धातुः: यस्
मूलधातुः: यसु
धात्वर्थः: प्रयत्ने
गणः: दिवादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: यस्यति
अनुबन्धादिविशेषः: उकारान्तः


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

यसुँ यसु  (अर्थः)  प्रयत्ने
यस्यति यसति ययास येसतुः यसिता यसिष्यति, यस्यतु, यसतु अयस्यत्, अयसत् यस्येत्, ) लिङो अयसत् "यसोरनुपसर्गात्'' इति श्यनोविकल्पनात्तदभावे शपि उपसृष्टात्तु प्रयस्यतीति श्यनेव सम्पूर्वत्वे तु "संयसश्च'' इति विकल्पः संयस्यति संयसतीत्यादि ( यियसिषति यायस्यते यायस्ति आयासयते,) "अणावकर्मकाच्चित्तवत्कर्तृकात्'' इति परस्मैपदस्य "न पादमि'' इत्यादिनानिषेधः ( आयासी, ) सम्पृचादिना घिनुण् यस्त्वा, यसित्वा ) उदित्त्वादिड्विकल्पः ( यस्तः, यस्तवान् ) 102

यसुँ यसु  प्रयत्ने 
- यस्यति यसति  संयस्यति संयसति  प्रयस्यति  यस्यतु यसतु  यस्यात्  यस्य  यस्यानि  अयसत्  यसित्वा यस्त्वा  यस्तः  आयासयते  आयासी  104

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“यसु प्रयत्ने”@} <a href="#foot_krm02">2</a> यासकः-सिका, यासकः-सिका, यियसिषकः-षिका, यायसकः-सिका;</li> <li> यस्ता-यस्त्री, यासयिता-त्री, यियसिषिता-त्री, यायसिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm03">3</a> इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकग्रसतिवत् <a href="#foot_krm04">4</a> ज्ञेयानि। </li> <li>शतरि-- <a href="#foot_krm05">5</a> यस्यन्-न्ती, यसन्-न्ती, प्रयस्यन्- <a href="#foot_krm06">6</a> आयस्यन्-न्ती, <a href="#foot_krm07">7</a> संयस्यन्-संयसन्-न्ती, <a href="#foot_krm08">8</a> आयासी, <a href="#foot_krm09">9</a> <a href="#foot_krm10">10</a> आयासयन्-न्ती, आयासयमानः, <a href="#foot_krm11">11</a> यस्त्वा-यसित्वा, <a href="#foot_krm12">12</a> प्रयासी, यस्तः-यस्तवान् इतीमानि रूपाण्यस्य विशेषेण भवन्तीति ज्ञेयम्।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१३४२)</li> <li id="foot_krm02">02 => (४-दिवादिः-१२१०। अक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [पृष्ठम्१०७५+ २८]</li> <li id="foot_krm04">04 => (४४०)</li> <li id="foot_krm05">05 => [[१। शतरि दिवादित्वात् नित्यं श्यन्प्रत्यये प्राप्ते, ‘यसोऽनुपसर्गात्’ (३-१-७१) इति विकल्पेन श्यन्। पक्षे औत्सर्गिके शपि यसन्-न्ती इति रूपमिति बोध्यम्।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[आ। ‘अथायस्यन् कषायाक्षः स्विन्नःस्वेदकणोल्बणः।’ भ। का। ५। ८३।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[२। ‘संयसश्च’ (३-१-७२) इति संपूर्वकादपि श्यन्विकल्पः। ‘-- अनुपसर्गात्’ (३-१-७१) इत्युक्तत्वात् अप्राप्तेऽनेन सूत्रेण सम्पूर्वकस्यापि वैकल्पिकः श्यन् इति ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[३। तच्छीलादिषु कर्तृषु ‘सम्पृचानुरुधाङ्यमाङ्यस--’ (३-२-१४२) इत्यादिना धिनु- ण्प्रत्यये रूपमेवम्।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[B। ‘संज्वारिणेव मनसा ध्वान्तमायासिना मया।’ भ। का। ७। ६।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[४। प्रयत्नस्य चित्तवत्कर्तृकत्वादस्मात् ण्यन्तात् ‘अणावकर्मकात्--’ (१-३-८८) इत्यादिना परस्मैपदे प्राप्ते, ‘न पादम्याङ्यमाङ्यस--’ (१-३-८९) इत्यादिना आङ्पूर्वकात् परस्मैपदनिषेधः। तेन परगामिनि क्रियाफले परस्मैपदम्, आत्मगामिनि क्रिया- फले तु ‘णिचश्च’ (१-३-७४) इति आत्मनेपदं भवतीति ज्ञेयम्। एतच्च माधवा- द्यनुरोधेनोक्तम्। क्षीरस्वामी तु-- “-- ‘न पादमि--’ (१-३-८९) इति तङ्-- आयासयते।” इत्युक्तवान्। तेनास्य मते परस्मैपदनिषेधादात्मनेपदमेव न्याय्यमिति ज्ञायते। वस्तुतस्तु माधवोक्तमेव न्याय्यमित्यलम्।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[५। ‘उदितो वा’ (७-२-५६) इति क्त्वायामिड्विकल्पः। तेन रूपद्वयम्। एतेन निष्ठायामिण्निषेधे यस्तः, यस्तवान् इति रूपनिष्पत्तिरिति ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[६। बाहुलकात्, ग्रह्यादेराकृतिगणत्वेन ‘आवश्यकाधमर्ण्ययोर्णिनिः’ (३-३-१७०) इत्यने- नावश्यकार्थे वा प्रपूर्वकादस्मात् णिनिप्रत्यये प्रयासी इति रूपम्। वस्तुतः प्रपूर्वकादस्माद्घञि, घञन्तात् मत्वर्थीय इनिप्रत्ययेऽपि रूपनिष्पादनं न्याय्यमिति बोध्यम्।]]</li></ul>

यस् (य꣡सुँ꣡ प्रयत्ने - दिवादिः - सेट्)
ल्युट् = यसनम्
अनीयर् = यसनीयः - यसनीया
ण्वुल् = यासकः - यासिका
तुमुँन् = यसितुम्
तव्य = यसितव्यः - यसितव्या
तृच् = यसिता - यसित्री
क्त्वा = यसित्वा / यस्त्वा
ल्यप् = प्रयस्य
क्तवतुँ = यस्तवान् - यस्तवती
क्त = यस्तः - यस्ता
शतृँ = यस्यन् / यसन् - यस्यन्ती / यसन्ती

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

यसुँ यसु यत्ने
- यसोऽनुपसर्गात् संयश्च (3171,72) इति वा श्यन्-यस्यति यसति, संयस्यति  अयसत्  यस्त्वा, यसित्वा  आयस्तः  न पादमि (1389) इति तङ्-आयासयते  98

उत्साहे
1.3.3
क्रमते क्रम्यते यस्यति उद्युङ्क्ते उत्सहति आराधयति उत्सहते एषते संयसति यसति प्रयतते संयस्यति जेहते वेहते वाहते व्यवस्यति

(क्रिया, भविष्य, तृतीय P.sing.PP) वर्तमान में जाना होगा

यसु - प्रयत्ने (दिवा० पर० अक० से०) यस्यति-यसति ।

कन्नडार्थः - >ಯತ್ನಿಸು /ಪ್ರಯತ್ನಪಡು /ಶ್ರಮಿಸು /ಹೋರಾಡು

यस्यति (yasyati)

Hindi

Shabdartha Kaustubha

धातुपाठः (Krishnacharya)

Akhyata Chandrika