| YouTube Channel

मोट्टायित (moTTAyita)

 
शब्दसागरः
English
मोट्टायित
n.
 (-तं) One of the ten Bhāvas, or properties of women, the
silent expression of returned affection.
Yates
English
मोट्टायित (तं) 1.
n.
 A woman's silent
expression of affection.
Wilson
English
मोट्टायित
n.
 (-तं) One of the ten Bhāvas, or properties of
women, the silent expression of returned affection.
Apte
English
मोट्टायितम् [mōṭṭāyitam], Silent involuntary expression of affection towards an absent lover, as when a woman, her mind being taken up by her lover, scratches the ear
&c.
 when he is remembered or talked of
it is thus defined by उज्ज्वलमणि: कान्तस्मरणवार्तादौ हृदि तद्भावभावतः । प्राकट्य- मभिलाषस्य मोट्टायितमुदीर्यते see S. D.* 141 also
सद्यो मोट्टा- यितमधुरिमोल्लासभङ्गीविधाता Ud.
S.*
 35.
Apte 1890
English
मोट्टायितं Silent involuntary expression of affection towards an absent lover, as when a woman, her mind being taken up by her lover, scratches the ear &c. when he is remembered or talked of
it is thus defined by उज्ज्वलमणिः - कांतस्मरणवार्तादौ हृदि तद्भ वभावतः । प्राकट्यमभिलाषस्य मोट्टायितमुदीर्यते
see S. D. 141 also
सद्यो मोट्टायितमधुरिमोल्लासभंगीविधाता Ud. S. 35.
Monier Williams Cologne
English
मोट्टायित
n.
 showing affection in the absence of a loved object, the silent expression of returned affection,
Daśar.
Sāh.
Monier Williams 1872
English
मोट्टायित मोट्टायित, अम्, n. showing affec-
tion in the absence of a loved object by various ways
of recalling him to mind, the silent expression of
returned affection, (one of the ten Bhāvas or proper-
ties of women.)
Apte Hindi
Hindi
मोट्टायितम्
नपुं*
 - मुट् + घञ् बा* तुक् + क्यङ् + (भावे) क्त
जब कभी बातचीत चलती है या अन्यमनस्का होकर नायिका कान आदि कुरेदती है तो उस समय चुपचाप बिना किसी इच्छा के अपने प्रिय के प्रति स्नेह की अभिव्यक्ति। उज्जवल मणि ने इसकी परिभाषा दी है
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मोट्टायित
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಿಯನ ವಿರಹಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಅವನ ಚಿಂತಯಲ್ಲೆ ಇರುವ ಪ್ರೇಯಸಿಯು ಅವನ ವಿಷಯವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕಿವಿಯನ್ನು ಕೆರೆಯುವುದು ಆಕಳಿಸುವುದು ಮೈಮುರಿಯುವುದು ಮೊದಲಾಗಿ ಮಾಡುವ ಚೇಷ್ಟೆ
विस्तारः - > "तद्भावभाविते चित्ते वल्लभस्य कयादिषु । मोट्टायितमिति प्राहुः कर्णकण्डूयनादिकम् ॥" - सा० द० ३-१०२
L R Vaidya
English
mowwAyita {% n. %} Manifestation of love on the part of a woman in the absence of her lover (कांतस्मरणवार्तादौ हृदि तद्भावभावतः । प्राकट्यमभिलाषस्य मोट्टायितमुदीर्यते).
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
स्वगुणेनोपमानेन मनोज्ञादिपदेन च ॥ ५०५ ॥
विशेषिताङ्गकर्मा स्त्री यथा तरललोचना ।
अलसेक्षणा मृगाक्षी मत्तेभगमनापि च ॥ ५०६ ॥
वामाक्षी सुस्मितास्याः स्वं मानलीलास्मरादयः ।
लीला विलासो विच्छित्तिर्विव्वोकः किलकिञ्चितम् ॥ ५०७ ॥
मोट्टायितं कुट्टमितं ललितं विहृतं तथा ।
विभ्रमश्चेत्यलंकाराः स्त्रीणां स्वाभाविका दश ॥ ५०८ ॥
-wordlist-
तरललोचना (स्त्री), अलसेक्षणा (स्त्री), मृगाक्षी (स्त्री), मत्तेभगमना (स्त्री), वामाक्षी (स्त्री), सुस्मिता (स्त्री), मानिनी (स्त्री), लीलावती (स्त्री), स्मरवती (स्त्री), स्वाभाविकालङ्कार (पुं), लीला (स्त्री), विलास (पुं), विच्छित्ति (स्त्री), विब्बोक (पुं), किलकिञ्चित (क्ली), मोट्टायित (क्ली), कुट्टमित (क्ली), ललित (क्ली), विहृत (क्ली), विभ्रम (पुं)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मोट्टायितं,
क्ली,
 (मुट् + भावे घञ् । बाहुलकात्घञस्तुट् । ततो भृशादित्वात् क्यङ् । ततो भावेक्तः ।) स्त्रीणां स्वाभाविकदशविधालङ्कारान्त-र्गतालङ्कारविशेषः । इति हेमचन्द्रः ॥
तल्लक्षणंयथा, उज्ज्वलनीलमणिः ॥
“कान्तस्मरणवार्त्तादौ हृदि तद्भावभावतः ।प्राकट्यमभिलाषस्य मोट्टायितमुदीर्य्यते ॥
”
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मोट्टायित
न०
 “कान्तस्मरणवार्त्तादौ हृदि तद्भावभावतः ।प्राकट्यमभिलाषस्य मोट्टायितमुदीर्य्यते” उज्ज्वमण्युक्तेस्त्रीणामभिलाषभेदे ।