| YouTube Channel

मेषकः-षिका (meSakaH-SikA)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“मिष स्पर्धायाम्”@} 2 ‘सेचने मेषतीति स्यात् स्पर्धायां मिषतीति शे।’ 3 इति देवः।
4 ‘--अयमुन्मीलनार्थोऽपि’ इति धा।
का।
5।
मेषकः-षिका, मेषकः-षिका, मिमेषिषकः-मिमिषिषकः-षिका, मेमिषकः- षिका
मेषिता-त्री, मेषयिता-त्री, मिमेषिषिता-मिमिषिषिता-त्री, मेमिषिता-त्री
इत्यादीनि रूपाणि तौदादिककिलतिवत् 6 ऊह्यानि।
7 मेषः-मेषी, 8 निमेषः- 9 निमिषः, इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१२६४)
02
=>
(६-तुदादिः-१३५२। सक। सेट्। पर।)
03
=>
(श्लो। १७४)
04
=>
[पृष्ठम्१०२८+ २४]
05
=>
(२। ७८)
06
=>
(१९३)
07
=>
[[१। पचादिषु ‘मेष’ इति पाठात् कर्तर्यच्प्रत्यये रूपमेवम्। ‘येषां धातूनां प्रयोगे गुणादिकं दृष्टं ते धातवः पचादेराकृतिगणत्वेन तत्र पाठादूह्याः’ इति प्रक्रियास- र्वस्वम्। वस्तुतोऽत्र पचादिषु पाठो दृश्यत एवेत्यस्मिन् विषये आकृतिगणत्वेन समाधिर्नादर्तव्या। स्त्रियां जातिलक्षणे (४-१-६३) ङीषि मेषी इति भवति।]]
08
=>
[[२। ‘घञ्--निमेषः।’ इति क्षीरतरङ्गिणी। एवमेव धातुवृत्तावपि।]]
09
=>
[[३। ‘घञर्थे कविधानम्--’ (वा। ३-३-५८) इत्यत्र परिगणनानादरेण भावे घञपवाद- तया बाहुलकात् कप्रत्यये निमिषः, आमिषम् इत्यादयोऽपि साधवः। एवमेव निमेष इत्यपि बाहुलकादेव, यतोऽयं कप्रत्ययो घञपवादस्ततोऽत्रैव घञोऽप्रसक्ते- रिति ज्ञेयम्।]]
1 {@“मिषु सेचने”@} 2 ‘--सेवने’ इति धा।
का।
3।
‘सेचने मेषतीति स्यात्, स्पर्धायां मिषतीति शे।’ 4 इति देवः।
मेषकः-षिका, मेषकः-षिका, मिमेषिषकः-मिमिषिषकः-षिका, मेमिषकः- षिका
मेषिता-त्री, मेषयिता-त्री, मिमेषिषिता-मिमिषिषिता-त्री, मेमिषिता- त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकजेमतिवत् 5 ज्ञेयानि।
6 मेषः-मेषी, शतरि-मेषन्, इत्यादीनि रूपाणि विशेषेण भवन्ति।
ण्यति 7 मेष्यम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१२६५)
02
=>
(१-भ्वादिः-६९९। सक। सेट्। पर।)
03
=>
(१-८७)
04
=>
(श्लो। १७४)
05
=>
(६०२)
06
=>
[[४। ‘नन्दिग्रहिपचादिभ्यः’ (३-१-१३४) इति अच्प्रत्यये रूपमेवम्। मेषट् इति पचादिषु पाठात् टित्त्वात् स्त्रियां ङीषि-मेषी इति भवति।]]
07
=>
[[आ। ‘वेषैर्मेष्यतमैः प्रपोषदशुभप्रश्रेषिभिः श्लेषति…।’ धा। का। १। ८८।]]