| YouTube Channel

यन्त्र् (yantr)

 
शब्दसागरः
English
यन्त्र् r. 1st and 10 cls. (यन्त्रति-ते यन्त्रयति-ते) To restrain: see यत्रि ।
Apte
English
यन्त्र् [yantr], 1, 1
U.
 (यन्त्रति-ते, यन्त्रयति-ते)
To restrain, curb, check
शापयन्त्रितपौलस्त्यबलात्कारकचग्रहैः
R.*
 1.47.
To bind, fasten.
To force, oblige, compel.
Apte 1890
English
यंत्र् {c1c} {c10c} U. (यंत्रति-ते, यंत्रयति-ते) 1 To restrain, curb, check
शापयंत्रितपौलस्त्यबलात्कारकचग्रहैः R. 10. 47.
2 To bind, fasten.
3 To force, oblige, compel.
Monier Williams Cologne
English
यन्त्र् (rather
Nom.
fr.
 यन्त्र See col. 3)
cl.
 10.
P.
 (Dhātup. xxxii, 3) यन्त्रयति (or
cl.
 1.
P.
 यन्त्रति), to restrain, curb, bind (संकोचने),
Dhātup.
to bind up, bandage,
Suśr.
Monier Williams 1872
English
यन्त्र् यन्त्र् (more properly regarded as
a Nom. fr. यन्त्र, p. 809, col. 2, cf.
यन्त्रय), cl. 1. 10. P. यन्त्रति, यन्त्रयति,
&c., to restrain, curb, check, bind, fasten, confine
to strain
to force.
Benfey
English
यन्त्र् यन्त्र्, † i. 10 (properly a
denomin. derived from यन्त्र), Par.,
and † i. 1, Par. To restrain. यन्त्रित,
1. Checked, restrained, Rām. 1, 40, 17.
2. Bound, fettered, MBh. 3, 33.
Comp.
अ-,
adj.
 one who does not govern his
passions, Man. 2, 118.
सु-,
adj.
 1.
well governed. 2. one who governs
his passions completely, Man. 2, 118. --
With the prep. उप उप, उपयन्त्रित,
Solicited, Man. 11, 177. -- With नि नि,
नियन्त्रित,
1. Fastened, Utt. Rāmac.
106, 1.
2. Checked.
3. Squeezed, Śāk.
9, 20 (Prākṛ.).
4. Ruled, Vedāntas. in
Chr. 209, 17.
5. Fettered, Pañc. 142,
14.
6. Embanked, Rājat. 5, 103. -- With
सम् सम्, संगन्त्रिट, Stopped, Śāk.
100, 21.
Apte Hindi
Hindi
यन्त्र्
"भ्वा* चुरा* उभ* , ते" - -
"नियंत्रण में करना, दमन करना, रोकना, बांधना, कसना, बाध्य करना "
L R Vaidya
English
yaMtr {% vt. 1U, 10U (pp. यंत्रित
pres. यंत्रति-ते, यंत्रयति-ते) %} To restrain, to bind, to confine, शापयंत्रिरपौलस्त्यबलात्कारकचग्रहैः R.x.47.With नि-, to restrain, to chain.With सम्-, to stop, to check, संयन्त्रितो मया रथः Sak.vii.
Kridanta Forms
Sanskrit
यन्त्र् (य꣡त्रिँ꣡ सङ्कोचने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = यन्त्रणम्
अनीयर् = यन्त्रणीयः - यन्त्रणीया
ण्वुल् = यन्त्रकः - यन्त्रिका
तुमुँन् = यन्त्रयितुम्
तव्य = यन्त्रयितव्यः - यन्त्रयितव्या
तृच् = यन्त्रयिता - यन्त्रयित्री
क्त्वा = यन्त्रयित्वा
ल्यप् = प्रयन्त्र्य
क्तवतुँ = यन्त्रितवान् - यन्त्रितवती
क्त = यन्त्रितः - यन्त्रिता
शतृँ = यन्त्रयन् - यन्त्रयन्ती
शानच् = यन्त्रयमाणः - यन्त्रयमाणा
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 यन्त्र्
मूलधातुः:
 यत्रि
धात्वर्थः:
 सङ्कोचे
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 यन्त्रयति-ते