| YouTube Channel

म्लेच्छः (mlecchaH)

 
Apte
English
म्लेच्छः [mlēcchḥ], [म्लेच्छ्-घञ्]
A barbarian, a non-Āryan (one not speaking the Sanskṛit language, or not conforming to Hindu or Āryan institutions), a foreigner in general
ग्राह्या म्लेच्छप्रसिद्धिस्तु विरोधादर्शने सति J.
N.
 V.
म्लेच्छान् मूर्छयते
or म्लेच्छनिवहनिधने कलयसि करवालम्
Gīt.*
 1.
An outcast, a very low man
(Baudhāyana thus defines the word: गोमांसखादको यस्तु विरुद्धं बहु भाषते । सर्वा- चारविहीनश्च म्लेच्छ इत्यभिधीयते ॥).
A sinner, wicked person.
Foreign or barbarous speech.
च्छम् Copper.
Vermilion.
Comp.
 -आख्यम् copper.-आशः wheat. -आस्यम्, -मुखम् copper. -कन्दः garlic.-जातिः
f.
 a savage or barbarian race, a mountaineer
पुलिन्दा नाहला निष्ट्याः शबरा वरुटा भटाः । माला भिल्लाः किराताश्च सर्वे$पि म्लेच्छजातयः ॥ Abh. Chin. 934. -देशः, -मण्डलम् a country inhabited by non-Āryans or barbarians, a foreign or barbarous country
कृष्णसारस्तु चरति मृगो यत्र स्वभावतः । स ज्ञेयो यज्ञियो देशो म्लेच्छदेशस्त्वतः परः ॥
Ms.*
 2.23.-द्विष्टः bdellium. -भाषा a foreign language. -भोजनः wheat. (-नम्) barley. -वाच्
a.
 speaking a barbarous or foreign language
म्लेच्छवाचश्चार्यवाचः सर्वे ते दस्यवः स्मृताः
Ms.*
 1.45.
Apte 1890
English
म्लेच्छः [म्लेच्छ्-घञ्] 1 A barbarian, a non-Aryan (one not speaking the Sanskrit language, or not conforming to Hindu or Aryan institutions), a foreigner in general
ग्राह्या म्लेच्छप्रसिद्धिस्तु विरोधादर्शने सति J. N. V.
म्लेच्छान् मूर्छयते, or म्लेच्छनिवहनिधने कलयसि करवालं Gīt. 1.
2 An outcast, a very low man
(Baudhāyana thus defines the word:
गोमांसखादको यस्तु विरुद्धं बहु भाषते । सर्वाचारविहीनश्च म्लेच्छ इत्यभिधीयते ॥.)
3 A sinner, wicked person.
4 Foreign or barbarous speech.
च्छं Copper.
Comp.
आख्यं copper.
आशः wheat.
आस्यं,
मुखं copper.
कंदः garlic.
जातिः f. a savage or barbarian race, a mountaineer.
देशः,
मडंलं a country inhabited by non-Aryans or barbarians, a foreign or barbarous country
Ms. 2. 23.
भाषा a foreign language.
भोजनः wheat. (
नं) barley.
वाच् a. speaking a barbarous or foreign language
Ms. 10. 45.
Apte Hindi
Hindi
म्लेच्छः
पुं*
 - म्लेच्छ् + घञ्
"असभ्य, अनार्य, विदेशी"
म्लेच्छः
पुं*
 - -
"जाति से बहिष्कृत, नीच मनुष्य"
म्लेच्छः
पुं*
 - -
"पापी, दुष्ट पुरुष"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 पापी, पातकी, पातकर्मी, म्लेच्छः, एनस्वी, पापकर्ता, पापाचारी, पापात्मा, पापिनी, पातकिनी, पातकर्मिणी, म्लेच्छा, एनस्विनी, पापकर्त्री, पापाचारिणी, पापात्मनी
noun
यः पापं करोति अथवा यः पापं कृतवान्।
"पापिनां जीवने अशांतिः वर्तते।"
Synonyms:
 म्लेच्छः
noun
मलेच्छजातेः पुरुषः।
"हिन्दुः म्लेच्छं हीनं मन्यते।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
म्लेच्छः,
पुं,
 (म्लेच्छयति वा म्लेच्छति असंस्कृतंवदतीति । म्लेच्छ् + अच् ।) किरातशवरपुलि-न्दादिजातिः । इत्यमरः ॥
पामरमेदः । पाप-रक्तः । अपभाषणम् । इति मेदिनी । छे, ६ ॥
म्लेच्छादीनां सर्व्वधर्म्मराहित्यमुक्तं यथा, हरि-वंशे । १४ । १५ -- १९ ।“सगरः स्वां प्रतिज्ञाञ्च गुरोर्व्वाक्यं निशम्य च ।धर्म्मं जघान तेषां वै वेशान्यत्वं चकार ह ॥
अर्द्धं शकानां शिरसो मुण्डयित्वा व्यसर्जयत् ।जवनानां शिरः सर्व्वं काम्बोजानान्तथैव च ॥
पारदा मुक्तकेशाश्च पह्नवाः श्मश्रुधारिणः ।निःस्वाध्यायवषट्काराः कृतास्तेन महात्मना ॥
शका जवनकाम्बोजाः पारदाः पह्नवास्तथा ।कोलसप्याः समहिषा दार्व्वाश्चोलाः सकेरलाः ।सर्व्वे ते क्षत्त्रियास्तात धर्म्मस्तेषां निराकृतः ॥
वशिष्ठवचनाद्राजन् सगरेण महात्मना ॥
”शकानां शकदेशोद्भवानां क्षत्त्रियाणाम् । एवंजवनादीनामिति । अत्र जवनशब्दस्तद्देशोद्भव-वाची चवर्गतृतीयादिः । जवनो देशवेगिनो-रिति त्रिकाण्डशेषाभिधानदर्शनात् ॥
* ॥
तेषांम्लेच्छत्वमप्युक्तं विष्णुपुराणे । तथाकृतान् जवना-दीनुपक्रम्य ते चात्मधर्म्मपरित्यागात् म्लेच्छत्वंययुरिति । बौधायनः ।“गोमांसखादको यश्च विरुद्धं बहु भाषते ।सर्व्वाचारविहीनश्च म्लेच्छ इत्यभिधीयते ॥
”इति प्रायश्चित्ततत्त्वम् ॥
* ॥
अपिच । देवयान्यां ययातेर्द्वौ पुत्त्रौ यदुः तुर्चसुश्च ।शर्म्मिष्ठायां त्रयः पुत्त्राः द्रुह्युः अनुः पुरुश्च ।तत्र यदुप्रभृतयश्चत्वारः पितुराज्ञाहेलनं कृत-वन्तः पित्रा शप्ताः । ज्येष्ठपुत्त्रं यदुं शशाप तववंशे राजा चक्रवर्त्ती मा भूदिति । तुर्व्वसु-द्रुह्य्वनून् शशाप युष्माकं वंश्या वेदवाह्या म्लेच्छाभविष्यन्ति । इति श्रीभागवतमतम् ॥
* ॥
(“असृजत् पह्नवान् पुच्छात् प्रस्रावाद्द्राविडान्शकान् ।योनिदेशाच्च यवनान् शकृतः शवरान् बहून् ॥
मूत्रतश्चासृजत् काञ्चीञ्छरभांश्चैव पार्श्वतःपौण्ड्रान् किरातान् यवनान् सिंहलान् वर्व्वरान्खशान् ॥
चियुकांश्च पुलिन्दांश्च चीनान् हूनान् सके-रलान् ।ससर्ज्ज फेनतः सा गौर्म्लेच्छान् बहुविधानपि ॥
”सा वशिष्ठस्य धेनुः । इति महाभारते । १ । १७६ ।३५ -- ३७ ॥
) अन्यच्च । “शकजवनकाम्बोज-पारदपह्नवा हन्यमानास्तत्कुलगुरुं वशिष्ठंशरणं ययुः । अथैतान् वशिष्ठो जीवन्मृतकान्कृत्वा सगरमाह । वत्स वत्सालमेभिर्जीवन्मृत-कैरनुसृतैः । एते च मयैव त्वत्प्रतिज्ञापालनायनिजधर्म्मद्बिजसङ्गपरित्यागं कारिताः । सतथेति तद्गुरुवचनमभिनन्द्य तेषां वेशान्य-त्वमकारयत् । जवनान्मुण्डितशिरसोऽर्द्धमुण्डान्शकान् प्रलम्बकेशान् पारदान् पह्नवांश्च श्मश्रु-धरान्निःस्वाध्यायवषट्कारानेतानन्यांश्च क्षत्त्रि-यांश्चकार । ते चात्मधर्म्मपरित्यागाद्ब्राह्मणैश्चपरित्यक्ता म्लेच्छतां ययुः ।” इति विष्णुपुराणे । ४ ।३ । १८ -- २१ ॥
* ॥
प्रकारान्तरेण तस्योत्-पत्तिर्यया, --सूत उवाच ।“वंशे स्वायम्भुवस्यासीदङ्गो नाम प्रजापतिः ।मृत्योस्तु दुहिता तेन परिणीतातिदुर्मुखी ॥
सुतीर्था नाम तस्यास्तु वेनो नाम सुतःपुरा ।अधर्म्मंनिरतः कामी बलवान् वसुधाधिपः ।लोकेऽप्यधर्म्मकृज्जातः परभार्य्यापहारकः ॥
धर्म्मचारप्रसिद्ध्यर्थं जगतोऽस्य महर्षिभिः ।अनुनीतोऽपि न ददावनुक्षां स यदा ततः ॥
शापेन मारयित्वैनमराजकभयार्द्दिताः ।ममन्थुर्ब्राह्मणास्तस्य बलाद्देहमकल्भषाः ॥
तत्कायान्मथ्यमानात्तु निपेतुर्म्लेच्छजातयः ।शरीरे मातुरंशेन कृष्णाञ्जनसमप्रभाः ॥
”इति मत्स्यपुराणे । १० । ३ -- ८ ॥
* ॥
म्लेच्छभाषाभ्यासनिषेधो यथा, --“न सातयेदिष्टकाभिः फलानि वै फलेन तु ।न म्लेच्छभाषां शिक्षेत नाकर्षेच्च पदासनम् ॥
”इति कौर्म्म्ये उपविभागे १५ अध्यायः ॥
* ॥
तस्य मध्यमा तामसी गतिर्यथा, मानवे ।१२ । ४३ ।“हस्तिनश्च तुरङ्गाश्च शूद्रा म्लेच्छाश्च गर्हिताः ।सिंहा व्याघ्रा वराहाश्च मध्यमा तामसीगतिः ॥
”(मन्त्रणाकाले म्लेच्छापसारणमुक्तं यथा, मनु-संहितायाम् । ७ । १४९ ।“जडमूकान्धवधिरांस्तैर्य्यग्योनान् वयोऽति-गान् ।स्त्रीम्लेच्छव्याधितव्यङ्गान् मन्त्रकालेऽपसार-येत् ॥
”“अथवा एवंविधा मन्त्रिणो न कर्त्तव्याः । बुद्धि-विभ्रमसम्भवात् ।” इति तद्भाष्ये मेधातिथिः ॥
म्लेच्छानां पशुधर्म्मित्वम् । यथा, महाभारते । १ ।८४ । १५ ।“गुरुदारप्रसक्तेषु तिर्य्यग्योनिगतेषु च ।पशुधर्म्मिषु पापेषु म्लेच्छेषु त्वं भविष्यसि ॥
”)