthita.

Lanman

English

 yā́na,  m. way
 as n. wagon. [√yā,  1150.]

Kridanta Forms

Sanskrit

या (या॒ प्रापणे - अदादिः - अनिट्)
ल्युट् =  यानम्
अनीयर् =  यानीयः - यानीया
ण्वुल् =  यायकः - यायिका
तुमुँन् =  यातुम्
तव्य =  यातव्यः - यातव्या
तृच् =  याता - यात्री
क्त्वा =  यात्वा
ल्यप् =  प्रयाय
क्तवतुँ =  यातवान् - यातवती
क्त =  यातः - याता
शतृँ =  यान् - यान्ती / याती

Sanskrit Tibetan

Tibetan

gru
१) जलयान २) तर ३) तरणी ४) नाव ५) नाव्य ६) नौ ७) नौका ८) पात्र ९) पोत १०) यान ११)

bgrod pa
१) अयन २) गत ३) गति ४) यात्रा ५) यान

gro
१) अभिकमति २) एति ३) ° ग ४) गच्छति ५) गच्चसि ६) गच्छत् ७) गच्छावः ८= गति ९) ° गम् १०) गमन ११) गम्यते १२) ° गामिन् १३) जगत् १४) जन १५) प्रक्रमति / प्रक्रमते १६) याति १७) यान १८) यान्ति १९) यामि २०) यास्यति २१) यास्यसि २२) यास्यामि २३) विक्रमते २४) चिगमिष्यामि २५) व्रजत् २६) सत्त्व २७) सरेत् २८)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
संधिविग्रहयानान्यासनद्वैधाश्रया अपि ।
षङ्गुणाः शक्तयस्तिस्रः प्रभुत्वोत्साहमन्त्रजाः ॥ ७३५ ॥
-wordlist-
 
सन्धि (पुं),  विग्रह (पुं),  यान (क्ली),  आसन (क्ली),  द्वैध (क्ली),  आश्रय (पुं),  षड्गुण (पुं),  शक्ति (स्त्री),  प्रभुत्वशक्ति (स्त्री),  उत्साहशक्ति (स्त्री),  मन्त्रशक्ति (स्त्री)

--source--
 
यानं युग्यं पत्त्रं वाह्यं वह्यं वाहनधोरणे ॥ ७५९ ॥
-wordlist-
 
यान (क्ली),  युग्य (क्ली),  पत्र (पुंक्ली),  वाह्य (क्ली),  वह्य (क्ली),  वाहन (क्ली),  धोरण (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

वाहन
वाहन,  घोरण,  युग्य,  यान,  पत्त्र
वाहनं धोरणं युग्यं यानं पत्त्रमिति स्मृतम् ॥ ४४९ ॥
verse 2.1.1.449
page 0052

एकाक्षरनाममाला

Sanskrit

या,  यान,  यातृ,  श्री,  खट्वाङ्ग
धातर्यपि पशौ यं स्यात् या याने यातरि श्रियाम् ।
खट्वाङ्गेऽपि च रः कामे तीक्ष्णे वैश्वानरे नरे ॥ ३६ ॥
verse 1.1.1.36
page 0121

पुराणम्

English

यान / YĀNA. One of the royal qualities like Sandhi,  vigraha etc. (For more details see under Ṣaḍguṇas). 

Vedic Reference

English

 Yāna denotes ‘vehicle’ in the Rigveda^1 and later.^2
1) iv. 43,  6.
2) Śatapatha Brāhmaṇa,  v. 5,  3,  7
Ṣaḍviṃśa Brāhmaṇa,  vi. 3,  10
 Chān-
dogya Upaniṣad,  viii. 12,  3,  etc.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 यानं,  क्ली,
   (या + ल्युट् । अर्द्धर्च्चादित्वात् पुंलिङ्ग-मपि ।) राज्ञां सन्ध्यादिषड्गुणान्तर्गतगुण-विशेषः । तत्तु उपचितशक्तेः कृतमूलराष्ट्र-रक्षस्य शत्रोरास्कन्दनाय यात्रा । इति भरतः ॥
(यथा,  देवीभागवते । ५ । ४ । ११ ।“यानमप्यधुना नैव कर्त्तव्यं सहसा पुनः ॥
”यान्त्यनेनेति । या + ल्युट् ।) हस्त्यश्वरथदोलादि ।तत्पर्य्यायः । वाहनम् २ युग्यम् ३ पत्रम् ४ धोर-णम् ५ । इत्यमरः । २ । ८ । ५८ ॥
 विमानम् ६ चङ्कु-रम् ७ यापनम् ८ गतिमित्रकम् ९ । इति शब्द-रत्नावली ॥
 * ॥
 (यथा,  मनुः । ३ । ६४-६५ ।“शिल्पेन व्यवहारेण शूद्रापत्यैश्च केवलैः ।गोभिरश्वैश्च यानैश्च कृष्या राजोपसेवया ॥
अयाज्ययाजनैश्चैव नास्तिक्येन च कर्म्मणाम् ।कुलान्याशु विनश्यन्ति यानि हीनानि मन्त्रतः ॥
”)अथ चतुष्पदयानीद्देशः ।“ये ब्रह्मजात्यादिविभेदतोऽमीमया निरुक्ता इह वाजिमुख्याः ।दिशानया सर्व्वचतुष्पदानांभेदो विधेयो विदुषादरेण ॥
तथा यथाश्वादिकपोषणेनयानेन वा दोषगुणौ भवेताम् ।तथा तथैवान्यचतुष्पदानांप्रकीर्त्तितौ दोषगुणौ बुधेन ॥
वरमयानमपोषणमेव वावरमिवान्यशरीरमपोषणम् ।न खलु दोषयुतं च चतुष्पदंस्तृशति पश्यति शोभनचेतनः ॥
सुराविन्दुर्दूषयति पयोघटशतं यथा ।तथा सर्व्वं दूषयति दोषदुष्टश्चतुष्पदः ॥
”इति चतुष्पदयानोद्देशः ॥
 * ॥
अथ द्बिपदयानोद्देशः ।“मानुषैः पक्षिभिर्व्वापि तथान्यैर्द्विपदैरपि ।यानं स्याद्द्विपदं नाम तस्य भेदो ह्यनेकधा ॥
सामान्यञ्च विशेषश्च तस्य भेदो द्विधा भवेत् ॥
”तत्र सामान्यं यथा,  --“यानं यद्द्विपदाभ्यां सत् तद्दोलादिकमुच्यते ।चतुर्भिर्युक्तिसंयुक्तैर्दण्डधातुगुणाम्बरैः ।दोलेति कथ्यते तेषां नियमोऽयं प्रदर्श्यते ॥
”तत्र समयः ।“उपेन्द्रमूलाहिशिवाग्निवर्जंशस्तेन्दुतारातिथियोगलग्ने ।वृष्टिक्षमापुत्त्रयमाहवर्जंदोलादिकारोहणमाद्यमिष्टम् ॥
दण्डकाष्ठस्य नियमे नियमश्छत्रदण्डवत् ।कनकं रजतं ताम्रं लौहं धातुचतुष्टयम् ॥
चतुर्विधानामुद्दिष्टं ब्रह्मादीनां यथाक्रमम् ।सुराणामसुराणाञ्च चातुर्व्वर्ण्यमुदाहृतम् ॥
त्रिहस्तसम्मितो मध्ये तदर्द्धं पार्श्वयोर्द्वयोः ।विजया नाम दोलेयं विजयाय महीक्षिताम् ॥
विजया मङ्गला क्रूरा शिवा क्लेशा शुभा क्रमात् ।वितस्त्येकैकसंवृद्ध्या दोलाः षट् स्युः सुखान्नदाः ॥
कुम्भश्च पद्मकोषश्च शङ्खः पर्व्वत एव च ।चतुर्विधानां दोलासु कल्याणाय चतुष्टयम् ॥
हंसः केकी शुको भृङ्गश्चतुष्टयमिदं क्रमात् ।कुम्भाद्यग्रे निधातव्यं चतुर्विधमहीक्षिताम् ॥
अत्रापि वर्त्मविन्यासो विज्ञेयो नवदण्डवत् ॥
”भोजस्तु ।“गजः प्रस्थानदोलायां रणदोलासु केशरी ।मृगो भ्रमणदोलायां क्रीडादोलासु षट्पदः ॥
भुजङ्गमः शत्रुराज्ये वृषभो दानकर्म्मणि ।दोलोपर्य्युपरि न्यस्यो बहुभिर्मुनिशासनम् ॥
यद्वक्रदण्डं यानं स्यात् तत् पर्य्यङ्कमिति स्मृतम् ।त्रिहस्तसम्मितो यानस्तदर्द्धपरिणाहवान् ।पर्य्यङ्कः क्षेमनामायं भर्त्तुः सर्व्वार्थसाधकः ॥
क्षेमो मृत्युर्जयो दुःखश्चत्वारस्ते यथाक्रमम् ।वितस्त्येकैकसंवृद्ध्या यथा चाणुर्न सङ्गिनः ॥
मणिधातुगुणादीनां नियमः पूर्व्ववन्मतः ।विशेषमथ वक्ष्यामि पर्य्यङ्कस्य यथाक्रमम् ॥
शुक्तिश्च गजदन्तश्च मृगशृङ्गन्तथैव च ।अनूपादिकजातानां पर्य्यङ्केषु न्यसेत् क्रमात् ॥
पद्मशङ्खगजाश्वालिहंसकोकशुकान् क्रमात् ।आदित्यादिदशाजानां मणिरूपेण विन्यसेत् ॥
महीन्द्राणां विशेषेण सिंहमानेव शस्यते ।निर्म्माणे शुक्तिदण्डाश्च राज्यभोगसुखप्रदाः ॥
तदेवावक्रदण्डन्तु खट्टायानमिति स्मृतम् ।अस्यापि पूर्व्ववन्मानमणिधात्वादिनिर्णयः ॥
विशेषश्चरणोच्छ्रायः परिणाहार्द्धसम्मितः ।तदेव चेन्निश्चरणं पीठयानमिति स्मृतम् ॥
तस्य भेदो द्विधा दण्डवक्रावक्रप्रभेदतः ।मानादिकं पूर्व्वतुल्यं विशेषाच्चतुरस्रता ॥
एवमन्यानि मिश्राणि यानानि विविधानि च ।सामान्याख्यानि जानीयात् शिल्पिभिर्निर्म्मि-तानि वै ॥
मनोहरत्वं लघुता दृढतेति गुणत्रयम् ।प्रोक्तं द्बिपदयानानां सहजं भोजभूभुजा ॥
इति सामान्यद्विपदयानकथनम् ॥
”इति युत्तिकल्पतरुः ॥
 * ॥
 विशेषद्विपदयानन्तुचतुर्दालशब्दे निष्पदयानोद्देशस्तु नौकाशब्देद्रष्टव्यम् ॥
 (फलप्राप्तिहेतौ,  त्रि । यथा,  ऋग्वेदे ।१० । ११० । २ ।“तनूनपात् पथ ऋतस्य यानान्मध्वा समञ्जन् स्वदयासुजिह्व ॥
”“यानान् फलप्राप्तिहेतून् पथो मार्गान् ।” इतितद्भाष्ये सायणः ॥
 या + भावे ल्युट् । गतिः ।यथा,  वाभटे शारीरस्थाने षष्ठेऽध्याये ।“यानं खरोष्ट्रमार्ज्जारकपिशार्द्दलशूकरैः ।यस्य प्रतैः शृगालैर्वा स मृत्योर्वर्त्तते मुखे ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 यान न०
  या--भावे ल्युट् । १ गमने उपचितशक्तेः राज्ञः मूल-राष्ट्रादिरर्क्षा कृत्वा रिपोरास्कन्दनाय २ गमने च अमरः ।करणे ल्युट् । ३ गमनसाधने रथादौ अमरः ।

Capeller

German

 या॑न führend. (Weg). f.
  या॑नी Bahn.  n.
 
dass.
 das Gehen,  Reisen,  Ziehen, 
marschieren
 Fuhrwerk. Wagen. Vehikel, 
Schiff. 

Grassman

German

 yā́na,  n. [von yā],  Wagen,  Fuhrwerk.
-am vām (aśvínos) ajirám {339, 6}.

Burnouf

French

 यान यान n.
  (या
 sfx. अन) action d'aller
marche
		 assaut.
		 Moyen d'aller
 véhicule
 moyen d'échapper à
la transmigration,  Bd.
यानपात्र n.
  vaisseau,  navire,  barque.
यानमुख n.
  avant-train ou timon de char.
यानिक a. entré dans le véhicule [c-à-d. dans le chemin du
salut],  Bd.

Stchoupak

French

 यान-
 nt. marche,  voyage,  fait d'aller vers ou contre,  expédition
(aussi guerrière) 
 véhicule de toute nature 
 Véhicule (mode de
connaissance) chez les Bouddhistes 
 -वन्त्- a. qui va en voiture 
 -क-
nt. voiture.
°ग- ag. qui va en voiture.
°पात्र- nt. bateau 
 -इका- f.
  barque.
°भङ्ग- m.
  naufrage.
°शाला- f.
  maison roulante,  roulotte.
°संधि- m.
  négociations par ambassade (?),  n.
  d'un Parvan du MhBh.
°स्वामिन्- m.
  propriétaire d'un véhicule.
यानासन- nt. du marche et siège.
यानास्तरण- nt. coussin de voiture.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.