मेध्य (medhya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 मेध्य mfn.
   (-ध्यः-ध्या-ध्यं)
	 1. Pure,  purified.
	 2. Fit for a sacrifice or obla-
tion. 
	 f.
  (-ध्या) A kind of orris root,  described as the red sort.
	 3. A
sort of pigment: see रोचना.
	 m.
  (-ध्यः)
	 1. Khayer,  (Mimosa cate-
chu.)
	 2. Barley.
	 3. A goat.
 E.
  मेध् to associate,  aff.
   ण्यत्
 or मेध a
sacrifice,  and यत् aff.
  

Capeller Eng

English

 मे॑ध्य a.
  full of sap or pith,  vigorous,  mighty
 fit for a
sacrifice,  pure,  undefiling. 

Yates

English

 मेध्य (ध्यः-ध्या-ध्यं)
a. Pure
 fit for sa-
crifice.
f.
  Orris root
 pigment.
m.
  Mimosa tree
 barley
 a goat.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

मेध्य 	-	 medhya 	-	 adj.
  	-	  not defiling
मेध्य 	-	 medhya 	-	 adj.
  	-	  clean
मेध्य 	-	 medhya 	-	 adj.
  	-	  wise
मेध्य 	-	 medhya 	-	 adj.
  	-	  holy
मेध्य 	-	 medhya 	-	 adj.
  	-	  fit for a sacrifice or oblation
मेध्य 	-	 medhya 	-	 adj.
  	-	  destined to be sacrificed
मेध्य 	-	 medhya 	-	 adj.
  	-	  pure
मेध्य 	-	 medhya 	-	 adj.
  	-	  free from blemish
मेध्य 	-	 medhya 	-	 adj.
  	-	  intelligent
मेध्य 	-	 medhya 	-	 adj.
  	-	  strong
मेध्य 	-	 medhya 	-	 adj.
  	-	  fresh
मेध्य 	-	 medhya 	-	 adj.
  	-	  mighty
मेध्य 	-	 medhya 	-	 adj.
  	-	  vigorous
मेध्य 	-	 medhya 	-	 adj.
  	-	  full of sap
मेध्य 	-	 medhya 	-	 adj.
  	-	  sacred
मेध्य 	-	 medhya 	-	 m.
  	-	  gall-stone of a cow
मेध्य 	-	 medhya 	-	 m.
  	-	  particular vein
मेध्य 	-	 medhya 	-	 m.
  	-	  black cutch tree  [ Acacia Catechu - Bot. ]
मेध्य 	-	 medhya 	-	 m.
  	-	  goat
मेध्य 	-	 medhya 	-	 m.
  	-	  Munja grass used for making roofs and baskets  [ Saccharum Munjia - Bot. ]
मेध्य 	-	 medhya 	-	 m.
  	-	  barley
मेध्य-वानर 	-	 medhya-vAnara 	-	 m.
  	-	  chimpanzee

 
   मेध्य  medhya m.
   gall-stone of a cow   
   भीमा  bhImA f.
   bullock's gall-stone    

Wilson

English

 मेध्य
mfn.
   (-ध्यः-ध्या-ध्यं)
1 Pure,  purified.
2 Fit for a sacrifice or oblation. 
f.
  (-ध्या) A kind of orris root, 
described as the red sort.
3 A sort of pigment
 see रोचना.
m.
  (-ध्यः)
1 Khayar,  (Mimosa catechu.)
2 Barley.
3 A goat.
E.
  मेध to associate,  aff.
   ण्यत्,  or मेध a sacrifice,  and यत्
aff.
  

Apte

English

मेध्य [mēdhya],  a.
  [मेध्-ण्यत्,  मेधाय हितं यत् वा]

Fit for a sacrifice
 अजाश्वयोर्मुखं मेध्यम् Y.*
  1.194
 Ms.*
  5.54.

Relating to a sacrifice,  sacrificial
 मेध्येनाश्वेनेजे
 R.*
  13. 3
 उषा वा अश्वस्य मेध्यस्य शिरः Bṛi. Up.*
   1.1.1.

Pure,  sacred,  holy
 भुवं कोष्णेन कुण्डोघ्नी मध्येनावमृथादपि R.*
  1.84
 3.31
14.81.

Ved.
  Fresh,  strong,  vigorous.

Wise,  intelligent.

ध्यः A goat.

A Khadira tree.

Barley (according to Medinī).

ध्या N.
  of several plants (केतकी,  शङ्खपुष्पी,  रोचना,  शमी &c.
 ).

The gallstone of a cow (रोचना).

A particular vein. 

Apte 1890

English

 मेध्य a. [मेध्-ण्यत्,  मेधाय हितं यत् वा] 1 Fit for a sacrifice
 Y. 1. 194
 Ms. 5. 54. 
2 Relating to a sacrifice,  sacrificial
 मेध्येनाश्वेनेजे
 R. 13. 3. 
3 Pure,  sacred,  holy
 R. 1. 84,  3. 31,  14. 81. 
4 Ved. Fresh,  strong,  vigorous. 
5 Wise,  intelligent. 
ध्यः 1 A goat. 
2 A Khadira tree. 
3 Barley (according to Medinī). 
ध्या N. of several plants (केतकी,  शंखपुष्पी,  रोचना,  शमी &c.). 

Monier Williams Cologne

English

 मे॑ध्य mf(आ)n.  (fr.  मेध) full of sap,  vigorous,  fresh,  mighty,  strong,  AV.
  

 fit for a sacrifice or oblation,  free from blemish (as a victim),  clean,  pure,  not defiling (by contact or by being eaten),  Br.
 
 Mn.
  
 MBh.
   &c.

 (fr.  मेधा). wise,  intelligent,  RV.
  
 AV.
  
 VS.

 =
  मेधाम् अर्हति g. दण्डादि

 मे॑ध्य m.
  a goat,  L.
 

 Acacia Catechu,  L.
 

 Saccharum Munja,  L.
 

 barley,  L.
 

 N.
  of the author of RV.
   viii,  53
 57
 58
 Anukr.
 

Monier Williams 1872

English

 मेध्य,  अस्,  आ,  अम् (fr. मेध),  full of sap, 
vigorous,  mighty (Ved.)
 fresh,  uninjured (Ved.)
belonging to a sacrifice
 fit for a sacrifice or oblation, 
free from blemish (as a victim)
 clean,  purified,  pure
(not defiling by contact or by being eaten)
 = मे-
धिर,  wise,  intelligent,  (in this sense fr. मेधा
according to Pāṇ. = मेधायाम् भवः
 = मेधाम्
अर्हति।)
—मेध्य-तम,  अस्,  आ,  अम्,  most pure, 
purest.
—मेध्य-तर,  अस्,  आ,  अम्,  more pure, 
purer.
—मेध्य-ता,  f. or मेध्य-त्व,  अम्,  n.
purity,  (especially) ceremonial purity.
—मेध्य-
मन्दिर,  अस्,  m.,  N. of an author.
—मेध्य-
मय,  अस्,  ई,  अम्,  consisting of pure matter.
—मे-
ध्यातिथि (°य-अत्°),  इस्,  m.,  N. of a Ṛṣi (a Kāṇva
and author of Ṛg-veda VIII. 1,  3-29,  IX. 41-43).

Macdonell

English

 मेध्य médh-ya,  a.
  vigorous (V.)
 fit for sacrifice,  🞄sacrificially pure
 pure,  not defiling
 m.
  🞄N.: -ṭvá,  n.
  ritual purity.

Benfey

English

 मेध्य मेध्य,  i. e. मेध + य,  adj.
 
 1. Fit for,  belonging to,  a sacrifice, 
Utt. Rāmac. 39,  10.
 2. Pure,  Man.  1,  92.
 -- Comp.
 
अ-, 
 I. adj.
  impure,  Man.  4, 
53.
 II. n.
  an impure substance,  Man. 
2,  239.

Apte Hindi

Hindi

मेध्य
वि* - मेध् + ण्यत् मेधाय हितं यत् वा
यज्ञ के लिए उपयुक्त

मेध्य
वि* - -
"यज्ञ संबंधी,  यज्ञीय"

मेध्य
वि* - -
"विशुद्ध,  पुण्यशील,  पवित्रात्मा"

मेध्यः
पुं*
  - -
बकरा

मेध्यः
पुं*
  - -
खैर का पेड़

मेध्यः
पुं*
  - -
जौ

Shabdartha Kaustubha

Kannada

मेध्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುಂಜತೃಣ /ಮೌಂಜಿ ಹುಲ್ಲು
निष्पत्तिः - > "यत्" (५-१-२)
व्युत्पत्तिः - > मेधायै हितः
विस्तारः - > "मुञ्जस्तु यज्ञियो मेध्यो मृदुत्वक् ब्रह्ममेखलः" - वैज०
मेध्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಗ್ಗಲಿ ಮರ
मेध्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೇಕೆ
मेध्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪವಿತ್ರವಾದ /ಶುದ್ಧವಾದ
निष्पत्तिः - > मेधृ (हिंसायाम्) - "ण्यत्" (३-१-१२४)
व्युत्पत्तिः - > मेध्यते
प्रयोगाः - > "भुवं कोष्णेन कुण्डोध्नी मेध्येनावभृथादपि । प्रस्नवेनाभिवर्षन्ती"
उल्लेखाः - > रघु० १-८४
मेध्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಾಗಸಂಬಂಧವಾದ /ಯಾಗಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾದ
निष्पत्तिः - > "यत्" (५-१-६३)
व्युत्पत्तिः - > मेधामर्हति
प्रयोगाः - > "गुरोर्यियक्षोः कपिलेन मेध्ये रसातलं सङ्क्रमिते तुरङ्गे"
उल्लेखाः - > रघु० १३-३

L R Vaidya

English

 meDya {% (I) a. (f. ध्या) %} 1. Fit for a sacrifice,  M.v.54
 2. relating to a sacrifice,  sacrificial,  R.xiii.3
 3. pure,  purified,  holy,  R.i.84,  xiv.81.

 meDya {% (II) m. %} 1. A goat
 2. (the khadira tree
 3. barley.

Indian Epigraphical Glossary

English

 medhya,  cf. a-paśu-medhya (IE 8-5),  ‘free from the obligation
of supplying animals for sacrifices’.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  यज्ञीय,  यजुष्य,  मेध्य
adjective
 
यज्ञस्य यज्ञेन सम्बद्धं वा।
 "साधुः यज्ञीयं कर्म करोति।"

Synonyms:
  पवित्र,  मेध्य,  पूत,  पावन,  पवन,  शुचि,  शौचोपेत
adjective
 
धर्मेण शुद्धः।
 "काशी इति पवित्रं स्थानम् अस्ति।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
पवित्रं पावनं पूतं पुण्यं मेध्यमथोज्ज्वलम् ॥ १४३५ ॥
विमलं विशदं वीध्रमवदातमनाविलम् ।
विशुद्धं शुचि चोक्षं तु निःशोध्यमनवस्करम् ॥ १४३६ ॥
-wordlist-
 
पवित्र (पुंक्ली),  पावन (क्ली),  पूत (क्ली),  पुण्य (क्ली),  मेध्य (क्ली),  उज्ज्वल (क्ली),  विमल (क्ली),  विशद (क्ली),  वीध्र (क्ली),  अवदात (क्ली),  अनाविल (क्ली),  विशुद्ध (क्ली),  शुचि (क्ली),  चोक्ष (क्ली),  निःशोध्य (क्ली),  अनवस्कर (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

शुचि
शुचि,  मेध्य,  पवित्र,  पुण्य,  पावन,  विमल,  विशद,  विध्र,  उज्ज्वल,  अनाविल
शुचिर्मेध्यं पवित्रं च पुण्यं पावनमुच्यते ।
विमलं विशदं वीध्रमुज्ज्वलं स्यादनाविलम् ॥ १३२ ॥
verse 1.1.1.132
page 0016

पुराणम्

English

मेध्य / MEDHYA. A holy place on the west coast. A river flows through this place. This sacred river is believed to be the place of origin of agni. This is one of the rivers worthy to be remembered every morning and evening. (Chapter 155,  anuśāsana parva).

Vedic Reference

English

 Medhya is the name of a man,  an ancient sacrificer,  in a
hymn of the Rigveda.^1 In the Śāṅkhāyana Śrauta Sūtra^2 he
is erroneously transmuted into Pṛṣadhra Medhya Mātariśvan, 
the patron of Praskaṇva Kāṇva.
1) viii. 52,  2.
2) xvi. 11,  26.
Cf. Weber,  Episches im vedischen Ritual, 
39
 Ludwig. Translation of the Rig-
veda,  3,  163.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 मेध्यं,  त्रि,  (मेध्यते इति । मेध् + “ऋहलोर्ण्यत् ।”३ । १ । १२४ । इति ण्यत् । यद्बा,  मेधामर्ह-तीति । मेधा + दण्डादित्वात् यत् ।) पवित्रम् ।इत्यमरः । ३ । १ । ५५ ॥
 (यथा,  --“ज्ञानेन मेध्यमखिलममेध्यं ज्ञानतो भवेत्ब्रह्मज्ञाने समुत्पन्ने मेध्यामेध्यं न विद्यते ॥
”इति चिन्तामणिधृतवचनम् ॥
)“पवित्रः प्रयतः पूत इति ब्रह्मवर्गे प्राणिविषय-मात्र उक्तं इह त्वप्राणिद्रव्ये ।” इति भरतः ॥
“पूतं मेध्यं पवित्रं स्याद्बीध्रं प्रयतनिर्म्मलम् ।निशोध्यं शोधितं मृष्टं निर्निक्तमनवस्करम् ॥
”इति शब्दरत्नावली ॥
(नित्यमेध्यम् । यथा,  मनुः । ५ । १२९ ।“नित्यं शुद्धः कारुहस्तः पण्ये यच्च प्रसारितम् ।ब्रह्मचारिगतं भैक्ष्यं नित्यमेध्यमितिस्थितिः ॥
”)शुचिः । इति मेदिनी । ये,  ४७ ॥
 (यथा, अनर्घराघवे । २ । १४ ।“तत्तादृक् तृणपूलकोपनयनक्लेशाच्चिर-द्वेषिभि-र्मेध्या वत्सतरी विहस्य बटुभिः सोल्लुण्ठमाल-भ्यते ॥
”मेधाजनकः । यथा,  --“मण्डूकपर्ण्याः स्वरसः प्रयोज्यःक्षीरेण यष्टीमघुकस्य चूर्णं ।रसो गुडूच्यास्तु समूलपुष्पाःकल्कः प्रयोज्यः खलु शङ्खपुष्पाः ॥
आयुः प्रदान्यामयनाशनानिबलाग्निवर्णस्वरवर्द्धनानि ।मेध्या विशेषेण च शङ्खपुष्पी ॥
”इति चरके चिकित्सास्थाने प्रथमेऽध्याये ॥
)

 मेध्यः,  पुं,
   (मेधायै हितः । मेधा + “उगवादिभ्योयत् ।” ५ । १ । २ । इति यत् ।) खदिरः ।यवः । छागः । इति राजनिर्घण्टः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 मेध्य त्रि०
  मेध--ण्यत् । १ पवित्रे अमरः २ शुचौ च मेदि०मेधाय यज्ञाय हितः यत् । ३ छागे ४ खदिरे ५ यवे च पुं०मेदि० । ६ केतक्यां ७ शखपुष्प्यां ८ रक्तवचायाम् ९ रोच-नायां,  १० शम्याम्,  ११ भण्डूक्यां १२ ज्योतिष्मतीलता-याम् खी राजनि० ।

Capeller

German

 मे॑ध्य opferrein,  rein überh.,  heilig,  weise.

Grassman

German

 (médhya),  médhia,  a.,  weise [von medhā́].
-āya kaváye (agnáye) {355, 12}.
-e mātaríśvani {1021, 2}.

Burnouf

French

 मेध्य मेध्य a. (मेध्) qui doit être immolé, 
prêt pour le sacrifice
		 purifié,  pur. -- S. m.
  bouc [de
ल्ऽअश्वमेध].
		 Orge.
		 Mimosa catechu,  bot. -- S. f.
 
मेध्या acorus rouge,  bot.
		 La drogue nommée रोचना।

Stchoupak

French

 मेध्य-
 a. propre au sacrifice,  pur,  exempt de souillure 
 -आ- f.
  n.
 
d'une rivière 
 -तर- compar. -तम- sup. 
 -त्व- nt. pureté
(rituelle).
°चर्मोत्तरीय- a. vêtu de la peau (de l'antilope) sacrée.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.