| YouTube Channel

यमराजः (yamarAjaH)

 
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 यमः, यमराजः, यमराट्
noun
सः खगोलीयपिण्डः यः वरुणस्य अपेक्षा सूर्यात् अतीव दूरे वर्तते।
"अधुना वैज्ञानिकाः यमं खगोलीयपिण्डं न मन्यन्ते।"
Synonyms:
 यमराजः
noun
एकः चिकित्सकः ।
"यमराजस्य उल्लेखः कोशे वर्तते"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
यमराजः,
पुं,
 (यमश्चासौ राजा चेति । “राजाहःसखिभ्यष्टच् ।” ५ । ४ । ९१ । इति टच् ।) यमः ।इति हेमचन्द्रः । २ । ९९ ॥
अस्य पुर्य्यादि यथा, “पुरी संयमनी तस्य चित्रगुप्तस्तु लेखकः ।भृत्यौ चण्डमहाचण्डौ धूमोर्णाविजये प्रिये ।विचार भूमिका नीचिः सहायाः कालपूरुषाः ॥
”इति जटाधरः ॥
* ॥
स च विमात्रा छायया शप्तः । (यथा, मार्क-ण्डेये । ७७ । २५ -- २९ ।“छायासंज्ञा त्वपत्येषु यथा स्वेष्वतिवत्सला ।तथा न संज्ञाकन्यायां पुत्त्रयोश्चान्ववर्त्तत ॥
नलिनाद्युपभोगेषु विशेषमनुवासरम् ।मनुस्तत्क्षान्तवानस्या यमस्तस्या न चक्षमे ॥
ताडनाय च वै कोपात् पादस्तेन समुद्यतः ।तस्याः पुनः क्षान्तिमता न तु देहे निपातितः ॥
ततः शशाप तं कोपात् छायासंज्ञा यमं द्बिज ।किञ्चित् प्रस्फुरमाणोष्ठी विचलत्पाणिपल्लवा ॥
पितुः पत्नीममर्य्यादं यन्मां तर्ज्जयसे पदा ।भुवि तस्मादयं पादस्तवाद्यैव पतिष्यति ॥
”)तच्छापान्तं यथा, --“स्वरूपधारिणीं चेमामानिनाय निजाश्रमम् ।संज्ञां भार्य्यां प्रीतिमतीं भास्करो वारितस्करः ॥
ततः पूर्व्वसुतो योऽस्याः सोऽभूद्वैवस्वतो मनुः ।द्बितीयस्तु यमः शापाद्धर्म्मदृष्टिरभूत् सुतः ॥
क्रिमयो मांसमादाय पादतस्ते महीतलम् ।पतिष्यन्तीति शापान्तं तस्य चक्रे पिता स्वयम् ॥
धर्म्मदृष्टिर्यतश्चासौ समो मित्रे तथाहिते ।ततो नियोगं तं याम्ये चकार तिमिरापहः ॥
यमुना च नदी जज्ञे कलिन्दान्तरवाहिणी ॥
”इति मार्कण्डेयपुराणे वैवस्वतमन्वन्तरे । ७८ ।२५ -- २९ ॥