| YouTube Channel

यन्त्रम् (yantram)

 
Apte
English
यन्त्रम् [yantram], [यन्त्र्-अच्]
That which restrains or fastens, any prop or support, a stay
as in गृहयन्त्र (see the quotation under this word.).
A fetter, band, fastening, tie, thong, rein
छेदने चैव यन्त्राणाम्
Ms.*
 8.292.
A surgical instrument, especially a blunt instrument (opp. शस्त्र).
Any instrument or machine, an appliance, a contrivance, implement in general
कूपयन्त्र
Mk.*
 1.6 'a machine for drawing up water from a well'
so तैल˚ (cf. यन्त्रं तिलपीडनकम् Chandu Paṇdita on
N.*
 1.6
22.87)
जल˚
&c.
A bolt, lock, key
यन्त्रैरुद्घाटयामास सो$पश्यत् तत्र बालकम्
Mb.
 * 3.39.6.
Restraint, force.
An amulet, a mystical or astronomical diagram used as an amulet.
A boring machine
दन्तौघयन्त्रोद्भवश्वभ्राली
N.*
 22.15.
Comp.
 -आरूढa. mounted on the revolving engine
भ्रामयन् सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया Bg. -आलयः a printing-press. -उपलः a mill, mill-stone. -करण्डिका a kind of magical basket. -कर्मकृत्
m.
 an artist, artisan. -कोविदः a mechanist
Rām.*
 2.8.2 (com. यन्त्रकोविदाः क्षेपणीयादि- यन्त्रकरणकुशलाः).
गृहम् an oil-mill.
a manufactory.
a torture-chamber
Buddh.
गोलः a kind of pea.
a canon-ball. -चेष्टितम् any magical work, an enchantment. -तक्षन्
m.
a
constructor
 of machines.
a preparer of charms. -तोरणम् a mechanical arch (fitted with contrivances to move it). -दृढ
a.
 secured by a bolt (as a door). -धारागृहम् a room fitted with shower-bath
a bath-room. -नालम् a mechanical pipe or tube. -पुत्रकः, -पुत्रिका a mechanical doll, a puppet furnished with contrivances, such as strings, for moving the limbs. -पेषणी a hand-mill. -प्रवाहः an artificial stream of water
यन्त्रप्रवाहैः शिशिरैः परीतान्
R.*
 16.49.-बद्ध
a.
 having a mechanical contrivance
यन्त्रबद्धतलाव- पातं कारयेत् Kau.
A.
 1.2. -मार्गः a canal or an aqueduct. -मुक्तम् a kind of weapon. -विधिः
m.
 the science of surgical instruments. -शरः an arrow or any missile shot off by means of machinery. -सद्मन्
n.
 an oil-mill.-सूत्रम् the cord attached to the mechanism of a doll or puppet.
Hindi
Hindi
(N) मशीन
Apte Hindi
Hindi
यन्त्रम्
नपुं*
 - यन्त्र + अच्
"जो नियन्त्रण करता है, या कसता है, थूणी, खंभा, सहारा टेक जैसा कि गृहयंत्र में "
यन्त्रम्
नपुं*
 - -
"बेड़ी, पट्टी, कसना, कंठबंध या ग्रंथि, चमड़े का तस्मा "
यन्त्रम्
नपुं*
 - -
शल्योपयोगी उपकरण
यन्त्रम्
नपुं*
 - -
"कोई भी उपकरण या मशीन, यन्त्र, साधन, सामान्य उपकरण "
यन्त्रम्
नपुं*
 - -
"चटकनी, कुंडी, ताला "
यन्त्रम्
नपुं*
 - -
"नियंत्रण, बल"
यन्त्रम्
नपुं*
 - -
ताबीज़
यन्त्रम्
नपुं*
 - यन्त्र+अच्
"जो रोकता, या बांधता है"
यन्त्रम्
नपुं*
 - यन्त्र+अच्
"सहारा, थूनी"
यन्त्रम्
नपुं*
 - यन्त्र+अच्
"बेड़ी, हथकड़ी"
यन्त्रम्
नपुं*
 - यन्त्र+अच्
शल्य क्रिया का उपकरण
यन्त्रम्
नपुं*
 - यन्त्र+अच्
"मशीन, संयत्र"
यन्त्रम्
नपुं*
 - यन्त्र+अच्
"कुंडी, ताला, चाबी"
यन्त्रम्
नपुं*
 - यन्त्र+अच्
"प्रतिबन्ध, शक्ति"
यन्त्रम्
नपुं*
 - यन्त्र+अच्
ताबीज
यन्त्रम्
नपुं*
 - यन्त्र+अच्
छिद्र करने की मशीन
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 यन्त्रम्
noun
तदुपकरणं यद् वस्तुनां निर्माणे उपयुज्यते तथा च विविधेषु कार्येषु मानवानां साहाय्यकं भवति।
"आधुनिके युगे नूतनानां यन्त्राणां निर्माणं भवति।"
Tamil
Tamil
யந்த்ரம் : உபகரணம்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: यन्त्रम्
Root: यन्त्रम्
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ untrue
⇒ dwelling
⇒ deceitful
⇒ kind of hall
⇒ ox whose horns are broken
⇒ subdivision of grahayuddha
⇒ mystical name of the letter kSa
⇒ not horned or cornuted [as an animal with incomplete continuations of the bone of the forehead]
Shloka(s):
3|3|37|1 ► अयोघने शैलशृङ्गे सीराङ्गे कूटमस्त्रियाम्। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|37|1 ⇢ कूटः (कूट) (पुं) ⇒ untrue, dwelling, deceitful, kind of hall, ox whose horns are broken, subdivision of grahayuddha, mystical name of the letter kSa, not horned or cornuted [as an animal with incomplete continuations of the bone of the forehead]
➠ 3|3|37|1 ⇢ कूटम् (कूट) (नपुं) ⇒ untrue, dwelling, deceitful, kind of hall, ox whose horns are broken, subdivision of grahayuddha, mystical name of the letter kSa, not horned or cornuted [as an animal with incomplete continuations of the bone of the forehead]
Related word(s):
उपाधि ➡ उपकरणम्