| YouTube Channel

मृश् (mRz)

 
शब्दसागरः
English
मृश् (औ) मृशौ r. 6th cl. (मृशति)
1. To touch.
2. To see, to perceive.
3.
To consult, to consider, to deliberate. With परा, to counsel, to
advise. With वि, 1. To consider, to discuss.
2. To touch.
3. To
observe.
4. To examine.
Capeller Eng
English
मृश् मृश॑ति मृश॑°ते
pp.
मृष्ट॑ & मृशित touch,
stroke, grasp, take hold of (lit. &
fig.
)
think of, consider. अनु
grasp, seize, take into consideration. अभि touch, feel, bring into
contact with (instr. ). अव touch, grope, consider. touch, feel,
enjoy, consider, examine. परा touch, seize, grasp, violate (a woman)
point to, mean,
P.
be meant. परि touch, grope, seize, examine, try,
consider. प्र touch, feel, वि touch, feel, stroke, try, examine,
find out.
C.
consider, reflect upon. सम् take hold of, seize, touch.
Cf. आमृष्ट, 2 परिमृष्ट.
Yates
English
मृश् (श, औ) मृशति 6.
a. To touch
to perceive
to consult. With परा
to counsel
with वि to consider.
Spoken Sanskrit
English
मृश् - mRz - one who strokes or touches
मृशति { मृश् } - mRzati { mRz } - verb 6 - handle
मृशति { मृश् } - mRzati { mRz } - verb 6 - deliberate
मृशति { मृश् } - mRzati { mRz } - verb 6 - touch mentally
मृशति { मृश् } - mRzati { mRz } - verb 6 - consider
मृशति { मृश् } - mRzati { mRz } - verb 6 - reflect
मृशति { मृश् } - mRzati { mRz } - verb 6 - touch
मृशति { मृश् } - mRzati { mRz } - verb 6 - stroke
विमृशति { वि- मृश् } - vimRzati { vi- mRz } - verb 6 - touch
संमृशति { सं- मृश् } - saMmRzati { saM- mRz } - verb 6 - touch
परामृशति { परा- मृश् } - parAmRzati { parA- mRz } - verb - feel like something
परिमृशति { परि- मृश् } - parimRzati { pari- mRz } - verb - feel like something
परिमृशति { परि- मृश् } - parimRzati { pari- mRz } - verb 6 - touch
मरीमृश्यते { मृश् } - marImRzyate { mRz } - verb Intens. - seize
मरीमृश्यते { मृश् } - marImRzyate { mRz } - verb Intens. - grasp
मरीमृश्यते { मृश् } - marImRzyate { mRz } - verb Intens.
मृश् mRz one who strokes or touches
तलासि talAsi
m.
strokes with the palms and with swords
Apte
English
मृश् [mṛś], 6
P.
(मृशति, मृष्ट)
To touch, handle.
To rub, stroke.
To consider, reflect, deliberate.
Apte 1890
English
मृश् {c6c} P. (मृशति, मृष्ठ) 1 To touch, handle.
2 To rub, stroke.
3 To consider, reflect, deliberate.
Monier Williams Cologne
English
1. मृश् (often confounded with 1. मृष्)
cl.
6.
P.
(Dhātup. xxviii, 131) मृश॑ति (rarely,
A.
°ते
pf.
P.
ममर्श, ममृशुः,
MBh.
मामृशुः,
RV.
Ā. ममृशे,
Br.
aor.
अ॑मृक्षत्,
RV.
&c.
अमार्क्षीत् or अम्राक्षीत्
Gr.
fut. मर्ष्टा, म्रष्टा, ib.
मर्क्ष्तति, म्रक्ष्यति, ib.
inf.
मर्ष्टुम्,
MBh.
&c.
-मृ॑शे,
RV.
ind.
p.
-मृश्य, ib.
-मर्शम्,
Br.
),
to touch, stroke, handle,
AV.
to touch mentally, consider, reflect, deliberate,
BhP.
:
Intens.
, मर्मृशत् (See अभि-√ मृश्),
RV.
मरीमृश्यते (?), to seize, grasp,
ŚBr.
मृश् [cf.
Lat.
mulceo.]
2. मृश् (ifc. ) one who strokes or touches,
MW.
Monier Williams 1872
English
मृश् 1. मृश् (often confounded with
rt. 1. मृष्), cl. 6. P. मृशति (some-
times also A. मृशते), ममर्श, मर्क्ष्यति or
म्रक्ष्यति, अमृक्षत् or अमार्क्षीत् or अम्रा-
क्षीत्, मर्ष्टुम् or म्रष्टुम्, to touch, stroke,
handle
to rub, rub off
to touch (mentally), con-
sider, reflect, deliberate
[cf. Lat. mulc-e-o, (pro-
bably also) mulc-o: perhaps Hib. mear, ‘a finger,
toe
mearacht, ‘fingering or touching a musical
instrument.’]
2. मृश्, क्, क्, क्, (at the end of comps.) one who
strokes or touches, a stroker, (see Gram. 181.)
Macdonell
English
मृश् MṚŚ, Ⅵ. P. (Ā.) mṛśá, (V., C.), touch, 🞄stroke
lay hold of mentally, reflect, consider. 🞄ati, only abs. atimarśam, inserting 🞄an additional syllable. anu, seize (V.)
consider 🞄(E.). abhi, touch, seize, grasp, with 🞄(in. )
cs. -marśaya, touch
cause to touch
🞄intv. -marmṛś, grasp at, long for (ac.
V.). 🞄prati‿abhi, touch, lay hold of. ava, touch, 🞄lay hold of, feel for (ac.)
consider. 🞄anu‿ava, touch, lay hold of. prati‿ava, lay hold 🞄of
reflect, meditate. ā, touch
eat up (corn 🞄etc.)
examine, contemplate: pp. āmṛṣṭa, 🞄touched
dishonoured (woman)
seized, taken 🞄possession of
cs. meditate. parā, touch, lay 🞄hold of, seize
handle roughly, assail
desecrate 🞄(an altar)
violate (a woman)
touch 🞄upon, refer to, mean
consider: ps. be meant: 🞄pp. touched, seized, etc.. pari, touch, feel
🞄seize
grasp
consider, ponder
examine, 🞄question (any one)
perceive, observe. vi, 🞄stroke, feel
lay hold of mentally, consider, 🞄reflect (ord. mg.
very often gd. -mṛśya)
🞄examine, test (any one), in (lc.)
hesitate to 🞄(inf. )
cs. think about, consider, ponder. 🞄anu-vi, consider, reflect. saṃ-vi, id. sam, 🞄P. Ā. touch, lay hold of
Ā. touch or grasp 🞄each other.
Benfey
English
मृश् मृश् (often confounded with
मृष्), i. 6, Par. (in epic poetry also
Ātm. , Rām. 2, 62, 18).
1. To touch,
to stroke.
2. To think, to consider.
-- With the prep. अनु अनु, To con-
sider, Rām. 2, 11, 9. -- With अव अव,
Caus. To trouble, Bhāg. P. 4, 7, 48. --
With आ,
1. To touch, Śiś. 9, 34.
2.
To destroy, Ragh. 9, 5 (Calc.).
Comp.
ptcple. pf. pass. अन्-आमृष्ट, Un-
touched, Daśak. in Chr. 200, 1. -- With
पर्या परि-आ, To overpower, MBh. 4,
164 (with ष् instead of श्). -- With
परा परा,
1. To stroke, Utt. Rāmac.
25, 14.
2. To touch, Ragh. 3, 68 (Calc.).
3. To seize, MBh. 4, 46.
4. To seduce,
Chr. 6, 7.
5. To violate, Daśak. in
Chr. 199, 11. -- With परि परि,
1. To
stroke, Rām. 2, 10, 25.
2. To seize,
Rām. 2, 23, 5 (with ष्).
3. To con-
sider, Rām. 1, 2, 20. -- With वि वि,
1.
To stroke, Rām. 2, 20, 32.
2. To
inquire, MBh. 3, 2680 (with ष्।)
3. To
examine, Mālav. 11, 23.
4. To reflect,
Hit. 71, 2, M.M.
Bhāg. P. 6, 5, 10
Hit. iv. d. 97 (विमृश्य-कारिन्, One
who acts [only] after due reflection).
अ-विमृश्य, Without reflecting, Pañc.
238, 25.
5. To perceive, Bhaṭṭ. 3, 7.
Caus. To examine, Pañc. i. d. 122. --
With अनुवि अनु-वि, To reflect, Daśak.
in Chr. 181, 15. -- Cf. Lat. mulcere,
probably, mulcare.
Apte Hindi
Hindi
मृश्
"तुदा* पर* , " - -
"स्पर्श करना, हाथ से पकड़ना"
मृश्
"तुदा* पर* , " - -
"मलना, गुदगुदाना"
मृश्
"तुदा* पर* , " - -
"सोचना, विमर्श, विचार करना"
L R Vaidya
English
mfS {% vt. 6P (pp. मृष्ट
pres. मृशति) %} 1. To touch
2. to consider, to reflect, to deliberate.With अभि-, to touch, to violate.With आ-, 1. to touch, शरासनज्यां मुहुराममर्श K.S.iii.64, Sis.ix.34
2. to eat, आमृश्यते जानपदैर्न कच्चित् R.v.9.With परा-, 1. to touch, परामृशन्हर्षजडेन पाणिना तदीयमंगं कुलिशव्रणांकितम् R.iii.68
2. to assault, to hinder
3. to pollute
4. to reflect, to consider.With परि-, to touch, शिखरशतैः परिमृष्टदेवलोकम् Bt.x.45.With वि-, 1. to touch
2. to think, to reflect, to ponder upon, इदमत्रोत्तरं न्याय्यमिति बुद्ध्या विमृश्य सा K.S.vi.87, Bg.xviii.63
3. to observe
4. to test, to examine, शास्त्रे प्रयोगे मां विमृशतु Mal.i.
Bopp
Latin
मृश् 6. P.
1) tangere.
2) considerare, reputare. Saepe
scripturâ confunditur cum मृष्. (V. मृज् et cf. lat.
mulcere
fortasse hib. mear «a finger, a toe» a tangendo
nominatum
mearacht «a fingering or the act of tou-
ching a musical instrument».)
c. अनु considerare, reputare. R. Schl. II. 11. 9.: हृदयम्
अप्य् एतद् अनुमृश्यो ऽद्वरस्व मे.
c. परा
1) tangere, attingere. MR. 166. 20.: जलधर निर्ल-
जस् त्वम् यन् माम्…स्तनितेन भीषयित्वा धारा-
हस्तैः परामृशसि
N. 16. 15.: हस्तिहस्तपरामृष्टाम्…
पद्मिनीम्
SAK. 125. 3.: वयस्य कः पतिव्रताम् अ-
न्यः परामर्ष्टुम् उत्सहते. Mulcere, permulcere. RAGH.
3. 68.: परामृशन् हर्षचलेन पाणिना तदीयम् अङ्गम्.
-- नारीम् stuprare. BHATT. 17. 38.: नारीर् अन्यदी-
याः परामृशन्
MAH. 3. 16153.: शप्तो ह्य् एष पुरा पा-
पो वधूं रम्भाम् परामृशन् (sic legendum pro परामृ-
षन्).
2) prehendere, capere. BHATT. 12. 16.: शूलानि
परामृशन्तः
MAH. 4. 461.: प्रधावन्तीङ् केशपाशे प-
रामृशत्.
c. परि
1) mulcere. R. Schl. II. 10. 25.: स्नेहात् परिम-
मर्श ताम्
26.: परिमृश्यच पाणिभ्याम्.
2) prehen-
dere. R. Schl. II. 23. 5.: खड्गम् परिमृशन् रोषात्.
3) considerare, reputare. R. Schl. I. 2. 20.: वाक्यन् तत्
परिमृश्य.
c. वि
1) mulcere. R. Schl. II. 20. 32.: विममर्शच पाणि-
ना.
2) considerare, reputare. SA. 1. 30. BH. 18. 63.
Etiam A. MAH. 3. 15477.: वाक्यम् विममृशे (ed. Calc.
विममृषे) धिया.
c. वि praef. प्र considerare, reputare. DR. 6. 7.: तत् प्र-
विमृश्य राजा प्रोवाच.
Lanman
English
√mṛś (mṛśáti, -te
mamárśa, mamṛśé
ámṛkṣat
mṛṣṭá
márṣṭum
-mṛ́śya).
—1. touch, mulcēre, stroke
grasp, take
hold of
—2. take hold of mentally,
consider. [cf. the Hesychian βρακεῖν,
√*μρακ, ‘grasp, understand’
Lat. mulcēre,
‘stroke.’]
+ abhi, touch.
Kridanta Forms
Sanskrit
मृश् (मृ॒शँ꣡ आमर्शणे - तुदादिः - अनिट्)
ल्युट् = मर्शनम्
अनीयर् = मर्शनीयः - मर्शनीया
ण्वुल् = मर्शकः - मर्शिका
तुमुँन् = मर्ष्टुम् / म्रष्टुम्
तव्य = मर्ष्टव्यः / म्रष्टव्यः - मर्ष्टव्या / म्रष्टव्या
तृच् = मर्ष्टा / म्रष्टा - मर्ष्ट्री / म्रष्ट्री
क्त्वा = मृष्ट्वा
ल्यप् = प्रमृश्य
क्तवतुँ = मृष्टवान् - मृष्टवती
क्त = मृष्टः - मृष्टा
शतृँ = मृशन् - मृशन्ती / मृशती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
मृश्
मूलधातुः:
मृश
धात्वर्थः:
आमर्शने
गणः:
तुदादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
अनिट्
उपग्रहः:
परस्मैपदी
रूपम्:
मृशति
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
संवह्, विमृश्, सम्मृज्, परिमृज्, उपमृज्, मृज्, उन्मृज्, उन्नी, परामृश्, परिस्पृश्, परिसंस्पृश्, मृश्, विमृज्, सम्मृश्, स्पृश्
verb
शरीरे लालनेन हस्तस्पर्शनानुकूलः व्यापारः।
"माता बालकस्य पृष्ठं संवहति।"
Capeller
German
मृश् u. मृष् s. मर्श् u. मर्ष्.
Grassman
German
√mṛś (lat. mulceo), berühren, anfassen (AV.).
Mit ánu anfassen, ergreifen [A.].
abhí 1〉 berühren [A.]
2〉 womit [I.] in Berührung setzen, berühren [A.]
3〉 Intens. geistig berühren, erwägen.
úd jemand [A.] emporheben zu [D.] (an den Begriff „fassen“ anknüpfend).
úpa-upa párā sich eng an jemand [G. oder D.] anschmiegen.
pári 1〉 umfassen, umarmen [A.]
2〉 geistig berühren, überlegen, erwägen
3〉 Int. umfassen, umspannen [A.].
abhí prá 1〉 ergreifen, anpacken [A.]
2〉 ergreifen, an sich reissen [A.].
1〉 berühren [A.]
2〉 geistig berühren, beachten, wahrnehmen [A.].
Stamm mṛśá:
-āmasi abhí 2〉 sómam havíṣā {999, 6}.
-anti pári 1〉 jāyā́m asya {860, 4} (anyé).
-a úpa-upa párā me {126, 7}. abhí prá 2〉 dṛḍhā́ cid {641, 16}
(vásu) {690, 6} (savyéna).
-áse pári 2〉 víśvāni cétasā {732, 3}.
-ate abhí 1〉 śvāntám (upasthā́yam) {145, 4} (agnís).
-asva úd nas mahé rā́dhase {679, 9}.
Perf. māmṛś:
-śús pari 2〉 vām dáṃsāṃsi {629, 3}.
Aor. mṛkṣa:
-as abhí prá 2〉 śúṣṇasya védanam {326, 13}.
-ata [2. pl.] abhí prá 1〉 mā́ nas mṛcā́ ṛpūṇáam dévas {676, 9}.
Stamm des Int. mármṛś:
-śat pári 3〉 yás atkás víśvā jātā́ni eṣaam, pári dhā́māni {661, 7}.
abhí prá 1〉 mahī́m avánim {140, 5}.
marmṛś:
-śat abhí 3〉 priyā́ṇi párāṇi {272, 1}.
Part. mṛśát:
-ántas vi 1〉 ṛtásya yónim {891, 7}.
-ántīm víśvam AV. 8, 9, 9.
Part. II. mṛṣṭa:
-am 2〉 agním mánasā {914, 16}.
Absolutiv mṛ́śya:
anu {894, 5} valásya abhrám iva vā́tas ā́ cakre ā́ gā́s.
Verbale mṛ́ś (als Infin.):
-ṛ́śe abhi 2〉 ná‿ tanúā járbhurāṇas {201, 5}.
1061, 14. 13 v. u.: *
mṛś,
*Part. des Intens. mármṛśat:
-at [m.] abhí 3〉 priyā́ṇi {272, 1}
pári 3〉 víśvāni {726, 8}.
Burnouf
French
*मृश् मृश्। मृशामि 6
p. ममर्श
f.
मर्ष्टास्मि et म्रस्तास्मि
f2. मर्क्ष्यामि et
म्रक्ष्यामि
a1. अमार्क्षम् et अम्राक्षम्। Toucher
caresser
avec la main.
Percevoir, concevoir
considérer, méditer, ac.
Lat. mulcere
cf. मृज्।
Stchoupak
French
मृश्-
{%mṛśati -te
mamaraśa mamṛśe
mṛśyate marśayati
1 mṛṣṭa- %}
(मृशित-) मर्ष्टुम् °मृश्य -- toucher
considérer (mentalement),
réfléchir, examiner.