यव (yava)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 यव m.
  (-वः)
	 1. Barley,  (Hordeum hexastichon. )
	 2. The measure of a
barley-corn,  considered as equal to six mustard seeds.
	 3. A mea-
sure of length equal to one-eighth of an Angūla.
	 4. A natural
line across the thumb at the second joint,  when it may be com-
pared to a grain of barley,  and supposed to indicate good fortune.
5. Speed,  velocity.
	 6. A double convex lens.
 E.
  यु to join,  aff.
   अच् ।

Capeller Eng

English

 1 य॑व m.
  any grain or corn,  esp.
    barley or a barley-corn. 

 2 य॑व m.
  pl.
  the bright halves of the months. 

 3 य॑व a.
  warding off,  keeping away.

Yates

English

 यव (वः) 1.
m.
  Barley
 length of a
barley corn
 speed
 a line on
the thumb
 double convex lens.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

यव 	-	 yava 	-	 m.
  	-	 barley
शतपर्विका 	-	  zataparvikA 	-	 f.
  	-	 barley
अश्वप्रिय 	-	  azvapriya 	-	 m.
  	-	 barley
आरूढ 	-	  ArUDha 	-	 m.
  	-	 barley
कुन्तल 	-	  kuntala 	-	 m.
  	-	 barley
तीक्ष्णशूक 	-	  tIkSNazUka 	-	 m.
  	-	 barley
तुरगप्रिय 	-	  turagapriya 	-	 m.
  	-	 barley
धान्यराज 	-	  dhAnyarAja 	-	 m.
  	-	 barley
प्रावट 	-	  prAvaTa 	-	 m.
  	-	 barley
प्रवेट 	-	  praveTa 	-	 m.
  	-	 barley
महाबुश 	-	  mahAbuza 	-	 m.
  	-	 barley
मेध्य 	-	  medhya 	-	 m.
  	-	 barley
यवक 	-	  yavaka 	-	 m.
  	-	 barley
रूढ 	-	  rUDha 	-	 m.
  	-	 barley
शीतशूक 	-	  zItazUka 	-	 m.
  	-	 barley
श्वेतशृङ्ग 	-	  zvetazRGga 	-	 m.
  	-	 barley
श्वेतशुङ्ग 	-	  zvetazuGga 	-	 m.
  	-	 barley
साक्तुक 	-	  sAktuka 	-	 m.
  	-	 barley
सितशूक 	-	  sitazUka 	-	 m.
  	-	 barley
हयप्रिय 	-	  hayapriya 	-	 m.
  	-	 barley

यव 	-	  yava 	-	 m.
  	-	  any grain of seed or seed corn
बीज 	-	  bIja 	-	 n.
  	-	  seed-corn

 
   यव   yava   m.
   measure of length   
   यव   yava   m.
   barley    
   यव  yava  adj.
   warding off  
   यव  yava  adj.
   averting   
   यव  yava  m.
   barley-corn  
   यव  yava  m.
   double convex lens   
   यव  yava  m.
   any grain of seed or seed corn  
   यव  yava  m.
   figure or mark on the hand resembling a barley-corn   
   यव  yava  m.
   speed  
   यव  yava  m.
   first half of a month   
   यव  yava  m.
   velocity     
            

 
   यव  yava m.
   barley-corn   
   यावानल  yAvAnala m.
   barley corn     
   यवाकार  yavAkAra adj.
   shaped like a barley-corn   
   यवमात्र  yavamAtra adj.
   of the size of a barley-corn    
   यवग्रीव  yavagrIva adj.
   having a neck like a barley-corn   
   यव  yava m.
   figure or mark on the hand resembling a barley-corn    
   वीट  vITa f.
   small piece of wood shaped like a barley-corn and about a span long   
   अक्षत  akSata mn.   unhusked barley-corns    
   त्रियव  triyava adj.
   weighing 3 barley-corns   
   अङ्गुल  aGgula m.
   measure equal to eight barley-corns    
   यवक्षार  yavakSAra m.
   alkali prepared from the ashes of burnt green barley-corns    

Wilson

English

 यव
m.
  (-वः)
1 Barley,  (Hordeum hexastichon. )
2 The measure of a barley corn,  considered as equal to six mustard seeds.
3 A natural line across the thumb at the second joint,  when it may be compared
to a grain of barley,  and supposed to indicate good fortune.
4 Speed,  velocity.
5 A double convex lens.
E.
  यु to join or mix,  aff.
   अप्.

Apte

English

यवः [yavḥ],  [यु-अच्]

Barley
 यवाः प्रकीर्णा न भवन्ति शालयः Mk.*
  4.17.

A barley-corn or the weight of a barleycorn
 Ms.*
  8.134.

A measure of length equal to 1/6 or 1/8 of an aṅgula. 

A mark on the fingers of the hand resembling a barley-corn and supposed according to its position to indicate wealth,  progeny,  good fortune &c.
 
 समग्रयवमच्छिद्रं पाणिपादं च वर्णवत् Rām.*
  6.48.13.

The first half of a month
 also याव.

N.
  of a particular astronomical Yoga. 

Speed,  velocity
 cf.
   जव.

A double convex lens.

N.
  of an island. Comp.
   -अङ्कुरः -प्ररोहः a shoot or blade of barley.

अग्रजः =
  यवक्षार.

N.
  of a plant (यवानि). -अन्नम् boiled barley.-अम्लजम् sour barley-gruel. -आग्रयणम् the first fruits of barley. -क्षारः,  -आह्वः,  -अपत्यम्,  -नालजः,  -जः salt-petre,  nitre,  nitrate of potash
 सौवर्चलं यवक्षारं सर्जिकां च हरीतकीम् Śiva B.3.17. -क्षोदः,  -चूर्णम्,  -पिष्टम् barleymeal. -तिक्ता N.
  of a plant (शङ्खिनी). -द्वीपः the modern Jāvā island. -नालः a kind of cereal plant and its grain (Mar.  जोंधळा).

फलः a bamboo.

spikenard.

the Kuṭaja tree.

the Plakṣa tree.

an onion.  -मध्यः a kind of drum. 

(ध्यम्,  ध्यमम्) a kind of चान्द्रायण or lunar penance
 एतमेव विधिं कृत्स्नमाचरेद् यवमध्यमे । शुक्लपक्षादिनियतश्चरंश्चान्द्रायणं व्रतम् ॥ Ms.*
  11.217.

a measure of length. -लासः saltpetre,  nitre. -शूकः,  -शूकजः an alkaline salt prepared from the ashes of burnt barley-straw,  nitre. -सुरम् malt-liquor,  beer.

Apte 1890

English

 यवः [यु-अच्] 1 Barley
 यवाः प्रकीर्णा न भवंति शालयः Mk. 4. 17. 
2 A barley-corn or the weight of a barley-corn. 
3 A measure of length equal to (1/6) or (1/3) of an angula. 
4 A mark on the fingers of the hand resembling a barley-corn and supposed according to its position to indicate wealth,  progeny,  good fortune &c. 
Comp. 
अंकुरः,  
प्ररोहः a shoot or blade of barley. 
अग्रजः {1} = यवक्षार. {2} N. of a plant (यवानि). 
अन्नं boiled barley. 
अम्लजं sour barley-gruel. 
आग्रयणं the first fruits of barley. 
क्षारः,  
आह्वः,  
अपत्यं,  
नालजः,  
जः salt-petre,  nitre,  nitrate of potash. 
क्षोदः,  
चूर्णं,  
पिष्टं barleymeal. 
तिक्ता N. of a plant (शंखिनी). 
फलः {1} a bamboo. {2} spikenard. {3} the Kuṭaja tree. {4} the Plakṣa tree. {5} an onion. 
मध्यः a kind of drum. (
ध्यं) {1} a kind of penance. {2} a measure of length. 
लासः saltpetre,  nitre. 
शूकः,  
शूकजः an alkaline salt prepared from the ashes of burnt barley-straw,  nitre. 
सुरं malt-liquor,  beer. 

Monier Williams Cologne

English

 1. य॑व m.
  the first half of a month (generally in pl.
 
 accord.
  to Comm.  =
  पूर्व-पक्षाः
 also written याव),  VS.
 
 ŚBr.
  
 Kāṭh.
 

 2. य॑व mfn.
   (√ 1. यु) warding off,  averting,  AV.
  
 Yājñ.
 

 3. य॑व m.
  barley (in the earliest times,  prob. any grain or corn yielding flour or meal
 pl.
  barley-corns),  RV.
   &c.
   &c.
  

 a barley-corn (either as a measure of length =
  1/6 or 1/8 of an Aṅgula,  VarBṛS.
 
 or as a weight =
  6 or 12 mustard seeds =
  1/2 Guñjā,  Mn.
  
 Yājñ.
 )

 any grain of seed or seed corn,  Bhpr.
  

 (in palmistry) a figure or mark on the hand resembling a barley-corn (supposed to indicate good fortune),  VarBṛS.
 

 N.
  of a partic.  astron.
   Yoga (when the favourable planets are situated in the 4th and 10th mansions and the unfavourable ones in the 1st and 7th),  ib.

 speed,  velocity,  W.
  (prob. w.r. for जव)
 a double convex lens,  ib.

 यव [cf.   Zd. yava
 Gk. ζειά
 Lith.
  javaí.]

Monier Williams 1872

English

 यव 1. यव,  अस्,  m. Ved. the first half of
a month,  (generally in the pl.
 according to the
commentators = पूर्व-पक्षाः
 also written याव।)

 यव 2. यव,  अस्,  आ,  अम् (fr. rt. 1. यु),  Ved.
warding off,  keeping off,  averting,  preventing,  re-
moving.

 यव 3. यव,  अस्,  m. (perhaps connected
with rt. 2. यु),  barley,  (in the earliest times pro-
bably any grain or corn yielding flour or meal)
 a
barely-corn
 (as a measure of length) a barley-corn
= (1/6) or (according to others) (1/8) of an अङ्गुल
 (as a
weight) a barley-corn = 6 grains of white mustard
seed or (according to others) = 12 mustard seeds =
(1/2) गुञ्ज
 (in palmistry) a figure or mark on the
hand resembling a barley-corn,  a natural line across
the thumb at the second joint compared to a grain
of barley and supposed to indicate good fortune
 N.
of a particular astronomical Yoga,  (viz. when the
favourable planets are situated in the fourth and
tenth mansions and the unfavourable ones in the first
and seventh)
 speed,  velocity (?)
 a double convex
lens (?)
 [cf. Zend yava
 Gr. ζεά
 Lith. jawa-s.]
—यव-क्री,  ईस्,  m. a buyer or purchaser of barley
a proper N.
 [cf. यव-क्रीत।]
—यव-क्रीत,  अस्, 
m. ‘purchased with barley, ’ N. of a son of Bharad-
vāja.
—यव-क्षार,  अस्,  m. an alkali prepared
from the ashes of burnt barley-straw,  saltpetre,  nitre, 
nitrate of potash.
—यव-क्षेत्र,  अम्,  n. a field of
barley.
—यव-क्षोद,  अस्,  m. barley-meal.
—यव-
खद,  see Gaṇa Vrīhy-ādi to Pāṇ. V. 2,  116.
—यव-गोधूम-ज,  अस्,  आ,  अम्,  produced from
barley and wheat,  prepared with barley and wheat.
—यव-ग्रीव,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. ‘barley-necked, ’
whose neck is like a grain of barley (said of a fowl
called also यव-शिरस्,  q. v.).
—यव-चतुर्थी,  f. a
sort of game played on the fourth day in the light
half of the month Vaiśākha (when people throw
barley-meal over one another).
—यव-चूर्ण,  अस्, 
अम्,  m. n. barley-meal.
—यव-ज,  अस्,  m. = यव-
क्षार
 Ptychotis Ajowan (= यवानी).
—यव-
तिक्ता,  f. a species of plant (= शङ्खिनी).
—यव-
द्वीप,  अस्,  m. the island Yava,  (also written जल-
द्वीप।)
—यव-नाल,  अस्,  m. a sort of grass or
grain,  Andropogon Bicolor
 barley-straw (?) .
—य-
वनाल-ज,  अस्,  m. an alkali made from the ashes
of the above plant,  nitre
 [cf. यव-क्षार।]
—य-
व-पिष्ट,  अम्,  n. barely-meal.
—यव-प्रख्य, 
अस्,  आ,  अम्,  resembling barley-meal
 (आ),  f.,  N. of a
particular eruption or small tumor like a barely-corn.
—यव-प्ररोह,  अस्,  m. a shoot or ear of barley.
—यव-फल,  अस्,  m. the bamboo cane
 Indian
spikenard,  Nardostachys Jatamansi
 Wrightia Anti-
dysenterica
 the tree Ficus Infectoria
 an onion.
—यव-बुस,  अम्,  n. the husk or chaff of barley.
—यवबुसक,  अस्,  आ,  अम्,  (to be paid) at the time
of the production of barley-husk (as a debt
 cf.
Pāṇini IV. 3,  48).
—यव-मत्,  आन्,  अती,  अत्,  pos-
sessing or abounding in barley
 containing barley, 
mixed with barley
 (आन्),  m.,  N. of a Gandharva
of the author of a Vedic hymn
 (अती),  f. a kind of
metre,  twice ¯ ˘ ¯ ˘ ¯ ˘ ¯ ˘ ¯ ˘ ¯ ˘,  ˘ ¯ ˘ ¯ ˘ ¯ ˘
¯ ˘ ¯ ˘ ¯ ¯
 (अत्),  n. abundance of grain (Ved.).
—यव-मध्य,  अस्,  आ,  अम्,  having the middle
like a barely-corn,  i. e. stout or broad in the centre
and thin or tapering at the ends
 (अस्),  m. a kind
of drum
 (आ),  f. a kind of metre
 (अम्),  n. a kind
of penance (= यव-मध्यम,  q. v.)
 a particular
measure of length.
—यव-मध्यम,  अम्,  n. a
kind of lunar penance,  (see चान्द्रायण।)
—यव-
मय,  अस्,  ई,  अम्,  consisting of barley,  made of
barley.
—यव-मात्र,  अस्,  ई,  अम्,  measuring a barley-
corn,  as large as a grain of barley.
—यव-मुष्टि, 
इस्,  m. f. a handful of barley.
—यव-लास,  अस्,  m.
nitre,  saltpetre.
—यव-वक्त्र,  अस्,  आ,  अम्,  having
a head or point like a grain of barley.
—यव-शिरस्, 
आस्,  आस्,  अस्,  having a head shaped like a grain of
barley,  (see यव-ग्रीव।)
—यव-शूक or यव-
शूक-ज,  अस्,  m. = यव-क्षार,  a kind of alkaline
salt prepared from the ashes of burnt barley-straw.
—यव-सुर,  अम्,  n. malt-liquor,  an intoxicating
drink prepared from barley,  beer.
—यवाकार (°व-
आक्°),  अस्,  आ,  अम्,  barley-shaped,  shaped like a barley-
corn.
—यवाग्र-ज (°व-अग्°),  अस्,  m. = यव-
क्षार,  N. of a plant,  Ptychotis Ajowan (= य-
वानी).
—यवाग्रयण (°व-आग्°),  अम्,  n. the first-
lings or first-fruits of barley.
—यवाङ्कुर (°व-अङ्°), 
अस्,  m. a shoot or blade of barley.
—यवाचित (°व-
आच्°),  अस्,  आ,  अम्,  laden with barley.
—यवाद् (°व-
अद्),  त्,  त्,  त्,  eating barley,  living on barley.
—य-
वान्न (°व-अन्°),  अम्,  n. barley-food,  boiled barley.
—यवापत्य (°व-अप्°),  अम्,  n. = यव-क्षार।
—यवाम्ल-ज (°व-अम्°),  अम्,  n. sour barley-
gruel.
—यवाशिर् (°व-आश्°),  ईर्,  ईर्,  ईर्,  mixed or
malted with barley.
—यवाहार (°व-आह्°),  अस्,  आ, 
अम्,  having barley for food,  living on barley.
—य-
वाह्व (°व-आह्°),  अस्,  m. = यव-क्षार.
—यवोत्-
थ (°व-उत्°),  अम्,  n. = यवाम्ल-ज.
—यवोदर
(°व-उद्°),  अम्,  n. the body or thick part of a grain of
barley used as a measure of length.
—यवोर्वरा (°व-
उर्°),  f.,  Ved. a filed sown with barley,  barley-field.

Macdonell

English

 यव yáva,  m.
  grain,  corn (V.)
 barley (C.: 🞄pl.  barley-corns)
 barley-corn as a measure 🞄〈a〉 of length,  = ¹⁄₈ or ¹⁄₈ aṅgula
 〈b〉 of weight,  🞄= ¤6¤ or ¤12¤ mustard-seeds or ¹⁄₂ guñjā.

Benfey

English

 यव यव,  m.
 
 1. Barley,  Hordeum
hexastichon,  Pañc. 224,  4.
 2. The
measure of a barleycorn,  equal to six
mustard seeds.
 3. A natural line
across the thumb,  supposed to indicate
good fortune.
 4. Velocity (vb. जू).
 --
 Comp.
 
काक-,  m.
  barren corn,  Pañc.
ii. d. 93.
त्रि-,  adj.
  weighing three
barleycorns,  Man.  8,  134. -- Cf.  ζεά,  ζειά,  εἴα.

Apte Hindi

Hindi

यवः
पुं*
  - यु +अच्
जौ

यवः
पुं*
  - -
जौ के दाने या जौ के दानों का भार

यवः
पुं*
  - -
लम्बाई की एक नाप -एक अंगुल का १/६ या १/८

यवः
पुं*
  - -
"हाथ की अंगुलियों में जौ के दाने का चिह्न जो धनधान्य,  प्रजा,  और सौभाग्य का सूचक है"

यवः
पुं*
  - यु+अच्
जौ

यवः
पुं*
  - यु+अच्
महीने का पहला पक्ष

यवः
पुं*
  - यु+अच्
"गति, चाल"

यवः
पुं*
  - यु+अच्
ज्योतिष का एक योग

यवः
पुं*
  - यु+अच्
"जव, वेग"

यवः
पुं*
  - यु+अच्
दुगुना उन्नतोदर शीशा

यवः
पुं*
  - यु+अच्
एक टापू का नाम

Shabdartha Kaustubha

Kannada

यव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜವೆಗೋಧಿ /ಯವೆಧಾನ್ಯ
निष्पत्तिः - > यु (मिश्रणे) - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > यौति इति
प्रयोगाः - > "यवाः प्रकीर्णा नभवन्ति शालयः"
उल्लेखाः - > मृच्छ० ४-१७
यव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಯವಾಕಾರದ ರೇಖೆ /ಧನಧಾನ್ಯಾದಿ ಲಾಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಒಂದು ರೇಖೆ
यव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆರು ಗೌರ ಸರ್ಷಪಗಳ ಅಥವಾ ೫೭೬ ತ್ರಸರೇಣುಗಳ ಪರಿಮಾಣ
विस्तारः - > "जालान्तरगते भानौ यत् सूक्ष्मं दृश्यते रजः । तैश्चतुर्भिर्भवेल्लिख्या लिख्याषड्भिश्च सर्षपः ॥ षट्सर्षपैर्यवस्त्वेको गुञ्जैका तु यवैस्त्रिभिः ।"
यव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದು
निष्पत्तिः - > यु (अमिश्रणे) - "अप्" (३-३-५७)
विस्तारः - > "यवो धान्ये पृथक्कृतौ" - हेम०

L R Vaidya

English

 yava {% m. %} 1. Barley,  K.S.vii.82
a barley-corn,  the weight of a barley-corn
a measure of length equal to 1/8 of an Angula
a mark on the palm of the hand resembling a barley-corn and supposed to indicate good future (in palmistry).

Bopp

Latin

 यव hordeum. RAGH. 9. 42. (Lith. jáwa-s frumentum,  gr.
ζέα e ζέϜα.)

Indian Epigraphical Glossary

English

 yava,  one-fifteenth of a māṣa (JNSI,  Vol. XVI,  p. 45)
equal to 2 dhānyamāṣas (ibid.,  p. 48)
 (1/3) of a rati.

Lanman

English

 yáva,  m. orig. prob. any grain or corn, 
yielding flour
 later,  barley-corn,  barley.
[cf. ζειά,  *ζαϝ-ιά,  ‘corn.’]

Sanskrit Tibetan

Tibetan

rkyen pa
१) यव २) सं

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
यवो हयप्रियस्तीक्ष्णशूकस्तोक्मस्त्वसौ हरित् ।
-wordlist-
 
यव (पुं),  हयप्रिय (पुं),  तीक्ष्णशूक (पुं),  तोक्म (पुं)

Vedic Reference

English

 1. Yava in the Rigveda^1 appears to be a generic term for
any sort of ‘grain, ’ and not merely ‘barley.’ The latter sense
is probably found in the Atharvaveda, ^2 and is regular later.
The barley harvest came after spring, ^3 in the summer.^4 That
barley was cultivated in the period of the Rigveda^5 is not
certain,  but on the whole very probable.^6
1) i. 23,  15
 66,  3
 117,  21
 135,  8
176,  2
 ii. 5,  6
 14,  11
 v. 85,  3
vii. 3,  4
 viii. 2,  3
 22,  6
 63. 9
 78, 
10,  etc.
2) ii. 8,  3
 vi. 30,  1
 50. 1. 2
 91,  1
141,  2
 142,  1. 2
 viii. 7,  20
 ix. 1,  22
6,  14
 xii. 1,  42
 Taittirīya Saṃhitā, 
vi. 2,  10,  3
 4,  10,  5
 vii. 2,  10,  2
Kāṭhaka Saṃhitā,  xxv. 10
 xxvi. 5
Maitrāyaṇī Saṃhitā,  iv. 3,  2
 Vāja-
saneyi Saṃhitā,  v. 26
 xviii. 12
xxiii. 30
 Taittirīya Brāhmaṇa,  i. 8, 
4,  1
 Śatapatha Brāhmaṇa,  i. 1,  4,  20:
ii. 5,  2,  1
 iii. 6,  1,  9. 10
 iv. 2,  1,  11
xii. 7,  2,  9
 Chāndogya Upaniṣad, 
iii. 14,  3,  etc.
 Kauṣītaki Brāhmaṇa, 
iv. 12.
3) Kauṣītaki Brāhmaṇa,  iv. 13.
4) Taittirīya Saṃhitā,  vii. 2,  10,  2.
5) Hopkins,  Journal of the American
Oriental Society,  17,  86,  n.
6) Sowing (vap) grain is referred to
in Rv. i. 117,  21
 ripening of grain in
135,  8
 ploughing (kṛṣ) in i. 176,  2.
Grain rejoicing in rain is alluded to in
ii. 5,  6. See Kṛṣi.
Cf. Schrader,  Prehistoric Antiquities, 
282
 Kuhn,  Indische Studien,  1,  355, 
356
 Zimmer,  Altindisches Leben,  238, 
239.

 2. Yava. See Māsa.

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  यवः
Root:  यव
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ speed
⇒ barley
⇒ averting
⇒ velocity
⇒ barley-corn
⇒ warding off
⇒ measure of length
⇒ double convex lens
⇒ first half of a month
⇒ any grain of seed or seed corn
⇒ figure or mark on the hand resembling a barley-corn
Shloka(s): 
2|9|15|2 ► आशुर्व्रीहिः पाटलः स्याच्छितशूकयवौ समौ॥ (वैश्यवर्गः)
3|3|11|2 ► व्याघ्रेऽपि पुण्डरीको ना यवान्यामपि दीपकः॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|9|15|2 ⇢ शितशूकः (शितशूक) (पुं)
➠ 2|9|15|2 ⇢ यवः (यव) (पुं) ⇒ speed, barley, averting, velocity, barley-corn, warding off, measure of length, double convex lens, first half of a month, any grain of seed or seed corn, figure or mark on the hand resembling a barley-corn
➠ 3|3|11|2 ⇢ दीपकः (दीपक) (पुं) ⇒ lamp, light, candle, exciting, kindling, inflaming, lighting up, stimulating, illuminating, bird of prey, shining body, kind of measure, skilful in managing a lamp
Related word(s): 
परा_अपरासंबन्धः ➡ भर्जितयवः
उपाधि ➡ प्राकृतिकखाद्यम्
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 यवः,  पुं,
   (यूयते अम्भसा इति । यु मिश्रणे + अप् ।)स्वनामख्यातशूकधान्यम् । तत्पर्य्यायः । सित-शूकः २ । इत्यमरः । २ । ९ । १५ ॥
 शितशूकः ३ ।इति शब्दरत्नावली ॥
 मेध्यः ४ दिव्यः ५ अक्षतः ६कञ्चुकी ७ धान्यराजः ८ तीक्ष्णशूकः ९ तुरग-प्रियः १० शक्तुः ११ महेष्टः १२ पवित्रधान्यम्१३ । तस्य गुणाः । कषायत्वम् । मधुरत्वम् ।सुशीतलत्वम् । प्रमेहपित्तकफापहारकत्वञ्च ।अशूकमुण्डयवगुणाः । बलप्रदत्वम् । वृष्यत्वम् ।नृणां बहुवीर्य्यपुष्टिदत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
अपि च ।“यवः कषायमधुरो बहुवातशकृद्गुरुः ।रूक्षः स्थैर्य्यकरः शीतो मूत्रमेदकफापहः ॥
”इति राजवल्लभः ॥
 * ॥
(अपि च ।“यवः कषायो मधुरो हिमश्चकटुर्विपाके कफपित्तहारी ।व्रणेषु पथ्यस्तिलवच्च नित्यंप्रबद्धमूत्रो बहुवातबर्च्चाः ॥
स्थैर्य्याग्निमेधा स्वरवर्णकृच्चस पिच्छिलः स्थूलविलेखनश्च ।मेदो मरुत्तृढरणोऽतिरूक्षःप्रसादनः शोणितपित्तयोश्च ॥
एभिर्गुणैर्हीनतरांस्तु किञ्चिद्-विद्याद् यवेभ्योऽतियवान् विशेषैः ॥
”इति सुश्रुते सूत्रस्थाने ४६ अध्यायः ॥
“रूक्षः शीतो गुरुः स्वादुर्वहुवातशकृद्यवः ।स्थैर्य्यकृत् सकषायस्तु बल्यः श्लेष्मविकारनुत् ॥
रूक्षः कषायानुरसो मधुरः कफपित्तहा ।मेदःक्रिमिविषघ्नश्च वल्यो वेणुयवः स्मृतः ॥
”इति चरके सूत्रस्थाने २७ अध्याये ॥
“क्वचिद्बाक्यशेषादपि शक्तिग्रहः यथा यवपदस्यकङ्गुप्रभृतौ म्लेच्छानां दीर्घशूके च शिष्टानांव्यवहारादेकमात्रशक्तेः परिच्छेत्तुमशक्यत्वात्नानार्थत्वस्य चान्याय्यत्वात् यवमयश्चरुर्भवतीतिश्रुतौ यवपदस्यार्थ सन्देहे ।‘वसन्ते सर्व्वशस्यानां जायते पत्रशातनम् ।मोदमानास्तु तिष्ठन्ति यवाः कणिशशालिनः ॥
’इति विध्यर्थाकाङ्क्षया प्रवर्त्तमानाद्बाक्यशेषाद्दीर्घ-शूक एव यवपदस्य शक्तिग्रहः ।” इति शब्दशक्ति-प्रकाशिकायां नैमित्तिकर्संज्ञायाम् ॥
 * ॥
 हविष्येयवानामेव मुख्यत्वम् । यथा,  --“हविष्येषु यवा मुख्यास्तदनु व्रीहयः स्मृताः ।माषकोद्रवगौरादिसर्व्वालाभेऽपि वर्ज्जयत् ॥
”इति कत्यायनसंदिता । ९ । १० ॥
नवयवागमे तैरवश्यं श्राद्धं कार्य्यं अकरणेप्रत्यवायश्रवणात् । यथा,  --“नक्षत्रग्रहपीडासु दुष्टस्वप्नावलोकने ।इच्छाश्राद्धानि कुर्व्वीत नवशस्यागमे तथा ॥
इति विष्णुपुराणात् वक्षमाणबहुतरवचनेषुनवान्नश्रुतेः नवान्नागमत्वेनैव निमित्तं लाघवात् ।अमावस्यास्तिस्रोऽष्टका माघी प्रौष्ठपद्यूर्द्ध्वं कृष्ण-त्रयोदशी व्रीहियवपाकौ च ।एतांस्तु श्राद्धकालान् वै नित्यानाह प्रजापतिः ।श्राद्धमेतेष्वकुर्व्वाणो नरकं प्रतिपद्यते ॥
”इति श्राद्धतत्वे नवान्नश्राद्धे ॥
)परिमाणविशेषः । स तु चतुर्धान्यमानरूपः । इतिशुभङ्करः ॥
 षट्सर्षपपरिमाणात्मकश्च । यथा,  --“जालान्तरगते भानौ यच्चानु दृश्यते रजः ।तैश्चतुर्भिर्भवेल्लिख्या लिख्याषड्भिश्च सर्षपः ।षट्सर्षपैर्यवस्त्वेको गुञ्जैका तु यवैस्त्रिभिः ॥
”इति शब्दचन्द्रिका ॥
 * ॥
अङ्गुलिस्थयवाकाररेखाविशेषः । यथा,  --“तर्ज्जनीमूलसंपृक्तौ यवौ पुत्रार्थदौ क्रमात् ।मध्यमायां यवश्चैवाङ्गुष्ठेऽपूर्व्वधनप्रदः ॥
”अपि च सामुद्रके ।“मध्यमायां यदि यवो दृश्यते च सुशोभनः ।तदान्यसञ्चितं द्रव्यं प्राप्नोत्यङ्गुष्ठके यवे ॥
यस्यापि चक्रमङ्गुष्ठे यवपूर्णञ्च दृश्यते ।तदा पितामहादीनामर्ज्जितं लभते धनम् ॥
”(पूर्व्वपक्षः । यथा,  वाजसनेयसंहितायाम् । १४ ।३१ । “एकत्रिंशतास्तु वत प्रजा असृज्यन्त यवा-श्चायवाश्चाधिपतय आसन् ।” “यवाः पूर्व्व-पक्षाः अयवाः अपरपक्षाः ।” इति तट्टी-कायां महीधरः ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 यव पु०
  यु--अच् । १ स्वनामख्याते शूकधान्यभेदे अमरः ।“वसन्ते सर्वशस्यानां जायते पत्त्रशातनम् । मदमानाश्चतिष्ठन्ति यवाः कणिशशालिनः” इति मीमांसा । अङ्गु-लिस्थे यवाकारे २ रेखाभेदे सामुद्रकम् तत् फलमुक्तं तत्रैव“तर्जनीमूलसंपृक्तौ यवौ पुत्रार्थदा क्रमात् । मध्वमायांयवश्चैवाङ्गुष्ठेऽपूर्वधनप्रदः । मध्यमायां यदि यवो दृश्यतेच सुशोभनः । तदान्यसञ्चितं द्रव्यं प्राप्नोत्यङ्गुष्ठकेयवे । यस्यापि चक्रमङ्गष्ठे यवपूर्णञ्च दृश्यते । तदापितामहादीनामर्जितं लमते धनम्” इति सामुद्रकम् ।३ षट्सर्षपात्मके परिमाणभेदे शब्दच० ।

Capeller

German

 1. य॑व m.
  Getreide,  bes. Gerste
 Pl. Gerstenkörner.

 2. य॑व m.
  Pl. die lichten Monatshälften. 

 3. य॑व abwehrend.

Grassman

German

 yáva,  m. [vielleicht von yu binden,  Justi Handb. d. Zend.
 vgl. Cu. 〔S. 571〕],  Getreide,  Korn,  Feldfrucht
 2〉 Getreidefeld.
-as {66, 3} (pakvás)
 {135, 8} (pácyate reift)
 {196, 6}.
-am {117, 21} (vápantā)
 {439, 3}
 {519, 4}
 {622, 3}
 {672, 9}
 {853, 8}
 {869, 7}
 {894, 3}
 {957, 2} (dā́nti). — 2〉 góbhis 〰 ná carkṛṣat {23, 15}
 〰 cárkṛṣat vṛ́ṣā {176, 2}
 〰 vṛ́keṇa karṣathas {642, 6}.
-am-yavam {767, 1}.
-ena {205, 11} ū́rdaram pṛṇatā 〰 {780, 4}
 aṃśús 〰 pipiśe {868, 10}.
-asya durás {53, 2}
 pūrdhí 〰 kāśínā {687, 10}.

Burnouf

French

 यव यव m.
  (यु) rapidité
 cf.  जव।

 यव यव m.
  orge [hexastichon]
		 mesure égale à un
grain d'orge ou 6 grains de moutarde
		 pli transversal du pouce, 
comparé à un grain d'orge et présageant bonheur.
		 Gr.
ζέα
 lith. jawa,  blé.
यवक m.
  orge,  épeautre.
यवक्य a. ensemencé d'orge.
यवक्षार m.
  nitre [extrait des cendres d'orge ?].
यवक्षोद m.
  farine d'orge.
यवगण्ड m.
  sorte d'éruption au visage.
यवज m.
  (जन्) nitre [employé comme engrais].
यवनाल m.
  esp. de sorgho ou d'andropogon très-cultivé
dans l'Inde.
यवनालज m.
  (जन्) nitre.
यवफल m.
  bambou.
		 Wrightea antidysenterica,  bot.
		 Ognon, 
cf.  यवनेष्ट।
		 Nard indien. 
यवमय a. d'orge.
यवलास m.
  (लस्) nitre.
यवचूक m.
  nitre.
यवस m.
  (sfx. स) nourriture,  Vd.
		 prairie,  pâturage.
यवसुर n.
  (सुरा) eau-de-vie d'orge.

Stchoupak

French

 यव-
 m.
  orge (pl.  grains d'orge) 
 grain d'orge servant de mesure ou de
poids (1/2) guñjā) 
 -मन्त्- a. contenant de l'orge.
°क्रीत- m.
  n.
  d'un Ṛṣi,  fils de Bharadvāja (aussi °क्रि- °क्री-
°क्रिन्-).
°क्षेत्र- nt. champ d'orge.
°गोधूमवन्त्- a. semé d'orge et de froment.
°द्वीप- m.
  (l'île de) Java.
°मध्यम- nt. n.
  d'une pénitence.
यवाङ्कुर- m.
  épi naissant d'orge.
यवाहार- a. qui vit d'orge.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.