| YouTube Channel

यक्षः (yakSaH)

 
Apte
English
यक्षः [yakṣḥ], [यक्ष्यते, यक्ष्-कर्मणि घञ्]
N.
 of a class of demigods who are described as attendants of Kubera, the god of riches, and employed in guarding his gardens and treasures
यक्षोत्तमा यक्षपतिं धनेशं रक्षन्ति वै प्रासगदादिहस्ताः Hariv.
Me.*
 68
Bg.*
 1.23
11.22.
A kind of ghost or spirit
तन्न व्यजानन्त किमिदं यक्षमिति Ken. 3.2.
N.
 of the palace of Indra.
N.
 of Kubera.
Worship.
A dog.
क्षम् A ghost.
Sacrifice.
Anything honoured.
क्षी A female Yakṣa.
N.
 of Kubera's wife.
The Yakṣa. class
अल्पवीर्या यदा यक्षी श्रूयते मुनिपुंगव
Rām.*
 1.25.2.
Comp.
 -अधिपः, -अधिपतिः, -इन्द्रः Kubera, the lord of Yakṣas.-आमलकम् the fruit of the पिण्डखर्जूर tree. -आवासः the fig-tree. -कर्दमः an ointment consisting of camphor, agallochum, musk and Kakkola (according to others, also sandal and suffron) mixed in equal proportions
यक्षकर्दममृदून्मृदिताङ्गं ... सिषिचुरुच्चकुचास्तम्
N.*
 21.7
(कर्पूरागुरु- कस्तुरीकक्कोलैर्यक्षकर्दमः Ak.
कुङ्कुमागुरुकस्तूरी कर्पूरं चन्दनं तथा । महासुगन्धमित्युक्तं नामतो यक्षकर्दमः ॥). -ग्रहः the being possessed by Yakṣas or evil spirits
a kind of insanity. -तरुः the fig-tree. -धूपः resin, incense. -बलिः a particular nuptial ceremony. -रसः a kind of intoxicating drink.-राज्
m.
N.
 of Kubera
प्रतिसिञ्चन् विचिक्रीडे यक्षीभिर्यक्षराडिव
Bhāg.*
 1.9.9.
a place prepared for wrestling and boxing. -राजः
N.
 of Kubera. -रात्रिः
f.
 the festival called Dīpāli, q. v. -वित्तः one who is like a Yakṣa, i. e. the guardian of wealth, but who never uses it
तस्यैवं यक्षवित्तस्य च्युतस्योभयलोकतः
Bhāg.*
 11.23.9.
Apte 1890
English
यक्षः [यक्ष्यते, यक्ष्-कर्मणि घञ्] 1 N. of a class of demigods who are described as attendants of Kubera, the god of riches, and employed in guarding his gardens and treasures
यक्षोत्तमा यक्षपतिं धनेशं रक्षंति वै प्रासगदादिहस्ताः Hariv., Me. 1, 66
Bg. 10. 23, 11. 22.
2 A kind of ghost or spirit.
3 N. of the palace of Indra.
4 N. of Kubera.
5 Worship.
क्षं 1 A ghost,
2 Sacrifice.
3 Anything honoured.
क्षी 1 A female Yakṣa.
2 N. of Kubera's wife.
Comp.
अधिपः.
अधिपतिः,
इंद्रः Kubera, the lord of Yakṣas.
आमलकं the fruit of the पिंडखर्जूर tree.
आवासः the figtree.
कर्दमः an ointment consisting of camphor, agallochum, musk and Kakkola (according to others, also sandal and saffron) mixed in equal proportions
(कर्पूरागृरुकस्तूरीकक्कोलैर्यक्षकर्दमः Ak.
कुकुमागुरुकस्तूरी कर्पूरं चदनं तथा । महासु गंधमित्युक्तं नामतो यक्षकर्दमः ॥).
ग्रहः the being possessed by Yakṣas or evil spirits.
तरुः the fig-tree.
धूपः resin, incense.
रसः a kind of intoxicating drink.
राज् m. N. of Kubera. {2} a place prepared for wrestling and boxing.
राजः N. of Kubera.
रात्रिः f. the festival called Dīpālī. q. v.
वित्तः one who is like a Yakṣa, i. e. the guardian of wealth, but who never uses it.
Apte Hindi
Hindi
यक्षः
पुं*
 - यक्ष्यते-यक्ष् + (कर्मणि) घञ्
एक देवयोनि
यक्षः
पुं*
 - -
एक प्रकार का भूत-प्रेत
यक्षः
पुं*
 - -
इन्द्र का महल
यक्षः
पुं*
 - -
कुबेर
यक्षः
पुं*
 - यक्ष्+घञ्
"देवयोनि विशेष, जो कुबेर के सेवक है"
यक्षः
पुं*
 - यक्ष्+घञ्
भूतप्रेत
यक्षः
पुं*
 - यक्ष्+घञ्
इन्द्र का महल
यक्षः
पुं*
 - यक्ष्+घञ्
कुबेर
यक्षः
पुं*
 - यक्ष्+घञ्
पूजा
यक्षः
पुं*
 - यक्ष्+घञ्
कुता
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 यक्षः, गुह्यकमात्रम्, गुह्यकेश्वरः, इन्द्रगृहम्, धनरक्षकः
noun
भूतयोनिविशेषः, कुबेरस्य सेवकाः ये विकृताकारवदनाः पिङ्गलाक्षाः महोदराः दीर्घस्कन्धाः स्युः इति मन्यते।
युधिष्ठिरेण यक्षस्य प्रश्नाः समुत्तरिताः। / "प्रचेतसः सुता यक्षाः तेषां नामानि मे श्रुणु ।केवलो हरिकेशश्च कपिलः काञ्चनस्तथा । मेघमाली च यक्षाः गण एष उदाहृतः ॥"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: यक्षः
Root: यक्ष
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ देवयोनिभेदः
Meaning(s):
⇒ Name of a lower deity
Shloka(s):
1|3|1|2 ► स्वर्वेश्याश्चाथ स्वापेयो यक्षोऽथ सुरगायनः॥ (स्वर्गकाण्डः/यक्षाद्यध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|3|1|2 ⇢ खाषेयः (खाषेय) (पुं) ⇒ Epithet of a Yakṣa ⇒ देवयोनिभेदः
➠ 1|3|1|2 ⇢ यक्षः (यक्ष) (पुं) ⇒ Name of a lower deity ⇒ देवयोनिभेदः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ देवयोनिः
जातिः ➡ देवयोनिः
Tamil
Tamil
யக்ஷ: : யக்ஷன், குபேரனின் சேவகன்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
यक्षः,
पुं,
 (यक्ष्यते पूज्यत इति । यक्ष + घञ् ।यद्वा, ईं लक्ष्मीमक्ष्णोतीति । अक्ष + अण् ।)गुह्यकमात्रम् । गुह्यकेश्वरः । इति मेदिनी । षे, २२ ॥
इन्द्रगृहम् । धनरक्षकः । इति सारस्वतः ॥
यक्षस्वरूपं यथा, --“आजग्मुर्यक्षनिकराः कुबेरवरकिङ्कराः ।शैलजप्रस्तरकरा अञ्जनाकारमूर्त्तयः ॥
विकृताकारवदनाः पिङ्गलाक्षा महोदराः ।स्फटिका रक्तवेशाश्च दीर्घस्कन्धाश्च केचन ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते श्रीकृष्णजन्मखण्डे १७ अध्यायः ॥
यक्षगणो यथा, --“प्रचेतसः सुता यक्षास्तेषां नामानि मे शृणु ।केवलो हरिकेशश्च कपिलः काञ्चनस्तथा ।मेघमाली च यक्षाणां गण एष उदाहृतः ॥
”तस्य व्युत्पत्तिर्यथा, --“धातुर्यक्षत्यथोक्तस्त्वददने क्षपणे च सः ।यद्यक्षत्युक्तवानेष तस्माद्यक्षो भवत्ययम् ॥
”इति वह्निपुराणे काश्यपीयवंशः ॥
(अपरा निरुक्तिर्यथा, विष्णुपुराणे । १ । ५ । ४१ ।“मैवं भो रक्ष्यतामेष यैरुक्तं राक्षसास्तु ते ।ऊचुः खादाम इत्यन्ये ये ते यक्षास्तु जक्षणात् ॥
”पुं,
क्ली,
 पूजा । यथा, ऋग्वेदे । ७ । ६१ । ५ ।“अमूरा विश्वा वृषणा विमा वांन यामु चित्रं ददृशे न यक्षम् ॥
”“न यक्षं न पूजा दृश्यते ।” इति तद्भाष्येसायणः ॥
तथाच अथर्व्ववेदे । १६ । २ । २४ ।“तव यक्षं पशुपते अप्स्वन्तः ॥
”)