| YouTube Channel

मोक्ष (mokSa)

 
शब्दसागरः
English
मोक्ष
m.
 (-क्षः)
1. Final and eternal happiness, the liberation of the soul
from the body, and its exemption from further transmigration.
2. Death.
3. Libertion, freedom.
4. Loosening, untying.
5. End of
an eclipse.
6. Scattering.
7. Shooting.
8. A plant commonly
Ghaṇtāpārali.
9. Acquittance of an obligation, as by a son
to his father.
E.
 मोक्ष् to let loose or free,
aff.
 अच्.
Capeller Eng
English
मोक्ष
m.
 deliverance, release from (abl. ,
gen.
 , or —°),
esp.
 final emancipation, death
loosening, unbinding, solution (of a
question), shedding (of tears or blood), uttering (of a curse),
throwing, shooting off
scattering, strewing
giving up, abandoning.
Yates
English
मोक्ष (क्षः) 1.
m.
 Final liberation
death.
Spoken Sanskrit
English
मोक्ष mokSa
m.
 release
मोक्ष mokSa
m.
 release from
मोक्ष mokSa
m.
 riddance
मोक्ष mokSa
m.
 freedom
मोक्ष mokSa
m.
 discharge of a debt
मोक्ष mokSa
m.
 absolution
मोक्ष mokSa
m.
 solution
मोक्ष mokSa
m.
 solution (of a problem)
मोक्ष mokSa
m.
 release from rebirth
मोक्ष mokSa
m.
 emancipation
मोक्ष mokSa
m.
 redemption
मोक्ष mokSa
m.
 salvation
मोक्ष mokSa
m.
 settling a question
मोक्ष mokSa
m.
 deliverance
मोक्ष mokSa
m.
 liberation
Wilson
English
मोक्ष r. 1st and 10th cls. (मोक्षति मोक्षयति) To let go, to release,
to discharge, to send, to cast or throw.
मोक्ष
m.
 (-क्षः)
1 Final and eternal happiness, the liberation of the soul from the body, and
its exemption from further transmigration.
2 Death.
3 Liberation, freedom.
4 A plant, commonly Ghaṇṭāpārali.
5 Acquittance of an obligation, as by a son to his father.
E.
 मोक्ष to let loose or free,
aff.
 अच्.
Apte
English
मोक्षः [mōkṣḥ], [मोक्ष्-घञ्]
Liberation, release, escape, freedom
सा$धुना तव बन्धे मोक्षे च प्रभवति K.
Me.*
 63
लब्धमोक्षाः शुकादयः
R.*
 17.2
धुर्याणां च धुरो मोक्षम् 17.19.
Rescue, deliverance, delivery
ते यतध्वं परं शक्त्या सर्वे मोक्षाय पार्थिवाः
Mb.
 * 5.173.15.
Final emancipation, deliverance of the soul from recurring births or transmigration, the last of the four ends of human existence
see अर्थ
धर्मार्थकाममोक्षाणां यस्यैको$पि न विद्यते । अजागलस्तनस्येव तस्य जन्म निरर्थकम् ॥
Bg.*
 5.28
18.3
Ms.*
 6.35
R.*
 1.84.
Death.
Falling down, dropping down, falling off
वनस्थलीर्मर्मरपत्रमोक्षाः
Ku.*
 3.31.
Loosening, untying, unbinding
वेणिमोक्षोत्सुकानि
Me.*
 11
मदकलयुवतीनां नीवि- मोक्षस्तु मोक्षः
Shedding, causing to fall down or flow
बाष्पमोक्ष, अश्रुमोक्ष.
Shooting, casting, discharging
बाणमोक्षः
Ś.*
 3.5.
Scattering, strewing.
Acquittance or discharge of an obligation (debt
&c.
 ).
(In
astr.
 ) The liberation of an eclipsed planet, the end of an eclipse.
N.
 of a tree (पाटलि).
Utterance (of a curse).
Settling (a question).Comp. -उपायः a means of obtaining final emancipation. -ज्ञानम् knowledge of final emancipation. -देवः an epithet applied to Hiouen Thsang, the celebrated Chinese traveller. -द्वारम् the sun. -पतिः (in music) a kind of measure. -पुरी an epithet of the town called काञ्ची. -भावः liberation. -वार्त्तिक
a.
 reflecting upon final emancipation.
Apte 1890
English
मोक्षः [मोक्ष्-घञ्] 1 Liberation, release, escape, freedom
साऽधुना तव बंधे मोक्षे च प्रभवति K.
Me. 61
लब्धमोक्षाः शुकादयः R. 17. 20
धुर्याणां च धुरो मोक्षं 17. 19.
2 Rescue, deliverance, delivery.
3 Final emancipation, deliverance of the soul from recurring births or transmigration, the last of the four ends of human existence
see अर्थ
धर्मार्थकाममोक्षाणां यस्यैकोऽपि न विद्यते । अजागलस्तनस्येव तस्य जन्म निरर्थकं ॥
Bg. 5. 28, 18. 30
R. 10. 84
Ms. 6. 35.
4 Death.
5 Falling down, dropping down, falling off
वनस्थलीर्मर्मरपत्रमोक्षाः Ku. 3. 31.
6 Loosening, untying, unbinding
वेणिमोक्षोत्सुकानि Me. 99.
7 Shedding, causing to fall down or flow
बाष्पमोक्ष, अश्रुमोक्ष.
8 Shooting, casting, discharging
बाणमोक्षः Ś. 3. 5.
9 Scattering, strewing.
10 Acquittance or discharge of an obligation (debt &c.).
11 (In astr.) The liberation of an eclipsed planet, the end of an eclipse.
12 N. of a tree (पाटलि).
Comp.
उपायः a means of obtaining final emancipation.
देवः an epithet applied to Hiouen Thsang, the celebrated Chinese traveller.
द्वारं the sun.
पुरी an epithet of the town called कांची.
Monier Williams Cologne
English
मोक्ष
m.
 (ifc. f(आ). ) emancipation, liberation, release from (abl. , rarely
gen.
 or comp. ),
MBh.
Kāv.
&c.
release from worldly existence or transmigration, final or eternal emancipation,
Up.
Mn.
MBh.
&c.
 (IW. 39)
death,
L.
N.
 of partic. sacred hymns conducive to final eman°,
Yājñ.
(in
astron.
 ) the liberation of an eclipsed or occulted planet, the last contact or separation of the eclipsed and eclipsing bodies, end of an eclipse,
Sūryas.
VarBṛS.
falling off or down,
Kum.
VarBṛS.
 (cf. गर्भ-)
effusion,
VarBṛS.
setting free, deliverance (of a prisoner),
Gaut.
loosing, untying (hair),
Megh.
settling (a question),
Kathās.
acquittance of an obligation, discharge of a debt (cf. रिण-)
shedding or causing to flow (tears, blood
&c.
 ),
MārkP.
Suśr.
casting, shooting, hurling,
MBh.
Kāv.
Pur.
strewing, scattering,
Kum.
Kathās.
utterance (of a curse),
R.
relinquishment, abandonment,
Kathās.
N.
 of the Divine mountain Meru,
L.
Schrebera Swietenioides,
L.
Monier Williams 1872
English
मोक्ष, अस्, m. emancipation, deliverance, free-
dom, liberation, escape, release
release from worldly
existence, final emancipation, eternal bliss resulting
from the soul's final liberation and its exemption from
further transmigration
death
epithet of particular
sacred hymns conducive to final emancipation
de-
livery, discharge
the act of loosing, loosening,
untying, unbinding, undoing, solving, (प्रश्न-म्°,
the settling of a question)
acquittance of an obli-
gation
(in astronomy) the liberation of an obscured
planet, end of an eclipse, the last contact or separa-
tion of the eclipsed and eclipsing bodies
shedding,
causing to flow
the act of discharging, casting,
flinging, shooting
strewing, scattering
separating,
falling off, falling down
a species of tree (=
मुष्कक).
—मोक्ष-काङ्क्षिन्, ई, इणी, इ, de-
sirous of liberation or final emancipation.
—मोक्ष-
क्रिया-समाचार, अस्, आ, अम्, affording a method
for effecting liberation.
—मोक्ष-ज्ञान, अम्, n.
knowledge of the beatitude attained through final
emancipation.
—मोक्ष-तीर्थ, अम्, n., N. of a
Tīrtha.
—मोक्ष-दा, f., N. of a female ascetic.
—मोक्ष-देव, अस्, m. an epithet applied to
Hiouen-thsang.
—मोक्ष-द्वार, अम्, n. ‘gate of
emancipation, ’ an epithet of the sun.
—मोक्ष-
धर्म, अस्, m. law or rule of emancipation.
—मोक्षधर्म-पर्वन्, अ, n. ‘section relating
to the law or rules of emancipation, ’ N. of a section
of the twelfth book of the Mahā-bhārata, from
Adhyāya 174 to the end.
—मोक्षधर्मार्थ-
दीपिका (°म-अर्°), f., N. of a commentary on the
preceding section of the Mahā-bhārata.
—मोक्ष-
पुरी, f. ‘city of emancipation, ’ an epithet of the
city of Kāñcī.
—मोक्ष-भाज्, क्, क्, क्, receiving
final emancipation.
—मोक्ष-महा-परिषद्, त्, f.
‘great emancipation-assembly, ’ the great Buddhist
general council.
—मोक्ष-मार्ग, अस्, m. ‘path of
emancipation, ’ N. of a Jaina work.
—मोक्ष-
लक्ष्मी-विलास, अस्, m., N. of a temple.
—मोक्ष-
वत्, आन्, अती, अत्, having final emancipation, con-
nected with eternal bliss.
—मोक्ष-विंशक, अम्, n.
‘twenty verses on emancipation, ’ epithet of the verses
Hari-vaṃśa 14348 sqq.
—मोक्ष-शास्त्र, अम्, n.
the doctrine of final emancipation.
—मोक्ष-सा-
धन, अम्, n. means of emancipation.
—मोक्षान्-
तरङ्-ग (°ष-अन्°), अस्, आ, अम्, nearest or next
to final emancipation.
—मोक्षोपाय (°ष-उप्°),
अस्, m. means of emancipation
a sage, saint, de-
votee (?).
Macdonell
English
मोक्ष mokṣ-a,
m.
 realise, liberation, escape, 🞄from (ab., rarely g. or —°)
deliverance from 🞄further transmigration, final emancipation
🞄kind of chant conducive to deliverance
release 🞄of a heaven body swallowed by Rāhu, 🞄end of an eclipse
falling or dropping off or 🞄down (of leaves etc.)
effusion
setting free (a 🞄prisoner)
causing to flow, shedding (of tears 🞄etc.)
loosening, untying (hair)
solution (of 🞄a question)
casting, shooting, discharging 🞄(arrow etc.)
scattering (of grains)
utterance 🞄(of a curse)
abandonment, relinquishment: 🞄-ka,
a.
 loosening, untying, setting 🞄free
—°
a.
 = mokṣa, final emancipation.
Benfey
English
मोक्ष मोक्स्ह् + अ (मोक्स्ह् is an anomal.
desider. of मुच्),
m.
1. Untying,
Pañc. 109, 9
Megh. 97.
2. Libera-
tion, Pañc. 109, 11
Chr. 4, 16.
3.
Liberation of the soul from the body
and from further transmigration, final
beatitude, Man. 1, 114
Pañc. ii. d.
127.
4. Death.
5. Acquittance of an
obligation.
Hindi
Hindi
आत्मा का पुनर्जन्म से मुक्ति
Apte Hindi
Hindi
मोक्षः
पुं*
 - मोक्ष् + घञ्
"मुक्ति, छुटकारा, बचाव, स्वतंत्रता"
मोक्षः
पुं*
 - -
"उद्धार, परित्राण, मोचन"
मोक्षः
पुं*
 - -
"परममुक्ति, आवागमन"
मोक्षः
पुं*
 - -
मृत्यु
मोक्षः
पुं*
 - -
"अधःपतन, अवपतन, गिरना"
मोक्षः
पुं*
 - -
"ढीला करना, खोलना, बन्धन मुक्त करना"
मोक्षः
पुं*
 - -
"ढलकाना, गिराना, बहाना"
मोक्षः
पुं*
 - -
"निशाना लगाना, फेंकना, दागना"
मोक्षः
पुं*
 - -
"बखेरना, छितराना"
मोक्षः
पुं*
 - -
परिशोध करना
मोक्षः
पुं*
 - -
ग्रहणग्रस्त ग्रह की मुक्ति
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मोक्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಪವರ್ಗ /ಸಂಸಾರದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ/ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಮರಣಗಳಿಂದ ಪಾರಾಗುವುದು /ಚತುರ್ವಿಧಪುರುಷಾರ್ಥಗಳಲ್ಲೊಂದು
प्रयोगाः - > १) "धर्मार्थकाममोक्षाणामवतार इवाङ्गवान्" २) "तदित्यनभिसन्धाय फलं यज्ञतपःक्रियाः । दानक्रियाश्च विविधाः क्रियन्ते मोक्षकाङ्क्षिभिः ॥"
उल्लेखाः - > रघु० १०-८४, गीता० १७-२५
मोक्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ /ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ
प्रयोगाः - > "लब्धमोक्षास्तदादेशात् यथेष्टगतयोऽभवन्"
उल्लेखाः - > रघु० १७-२०
मोक्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಿಡುಗಡೆ /ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದು
प्रयोगाः - > "ताभ्यो मोक्षस्तव यदि सखे धर्मलब्धस्य न स्यात्"
उल्लेखाः - > मेघ० १-६१
मोक्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೇರುಪರ್ವತ /ದೇವತೆಗಳ ವಿಹಾರ ಸ್ಥಾನ
मोक्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮರಣ
विस्तारः - > "मोक्षस्तु मृत्यौ मरुद्गिरौ" - वैज०
मोक्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೊಕ್ಕೆಮರ
मोक्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಡುವುದು /ಬಾಣಗಳ ಪ್ರಯೋಗ
मोक्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬೀಳುವುದು /ಕೆಳಕ್ಕೆ ಉದುರುವುದು
प्रयोगाः - > "मदोद्धताः प्रत्यनिलं विचेरुर्वनस्थलीर्मर्मरपत्त्रमोक्षाः"
उल्लेखाः - > कुमा० ३-३१
मोक्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೋಚನ /ಬಿಡಿಸುವುದು
विस्तारः - > "मोक्षोऽपवर्गे मृत्यौ च मोचने मुष्ककद्रुमे" - नानार्थर०
L R Vaidya
English
mokza {% m. %} 1. Liberation, release, escape, शुकादयः । लब्धमोक्षास्तदादेशाद्यथेष्टगतयोऽभवन् R.xvii.20
2. delivery, discharge, R.xvii.19
3. final emanicipation, liberation of the soul from further transmigration (considered as the final aim of life), R.x.84, Bg.v.27
(See पुरुषार्थ)
4. death
5. loosening, unbinding, untying, अबलावेणिमोक्षोत्सुकानि Megh.ii.36
6. falling down, dropping down, स्थलीर्मर्मरपत्रमोक्षाः K.S.iii.31
7. acquittance of an obligation
8. end of an eclipse
9. scattering, strewing
10. shooting, discharging.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
५९, काच, मोक्ष
Bopp
Latin
मोक्ष m. (r. मोक्ष् s. अ) solutio, liberatio. BH. 18. 30. 7. 29.
praesertim animae liberatio a sensuum vinculis, a cor-
poris gaudiis vel doloribus, aequanimitas. BR. 1. 17. BH.
5. 28.
धातुप्रदीपः
Sanskrit
मोक्षँ मोक्ष असने
- असनं क्षेपः मोक्षयति शरान् मोक्षयति अस्त्रम् 192
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
मोक्ष m. °Ehescheidung, Kauṭ. 155, 15. 17 (auch in °अमोक्ष 155, 18).
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
महानन्दोऽमृतं सिद्धिः कैवल्यमपुनर्भवः ।
शिवं निःश्रेयसं श्रेयो निर्वाणं ब्रह्म निर्वृतिः ॥ ७४ ॥
महोदयः सर्वदुःखक्षयो निर्याणमक्षरम् ।
मुक्तिर्मोक्षोऽपवर्गोऽथ मुमुक्षुः श्रमणो यतिः ॥ ७५ ॥
वाचंयमो व्रती साधुरनगार ऋषिर्मुनिः ।
निर्ग्रन्थो भिक्षुरस्य स्वं तपोयोगशमादयः ॥ ७६ ॥
-wordlist-
महानन्द (पुं), अमृत (क्ली), सिद्धि (स्त्री), कैवल्य (क्ली), अपुनर्भव (पुं), शिव (क्ली), निःश्रेयस् (क्ली), श्रेयस् (क्ली), निर्वाण (क्ली), ब्रह्मन् (पुं), निर्वृति (स्त्री), महोदय (पुं), सर्वदुःखक्षय (पुं), निर्याण (क्ली), अक्षर (क्ली), मुक्ति (स्त्री), मोक्ष (पुं), अपवर्ग (पुं), मुमुक्षु (पुं), श्रमण (पुं), यति (पुं), वाचंयम (पुं), व्रतिन् (पुं), साधु (पुं), अनगार (पुं), ऋषि (पुं), मुनि (पुं), निर्ग्रन्थ (पुं), भिक्षु (पुं), मुमुक्षुस्व (क्ली), तपस् (क्ली), योग (पुं), शम (पुं)
--source--
पण्डा तत्त्वानुगा मोक्षे ज्ञानं विज्ञानमन्यतः ।
-wordlist-
पण्डा (स्त्री), ज्ञान (क्ली), मोक्ष (पुं), विज्ञान (क्ली)
--source--
त्रिवर्गा धर्मकामार्थाश्चतुर्वर्गः समोक्षकाः ।
बलतूर्याश्चतुर्भद्रं प्रमादोऽनवधानता ॥ १३८२ ॥
-wordlist-
त्रिवर्ग (पुं), बलतुर्य (पुंब), धर्म (पुं), अर्थ (पुं), काम (पुं), चतुर्वर्ग (पुं), चतुर्भद्र (क्ली), मोक्ष (पुं), प्रमाद (पुं), अनवधानता (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
कैवल्य
कैवल्य, निर्वाण, निःश्रेयस्, अमृत, अक्षर, ब्रह्मन्, अपुनर्भव, अपवर्ग, मुक्ति, मोक्ष, महानन्द
कैवल्यं निर्वाणं निःश्रेयसममृतमक्षरं ब्रह्म ।
अपुनर्भवोऽपवर्गो मुक्तिर्मोक्षो महानन्दः ॥ १२४ ॥
verse 1.1.1.124
page 0016
वृक्षविशेष
वृक्षविशेष, नन्द्यावर्त, सरल, शाल, काक, धव, अञ्जन, तिलक, पद्म, स्पन्दन, मोक्ष
नन्द्यावर्तः सरलः शालः काको धवोऽञ्जनस्तिलकः ।
पद्मस्पन्दनमोक्षा वृक्षविशेषेऽपि दृश्यन्ते ॥ ८१२ ॥
verse 5.1.1.812
page 0093
एकाक्षरनाममाला
Sanskrit
नि, क्षय, नित्यार्थ, भृशार्थ, आश्रय, राशि, कौशल, बन्धन, मोक्ष, दानकर्मन्
निः स्यात् क्षये च नित्यार्थे भृशार्थाश्रयराशिषु ।
कौशले बन्धने मोक्षे संशये दानकर्मणि ॥ २९ ॥
verse 1.1.1.29
page 0121
पुराणम्
English
मोक्ष १ / MOKṢA I. One of the seven divisions of the island of Plakṣa. The seven divisions are śiva, yavasa, subhadra, śānta, mokṣa, Amṛta and abhaya. (5th skandha, bhāgavata).
मोक्ष २ / MOKṢA II .(1) Jīvātmā = The individual soul enshrined in the human body imparting to it life, motion and sensation as opposed to paramātmā. paramātmā = The Supreme spirit or Brahman saṁsāra = The circuit of life consisting of births and rebirths with sufferings and enjoyments of woes and happiness.) mokṣa means liberation and is generally meant to convey the meaning of the deliverance of the soul from recurring births. The Jīvātmā enshrined in the body has the delusion that it enjoys or suffers happiness or woe. In truth it neither suffers nor enjoys anything. It is detached from all. It is the Supreme Being (parabrahman). When Jīvātmā deserts its woes it gets mokṣa i.e. Jīvātmā gets merged with paramātmā. When once Jīvātmā merges with paramātmā, Jīvātmā is devoid of happiness or woes. It need not be enshrined in any body. A Jīvātmā getting released from one body joins another new body and thus a Jīvātmā in succession enters thousands of bodies and each time without knowing the absolute Truth laments over its woes. In the words of a ṛṣi it is explained thus: “Jīvātmā, which is bliss in itself living in births after births searches for bliss elsewhere just as a person wearing a golden necklace round his neck searches for the same elsewhere.” The passage of Jīvātmā from one birth to another and the bodies that enshrine it each time constitutes the worldly life. When once a Jīvātmā thus involved in saṁsāra (mundane existence) gets real knowledge, the knowledge that Jīvātmā and paramātmā are one and the same, then that Jīvātmā gets final emancipation, liberation from recurring births. It merges with Brahman. This is called mokṣa.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: मोक्षः
Root: मोक्ष
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ release
⇒ freedom
⇒ riddance
⇒ solution
⇒ salvation
⇒ liberation
⇒ absolution
⇒ redemption
⇒ deliverance
⇒ emancipation
⇒ release from
⇒ settling a question
⇒ discharge of a debt
⇒ release from rebirth
⇒ solution (of a problem)
Shloka(s):
1|5|6|2 ► मुक्तिः कैवल्यनिर्वाणश्रेयोनिःश्रेयसामृतम्॥ (धीवर्गः)
1|5|7|1 ► मोक्षोऽपवर्गोऽथाज्ञानमविद्याहंमतिः स्त्रियाम्। (धीवर्गः)
3|3|182|2 ► चक्रं राष्ट्रेऽप्यक्षरं तु मोक्षेऽपि क्षीरमप्सु च॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 1|5|6|2 ⇢ मुक्तिः (मुक्ति) (स्त्री) ⇒ hurling, sending, release, casting, shooting, throwing, immunity, giving up, discharge, salvation, liberation, absolution, redemption, abandonment, putting off, final beatitude, deliverance from, release from rebirth, setting or becoming free, final liberation or emancipation
➠ 1|5|6|2 ⇢ कैवल्यम् (कैवल्य) (नपुं) ⇒ isolation, beatitude, abstraction, absolute unity, perfect isolation, detachment of the soul from matter, detachment from all other connections, identification with the supreme spirit, leading to eternal happiness or emancipation, detachment of the soul from matter or further transmigrations
➠ 1|5|6|2 ⇢ निर्वाणम् (निर्वाण) (नपुं) ⇒ set, dead, lost, tamed, calmed, setting, plunged, quieted, deceased, immersed, immovable, vanishing, cessation, extinction, disappeared, dissolution, blowing out, disappearance, blown or put out, final liberation, offering oblations, cessation of passions, bathing of an elephant, instructing in sciences, cessation of attachments, highest bliss or beatitude, extinction of the flame of life, extinguished [as a lamp or fire], post to which an elephant is tied, perfect calm or repose or happiness, death or final emancipation from matter and re-union with the Supreme Spirit, absolute extinction or annihilation of individual existence or of all desires and passions
➠ 1|5|6|2 ⇢ श्रेयः (श्रेयस्) (नपुं) ⇒ bliss, better, benefit, welfare, superior, fortunate, prosperity, prosperous, preferable, auspicious, better than, good fortune, more beautiful, more excellent, more praiseworthy, more distinguished, conducive to welfare or prosperity
➠ 1|5|6|2 ⇢ निःश्रेयसम् (निःश्रेयस) (नपुं) ⇒ best, faith, belief, conception, apprehension, most excellent, ultimate bliss, final beatitude, having no better, supreme happiness, best i.e. ultimate bliss, knowledge that brings it
➠ 1|5|6|2 ⇢ अमृतम् (अमृत) (नपुं) ⇒ four, gold, food, pear, water, poison, nectar, number, heaven, beloved, ambrosia, not dead, immortal, property, eternity, beautiful, sweetmeat, immortality, boiled rice, quicksilver, imperishable, anything sweet, nectar-like food, veritable nectar, unsolicited alms, particular poison, final emancipation, world of immortality, milk clarified butter, residue of a sacrifice, antidote against poison, collective body of immortals, ray of light, name of a metre
➠ 1|5|7|1 ⇢ मोक्षः (मोक्ष) (पुं) ⇒ release, freedom, riddance, solution, salvation, liberation, absolution, redemption, deliverance, emancipation, release from, settling a question, discharge of a debt, release from rebirth, solution (of a problem)
➠ 1|5|7|1 ⇢ अपवर्गः (अपवर्ग) (पुं) ⇒ gift, heaven, donation, exception, absolution, abandonment, special rule, final beatitude, completion of an action, fulfillment of an action, discharge [as of arrows]
➠ 3|3|182|2 ⇢ अक्षरम् (अक्षर) (नपुं) ⇒ word, fixed, vowel, water, sound, letter, syllable, alphabet, sacrifice, immutable, syllable om, unalterable, imperishable, letter of alphabet, character [computer], final beatitude religious austerity, indelible mark incised on metal or stone, Prickly chaff flower [Achyranthes Aspera - Bot.]
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ मोक्षोपयोगिबुद्धिः
परा_अपरासंबन्धः ➡ बुद्धिः
जातिः ➡ अवस्था
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मोक्ष, कि क्षेपे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरा०-पक्षे भ्वा०-पर०-सक०-सेट् ।) कि, मोक्षयतिमोक्षति । इति दुर्गादासः ॥
मोक्षः,
पुं,
 (मोक्ष + भावे घञ् । मोक्ष्यते दुःखमनेन ।मोक्ष + करणे घञ् । इति भरतः ।) मुक्तिः ॥
(यथा, सांख्यसारे । २ । ७ । २५ ।“न मोक्षो नभसः पृष्ठे न पाताले न भूतले ।सर्व्वाशासंक्षये चेतःक्षयो मोक्ष इति श्रुतेः ॥
”)मोक्षधर्म्मस्तु महाभारते शान्तिपर्व्वणि द्रष्टव्यः ॥
पाटलिवृक्षः । मोचनम् ॥
इति मेदिनी । षे, २५ ॥
(यथा, मेघदूते । ६३ ।“ताभ्यो मोक्षस्तव यदि सखे ! धर्म्मलब्धस्यन स्यात्क्रीडालोलाः श्रवणपरुषैर्गर्ज्जितैर्भापयेस्ताः ॥
”)मृत्युः । इति हेमचन्द्रः । १ । ७५ ॥
(विश्लेषः ।यथा, श्रीमद्भगवद्गीतायाम् । ७ । १९ ।“जरामरणमोक्षाय मामाश्रित्य यतन्ति ये ।ते ब्रह्म तद्बिदुः कृत्स्नमध्यात्मं कर्म्म चाखिलम् ॥
”“मोक्षाय विश्लेषणार्थम् ।” इत्यानन्दगिरिः ॥
आत्मस्वरूपदर्शनम् । इति रामानुजः ॥
निर-सनम् । इति श्रीधरस्वामी ॥
पतनम् । यथा, कुमारसम्भवे । ३ । ३१ ।“मदोद्धताः प्रत्यनिलं विचेरु-र्वनस्थलीर्मर्म्मरपत्रमोक्षाः ।”“मर्म्मरपत्रमोक्षाः जीर्णपर्णपाताः ।” इतितट्टीकायां मल्लिनाथः ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मोक्ष क्षेपे वा
चु०
 उम० पक्षे
भ्वा०
पर०
सक०
 सेट् ।मोक्षयति ते मोक्षति अमुमोक्षत् त अमोक्षीत् ।
मोक्ष
पु०
 मोक्ष--घञ् । १ अपवर्गे २ मोचने “नीविमोक्षोहिमोक्षः” सा० द० । ३ पाटलिवृक्षे मेदि० । ४ मरणे हेमच० ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
मोक्षँ मोक्ष असने
- मोक्षयति शरान् अन्यत्र (6133) मोक्षते 196
धातुवृत्तिः
Sanskrit
मोक्षँ मोक्ष (अर्थः) असने
( मोक्ष्यति शरान् ) 195
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“मोक्ष असने”@} 2 सिद्धान्तकौमुद्यादिषु धातुरयं नोपात्तः।
‘-- सहने’ इति पाठान्तरम्।
मोक्षकः-क्षिका, मुमोक्षयिषकः-षिका
मोक्षयिता-त्री, मुमोक्षयिषिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकपक्षयतिवत् 3 ज्ञेयानि।
युचि-- 4 मोक्षणा।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१३१९)
02
=>
 (१०-चुरादिः-सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (९५६)
04
=>
 [[B। ‘उत्तंसभूषणविमोक्षणयाऽर्हिताभौ।’ धा। का। ३। ४०।]]
Capeller
German
मोक्ष
m.
 Lösung, Befreiung von (Abl.,
Gen. o. —°), Erlösung (r.)
das Loswerden,
Abfallen, das Freilassen,
Aufgeben, Werfen, Schleudern, Abschießen.
Burnouf
French
मोक्ष मोक्ष
m.
 délivrance
la délivrance finale
[l'exemption des liens du corps et des misères de la vie].
Esp. de
plante.
मोक्षोपाय
m.
 (उपाय) dévot qui ne pense qu'à la
délivrance finale.
Stchoupak
French
मोक्ष-
m.
 libération (de, abl.)
libération de l'existence ou du mal
fait de tomber, chute
de délier (chevelure)
de résoudre
de jeter,
d'envoyer
d'étendre (une litière)
de laisser aller, abandon
de lancer une
malédiction, imprécation.
°दा-
f.
n.
 d'une pénitente.
°द्वार- nt. ép. du soleil.
°धर्म-
m.
 lois de la Délivrance,
n.
 d'un parvan du MhBh.
°परायण- a. qui a pour objet la délivrance.
°भाव-
m.
 (état de) libération.
°वार्त्तिक- a. qui réfléchit à la délivrance.
मोक्षेच्छा-
f.
 désir de libération.