| YouTube Channel

यदृच्छा (yadRcchA)

 
शब्दसागरः
English
यदृच्छा
f.
 (-च्छा)
1. Wilfulness, independence, following one's own fan-
cies.
2. (In grammar, ) A noun which is neither a generic nor speci-
fic term, or noun of agency
one either not derived from au-
thority, or not possessing meaning.
E.
 यत् what, which, ऋच्छ् to
go, affs. अ and टाप् ।
Yates
English
यदृच्छा (च्छा) 1.
f.
 Wilfulness, act-
ing as inclination dictates.
Spoken Sanskrit
English
यदृच्छा - yadRcchA -
f.
 - spontaneity
स्वभाव - svabhAva -
m.
 - spontaneity
Wilson
English
यदृच्छा
f.
 (-च्छा)
1 Wilfulness, independence, following one's own fancies.
2 (In grammar, ) A noun which is neither a generic nor specific term, nor noun
of agency
one either not derived from authority, or not possessing meaning.
E.
 यत् what, which, ऋच्छ to go,
aff.
 अ and टाप्.
Apte
English
यदृच्छा [yadṛcchā], [यद् ऋच्छ्-अ टाप् Tv.]
Acting as one likes, self-will, independence (of action)
यदृच्छयासृयति यस्तपस्यते
Ki.*
 14.21.
Chance, accident
usually used in the instrumental singular in this sense and translated by 'accidentally', 'by chance'
किन्नरमिथुनं यदृच्छया$द्राक्षीत् K. 'chanced or happened to see'
&c.
वसिष्ठधेनुश्च यदृच्छया$$गता श्रुतप्रभावा ददृशे$थ नन्दिनी
R.*
 3.4
V.*
 1.1
Ku.*
 1.14
U.*
 5.16.
Comp.
 -अभिज्ञः voluntary or self-offered witness. -शब्दः a proper name, a word like डित्थ, यज्ञदत्त
&c.
 which denotes neither a genus nor species, nor any quality, action
&c.
असंपादयतः कंचिदर्थं जातिक्रियागुणैः । यदृच्छाशब्दवत् पुंसः संज्ञायै जन्म केवलम्
Śi.*
 2.47.
संवादः accidental conversation.
spontaneous or incidental intercourse, accidental meeting.
Apte 1890
English
यदृच्छा [यद् ऋच्छ्-अ टाप् Tv.] 1 Acting as one likes, self-will, independence (of action).
2 Chance, accident
usually used in the instrumental singular in this sense and translated by ‘accidentally, ’ ‘by chance’
किंतरमिथुतं यदृच्छयाऽद्राक्षीत् K. ‘chanced or happened to see’ &c
वसिष्ठधेनुश्च यदृच्छयाऽऽगता श्रुतप्रभावा ददृशेथ नंदिनी R. 3. 40
V. 1. 10
Ku. 1. 14
U. 5. 16.
Comp.
अभिज्ञः voluntary or self-offered witness.
शब्दः a proper name, a word like डित्थ, यज्ञदत्त &c. which denotes neither a genus nor species, nor any quality, action &c
असंपादयतः कंचिदर्थं जातिक्रियागुणैः । यदृच्छाशब्दवत्पुंसः संज्ञायै जन्म केवलं Śi. 2. 47.
संवादः {1} accidental conversation. {2} spontaneous or incidental intercourse, accidental meeting.
Monier Williams Cologne
English
यद्—ऋच्छा a
f.
 self-will, spontaneity, accident, chance (ibc. or °च्छया
ind.
 spontaneously, by accident, unexpectedly),
ŚvetUp.
Mn.
MBh.
&c.
(in
gram.
 ) See -शब्द, below
यद्-ऋच्छा b, यद्-गोत्र
&c.
 See
p.
 844, col. 3.
Monier Williams 1872
English
यदृच्छा यद्-ऋच्छा, यद्-धेतोस्, यद्-वत्,
&c. See col. 2.
Macdonell
English
यदृच्छा yad-ṛcchā,
f.
 chance: °—, -tas, or 🞄in. a-yā, by chance, accidentally
spontaneously
🞄unexpectedly
-mātrataḥ, only quite 🞄by accident
-lābha-saṃtuṣṭa, pp. satisfied 🞄with earnings obtained spontaneously
-śabda,
m.
 word of accidental origin, unmeaning 🞄word.
Benfey
English
यदृच्छा यद्-ऋच्छ् + आ (see vb. ऋ),
f.
 Following one's own will or fancy
instr. °छया, Pañc. iii. d. 2 (with-
out being stopped)
by itself, MBh. 12,
6676
as one lists, Bhāg. P. 4, 25, 20
by chance, accidentally, Vikr. d. 10
also
यदृच्च-, as former part of a
comp., by itself, Bhag. 4, 22
Utt. Rāmac. 127, 11 (-संवद, accidental
meeting).
Hindi
Hindi
अपने स्वयं के समझौते से बाहर
Apte Hindi
Hindi
यदृच्छा
स्त्री*
 - यद् + ऋच्छ + अङ् + टाप्
"मनपसन्द करना, स्वेच्छा, (कार्य करने की) स्वतंत्रता "
यदृच्छा
स्त्री*
 - -
"संयोग, घटना"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
यदृच्छा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ /ಇತರರಿಗೆ ಅಧೀನವಾಗಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ /ಅಡ್ಡಿ ಆತಂಕಗಳಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ
निष्पत्तिः - > ऋच्छ (गतौ) - "अः" (३-३-१०४)
व्युत्पत्तिः - > या ऋच्छा
प्रयोगाः - > "यदृच्छयाचोपपन्नं स्वर्गद्वारमपावृतम्"
उल्लेखाः - > गीता० २-३२
यदृच्छा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ವೇಚ್ಛೆ /ತನ್ನ ಇಷ್ಟ
प्रयोगाः - > "ससञ्चरिष्णुर्भुवनान्तरेषु यां यदृच्छयाशिश्रयदाश्रयः श्रियः"
उल्लेखाः - > माघ० १-४६
यदृच्छा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಕಸ್ಮಾತ್ /ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ /ದೈವಗತಿ
प्रयोगाः - > "वसिष्ठधेनुश्च यदृच्छयागता श्रुतप्रभावा ददृशेऽथ नन्दिनी"
उल्लेखाः - > रघु० ३-४०
L R Vaidya
English
yadfcCA {% f. %} 1. Self-will, independence
2. accident, chance
(in this sense generally used in the instrumental singular, वसिष्ठधेनुश्च यदृच्छयाऽऽगता श्रुतप्रभावा ददृशेऽथ नंदिनी R.iii.40, यदृच्छया त्वं सकृदप्यवंध्ययोः पथि स्थिता सुंदरि यस्य नेत्रयोः Vikr.i.).
Bopp
Latin
यदृच्छा f. (e Relativo यत् et ऋच्छा, quod hac in composi-
tione solum invenitur, a r. ऋछ् ire s. अ in fem.) libera
voluntas. BH. 4. 22. -- यदृच्छया sponte, cum liberâ vo-
luntate, cum voluptate. BH. 2. 32. H. 2. 4. R. Schl. II. 7.
1. RAGH. 3. 40.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
यदृच्छा स्वैरिता स्वेच्छा नाथवान्निघ्नगृह्यकौ ।
तन्त्रायत्तवशाधीनच्छन्दवन्तः परात्परे ॥ ३५६ ॥
-wordlist-
यदृच्छा (स्त्री), स्वैरिता (स्त्री), स्वेच्छा (स्त्री), नाथवत् (पुं), निघ्न (पुं), गृह्यक (पुं), परतन्त्र (पुं), परायत्त (पुं), परवश (पुं), पराधीन (पुं), परच्छन्द (पुं), परवत् (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
स्वाच्छन्द्य
स्वाच्छन्द्य, निर्निमित्त, यदृच्छा
स्वाच्छन्द्यं निर्निमित्तं च यदृच्छेत्यभिधीयते ॥ ७७४ ॥
verse 4.1.1.774
page 0089
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
यदृच्छा,
स्त्री,
 स्वातन्त्र्यम् । तत्पर्य्यायः । स्वैरिता २ ।इत्यमरः । ३ । २ । २ ॥
स्वरिता ३ । इति तट्टीका ॥
(यथा, गीतायाम् । २ । ३२ ।“यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारमपावृतम् ।सुखिनः क्षत्त्रियाः पार्थ ! लभन्ते युद्धमीदृशम् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
यदृच्छा स्त्री यद् + ऋच्छ--अ--टाप् । १ स्वातन्त्र्ये, २ स्वैर-तायाम् अमरः । “यदृच्छालाभसन्तुष्टः” इति गीता ।
Burnouf
French
यदृच्छा यदृच्छा
f.
 (यत्
ऋछ्) liberté,
indépendance
caprice.
À l'i. librement, de soi-mème.
यदृच्छालाभ a. qui se présente de soimême,
fortuitement.