| YouTube Channel

यवनी (yavanI)

 
Spoken Sanskrit
English
यवनी - yavanI -
f.
 - Greek or Muhammadan woman
बाहादुर - bAhAdura -
m.
 - modern title of honour conferred by Muhammadan kings
यवनी yavanI
f.
 wife of a yavana
यवनी yavanI
f.
 Greek or Muhammadan woman
Monier Williams Cologne
English
यवनी
f.
 the wife of a Yavana, a Greek or Muhammadan woman,
Kālid.
Śiś.
 (Yavana girls were formerly employed as attendants on kings,
esp.
 to take charge of their bows and quivers)
=
 जवनी, a curtain,
L.
Apte Hindi
Hindi
यवनी
स्त्री*
 - यु + ल्युट् + ङीप्
"यवनस्त्री, ग्रीस देश की स्त्री या मुसलमानी "
यवनी
स्त्री*
 - यु + ल्युट् + ङीप्
परदा
यवनी
स्त्री*
 - -
पर्दा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
यवनी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯವನಜಾತಿಯ ಹೆಂಗಸು
निष्पत्तिः - > यवन - "ङीष्" (४-१-६३)
प्रयोगाः - > "यवनीमुखपद्मानां सेहे मधुमदं न सः"
उल्लेखाः - > रघु० ४-६१
L R Vaidya
English
yavanI {% f. %} 1. A Yavana woman, यवनीमुखपद्मानां सेहे मधुमदं न सः R.ii.61
(formerly Yavana girls vere employed as personal attendants on kings, usually carrying their bows and quivers, एष बाणासनहस्ताभिर्यवनीभिः परिवृत इत एवागच्छति प्रियवयस्यः Sak.ii.)
2. a curtain
(in this sense probably a corruption of जवनिका).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
यवनी,
स्त्री,
 (यूयते पच्यते भुक्तमनया । यु +ल्युट् । ङीप् ।) यवानीनामकौषधिभेदः ।इति मेदिनी । ने, ११२ ॥
(यवनस्य स्त्रीति ।यवन + ङीष् ।) यवनभार्य्या ॥
(यथा, रघुः ।४ । ६१ ।“यवनीमुखपद्मानां सेहे मधुमदं न सः ।वालातपमिवाब्जानामकालजलदोदयः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
यवनी स्त्री यु--ल्युट् ङीप् । १ यवानीनामकोषधौ मेदि० ।ङीष् । २ यवनभार्य्यायाञ्च । “यवनीमुखपद्मानाम्” रघुः ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“यु मिश्रणे”@} 2 ‘-- अमिश्रणे च’ इत्यपि क्वचित् पाठः।
‘यावयेत जुगुप्सायाम्, मिश्रणे यौति, बन्धने।
युनाति च युनीते च-- …।।’ 3 इति देवः।
यावकः-विका, यावकः-विका, 4 यियविषकः-युयूषकः-षिका, 5 योयूयकः-यिका
6 यविता-त्री, यावयिता-त्री, यियविषिता-युयूषिता-त्री, योयूयिता-त्री
7 युवन्-ती, यावयन्-न्ती, यियविषन्-युयूषन्-न्ती
-- यविष्यन्-न्ती-ती, यावयिष्यन्-न्ती-ती, यियविषिष्यन्-युयूषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- यावयमानः, -- योयूयमानः
-- यावयिष्यमाणः, -- योयूयिष्यमाणः
नियुत्-नियुतौ-नियुतः
-- -- -- 8 युतम्-युतः-युतवान्, यावितः, यियविषितः-युयूषितः, योयूयितः-तवान्
9 यवः-यवानी, 10 यवनः-यवनानी, यवनी, 11 यवकः, यावः, यावकः, 12 यावकम्, यावः, यियविषुः 13 -युयूषुः- 14 यियावयिषुः, योयुवः
यवितव्यम्, यावयितव्यम्, यियविषितव्यम्-युयूषितव्यम्, योयूयितव्यम्
15 प्रयवणीयम्, प्रणियवनीयम्-प्रनियवनीयम्, 16 प्रयावनीयम्-प्रयावणीयम्, यियविषणीयम्-युयूषणीयम्, योयूयनीयम्
17 18 याव्यम्, याव्यम्, यियविष्यम्-युयूष्यम्, योयूय्यम्
ईषद्यवः-दुर्यवः-सुयवः
-- -- -- 19 यूयमानः, याव्यमानः, यियविष्यमाणः-युयूष्यमाणः, योयूय्यमानः
20 प्रयवः, 21 संयावः, 22 उद्यावः, 23 उद्यावः, 24 यवः, 25 योत्रम्, 26 यौत्रम्, यावः, यियविषः, युयूषः, योयूयः
यवितुम्, यावयितुम्, यियविषितुम्-युयूषितुम्, योयूयितुम्
27 यूतिः, यावना, यियविषा-युयूषा, योयूया
यवनम्, यावनम्, यियविषणम्-युयूषणम्, योयूयनम्
युत्वा, यावयित्वा, यियविषित्वा-युयूषित्वा, योयूयित्वा
प्रयुत्य, 28 प्रयूय, प्रयाव्य, प्रयियविष्य-प्रयुयूष्य, प्रयोयूय्य
29 यावम् २, युत्वा २, यावम् २, यावयित्वा, यियविषम् २, यियविषित्वा २, योयूयम् २
योयूयित्वा २
30 इति निप्रत्ययः।
युवन्त्यस्यामिति योनिः।]] योनिः, 31 इति कन्प्रत्ययः, धातोः दीर्घश्च भवति।
यूकः = क्षुद्रजन्तुः।]] यूकः-यूका, 32 इति थक्प्रत्यये निपात्यते।
निपातनादेव धातोर्दीर्घश्च।
यूथः = गजादिसंघातः।]] यूथः, 33 इति कनिन्प्रत्ययः।
यौति, यूयते वा इति युवा।
स्त्रियाम्, ‘यूनस्तिः’ 34 इति तिप्रत्यये युवतिः।]] युवा-युवतिः, 35 इति पप्रत्ययः दीर्घश्च।
यूपः = यज्ञपशुबन्धनकाष्ठः।]] यूपः, 36 इति ऊषन्प्रत्यये, धातूकारस्य लोपे च रूपम्।
यूषः = व्यञ्जनम्।
मण्डम् च इति केचित्।]] यूषः, 37 सप्रत्यये रूपम्।
योषा = योषित्।]] योषा, 38 इत्यागूच्प्रत्यये रूपम्।
यवागूः = पेया।]] यवागूः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१३४५)
02
=>
 (२-अदादिः-१०३३। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। २४)
04
=>
 [[७। ‘इमांस्तु सेटः प्रवदन्ति तद्विदः।… तथोर्णोतिमथो युणुक्ष्णवः।’ (भाष्ये- ७-२-१०) इति व्याघ्रभूतिकारिकायामुपात्तत्वादस्य सेट्त्वम्। सन्नन्ते तु, ‘सनीवन्तर्धभ्रस्जदम्भुश्रिस्वृयूर्णुभर--’ (७-२-४९) इति इड्विकल्पः। इट्पक्षे, ‘ओः पुयण्ज्यपरे’ (७-४-८०) इत्यभ्यासस्येकारः। इडभावपक्षे झलादित्वात् सनः कित्त्वे, ‘अज्झनगमां सनि’ (६-४-१६) इति दीर्घः। एवं सन्नन्ते सर्वत्र रूपद्वयं बोध्यम्।]]
05
=>
 [[८। यङन्ते सर्वत्रोत्तरखण्डे, ‘अकृत्सार्वधातुकयोः--’ (७-४-२५) इति दीर्घः। पूर्व- खण्डे गुणः।]]
06
=>
 [पृष्ठम्१०७९+ २६]
07
=>
 [[आ। ‘पृक्ताग्रजः पृञ्जितगोपसूनुर्दृष्टोऽब्धिशायी स जनैर्युवद्भिः।।’ धा। का। २-४६।]]
08
=>
 [[१। ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इति निष्ठायामिण्निषेधः। क्त्वा-क्तिन्प्रभृतिषु तु ‘श्र्युकः क्किति’ (७-२-११) इतीण्निषेध इति विशेषः।]]
09
=>
 [[२। पचादित्वात् (३-१-१३४) अच्प्रत्ययः। स्त्रियाम्, ‘इन्द्रवरुणभवशर्वरुद्रमृडहिमा- रण्ययव--’ (४-१-४९) इत्यादिना आनुगागमे ङीषि च यवानी इति सम्पद्यते। एतच्च, ‘यवाद् दोषे’ (वा। ४-१-४९) इति वचनाद् दुष्टे यवे स्त्रीत्वेन विवक्षित एवेति ज्ञेयम्। अन्यत्र तु टापि यवा इति।]]
10
=>
 [[३। नन्द्यादित्वात् (३-१-१३४) कर्तरि ल्युः। स्त्रियाम्, ‘इन्द्रवरुणभवशर्वरुद्रमृडहि- मारण्ययवयवन--’ (४-१-४९) इत्यादिना ‘यवनाल्लिप्याम्’ (वा। ४-१-४९) इति वचनेन यवनलिप्यां विवक्षितायामानुगागमो ङीष् च भवतः। पुंयोगलक्षणे ङीषि तु यवनी इति सम्पद्यते।]]
11
=>
 [[४। यव एव यवकः, स्वार्थे कन्। प्रज्ञादित्वात् स्वार्थेऽण्प्रत्यये यावः।]]
12
=>
 [[५। ‘संज्ञायाम्’ (३-३-१०९) इति ण्वुलि रूपमेवम्। यावकम् = रञ्जनसाधनीभूतो रसविशेषः। अत्र ण्वुलः स्त्र्यधिकारविहितत्वेऽपि ‘लिङ्गमविवक्षितं लोकाश्रितत्वा- ल्लिङ्गस्य’ इति न्यायेन नपुंसकलिङ्गमिति ज्ञेयम्।]]
13
=>
 [[B। ‘संयुयूषुं दिशो बाणैरक्षं यियविषुर्द्रुमैः।’ भ। का। ९-३५।]]
14
=>
 [[६। ण्यन्तात् सनि, ‘ओः पुयण्ज्यपरे’ (७-४-८०) इति अभ्यासेकारः।]]
15
=>
 [[७। ‘कृत्यचः’ (८-४-२९) इति णत्वम्। प्रणियवनीयम्-प्रनियवनीयम् इत्यत्र तु, ‘शेषे विभाषा--’ (८-४-१८) इति णत्वविकल्पः।]]
16
=>
 [[८। ‘णेर्विभाषा’ (८-४-३०) इति णत्वविकल्पः।]]
17
=>
 [पृष्ठम्१०८०+ २६]
18
=>
 [[१। ‘आसुयुवपि--’ (३-१-१२६) इति ण्यत्। अजन्तलक्षणयतोऽपवादः। ‘धातोस्तन्निमित्तस्यैव’ (६-१-८०) इत्यावादेशः। आवश्यकार्थेऽपि, ‘ओरावश्यके’ (३-१-१२५) इति ण्यति एवमेव रूपम्।]]
19
=>
 [[२। यकि, ‘अकृत्सार्वधातुकयोः--’ (७-४-२५) इति दीर्घः।]]
20
=>
 [[३। ‘ॠदोरप्’ (३-३-५७) इत्यप्प्रत्ययः भावे।]]
21
=>
 [[४। ‘समि युद्रुदुवः’ (३-३-२३) इति सम्युपपदे करणे घञ्। संयावः = पिष्टविकारोऽपूपविशेषः।]]
22
=>
 [[५। ‘उदि श्रयतियौतिपूद्रुवः’ (३-३-४९) इति घञ्।]]
23
=>
 [[६। ‘अध्यायन्यायोद्यावसंहाराश्च’ (३-३-१२२) इति संज्ञायां करणाधिकरणयोर्घञि निपात्यते। उद्यावः = भक्ष्यविशेषः।]]
24
=>
 [[७। यौति अत्र रसादिकमिति यवः = धान्यविशेषः। ‘पुंसि संज्ञायां घः--’ (३-३-११८) इति संज्ञायां घप्रत्ययः।]]
25
=>
 [[८। ‘दाम्नीशसयुयुज--’ (३-२-१८२) इति करणे ष्ट्रन्प्रत्ययः। यूयतेऽनेनेति योत्रम् = गोपालकानां करे स्थितो दण्डविशेषः।]]
26
=>
 [[९। ‘उणादयो बहुलम्’ (३-३-१) इति ष्ट्रन्प्रत्यये, ‘अचो ञ्णिति’ (७-२-११५) इति वृद्धिरिति काशिका (७-२-११५)।]]
27
=>
 [[१०। स्त्रियां क्तिनि, ‘श्र्युकः क्किति’ (७-२-११) इति इण्निषेधे, ‘ऊतियूतिजूति- सातिहेतिकीर्तयश्च’ (३-३-९७) इति निपातनात् दीर्घः, अन्तोदात्तत्वं च। यूतिः = संघः, एकत्र समेषां समागमः। गव्यूतिः = क्रोशयुगम्।]]
28
=>
 [[११। छन्दसि विषये ल्यपि, ‘युप्लुवोदीर्घः--’ (६-४-५८) इति दीर्घ इति ज्ञेयम्। लोके तु तुकि प्रयुत्य इति भवति।]]
29
=>
 [पृष्ठम्१०८१+ २७]
30
=>
 [[१। ‘वहिश्रियु--’ [द। उ। १-२१]
31
=>
 [[२। ‘अजिसुयु--’ [द। उ। ३-२४]
32
=>
 [[३। ‘तिथपृष्ठगूथयूथप्रोथाः’ [द। उ। ६-३७]
33
=>
 [[४। ‘कनिन् युवृषि--’ [द। उ। ६-५१]
34
=>
 (४-१-७७)
35
=>
 [[५। ‘कुसुयुभ्यश्च’ [द। उ। ७-५]
36
=>
 [[६। ‘मूङ्य्व्योर्लोपश्च’ [द। उ। ९-१७]
37
=>
 [[७। औणादिके [द। उ। ९-२१]
38
=>
 [[८। ‘सृयु--’ [द। उ। १०-४]