| YouTube Channel

मृद् (mRd)

 
शब्दसागरः
English
मृद् r. 9th cl. (मृद्नाति)
1. To grind, to powder, to reduce to dust or
powder.
2. To trample on, to tread under foot.
3. To squeeze.
4.
To wipe away.
5. To overcome.
मृद्
f.
 (मृद् or मृत्)
1. Earth, soil, clay.
2. A fragrant earth.
E.
 मृद् to trample on,
aff.
 क्विप्.
Capeller Eng
English
1 मृद् मृद्नाति मर्दति मृद्नाति मर्द°ते (म्रदति,
म्रद°ते)
pp.
 मृदित॑, rub, squeeze, crush, smash
wipe off, destroy.
C.
 मर्दयति, °ते press or rub hard, pound, crush, grind down,
destroy, harass, afflict, also cause to be rubbed etc. — अभि crush,
smash, destroy, lay waste. अव the same. उद् rub in, mix with
(instr). नि smash, destroy, rub or strip off. परि trample down,
squash, wear away, wipe off. प्र crush down, bruise, pound, destroy,
ravage. वि & सम् the same.
2 मृ॑द्
f.
 clay, loam, mound of earth or lump of clay.
Yates
English
मृद् मृद्नाति 9.
a. To grind to pow-
der
to tread on, to bruise.
मृद् (द्-त्) 5.
f.
 Earth, soil.
Wilson
English
मृद्
f.
 (मृद् मृत्)
1 Earth, soil, clay.
2 A fragrant earth.
E.
 मृद to trample on,
aff.
 क्विप्.
Apte
English
मृद् [mṛd], 9
P.
 (मृद्नाति, मृदित)
To squeeze, press, rub
मम च मृदितं क्षौमं बाल्ये त्वदङ्गविवर्तनैः
Ve.*
 5.4.
To trample or tread upon
crush, dash to pieces, kill, destroy, pound, bruise, pulverize
तान मर्दीदखादीच्च
Bk.*
 15. 35
बलान्यमृद्नान्नलिनाभवक्त्रः
R.*
 18.5.
To rub, stroke, rub against, touch
अस्मिन्नसौ मृदितपक्ष्मलरल्लकाङ्गः
Śi.*
 4.61.
To overcome, surpass.
To wipe away, rub off, remove.
(In
astr.
 ) To pass through (as a constellation).
Caus.
 (मर्दयति)
=
 मृद् q. v. above.
मृद् [mṛd],
f.
 [मृद्यते मृद् कर्मणि क्विप्]
Clay, earth, loam
आमोदं कुसुमभवं मृदेव धत्ते मृद्गन्धं न हि कुसुमानि धारयन्ति Subhāṣ.
प्रभवति शुचिर्बिम्बोद्ग्राहे मणिर्न मृदां चयः
U.*
 2.4.
A piece of earth, lump of clay
मृदः शुद्धिमभीप्सता
Ms.*
 5.136.
A mound of earth.
A kind of fragrant earth.
Comp.
 -कणः a small clod or lump of earth.-करः a potter. -कांस्यम् an earthen vessel. -किरा an earthworm. -क्षारम् a radish. -ग
a.
 growing in clay. (-गः) a kind of fish. -घटः an earthen pot, pitcher.-चयः (मृच्चयः) a heap of earth. -पचः a potter.-पात्रम्, -भाण्डम् earthen-ware, a vessel of clay.-पिण्डः a clod of earth, a lump of clay. ˚बुद्धिः 'clodpated', a blockhead
मया च मृत्पिण्डबुद्धिना तथैव गृहीतम्
Ś.*
 6. -प्रक्षेपः scattering earth over (for purification)
मृत्प्रक्षेपेण शुध्यति
Ms.*
 5.125. -फली Costus Speciosus (कोष्ठ). -लोष्टः a clod of earth. -शकटिका (मृच्छकटिका) a small car of earth, a toy-cart
(it is the name of a celebrated play by Sūdraka). -स्तोमः a heap of earth.
Apte 1890
English
मृद् {c9c} P. (मृद्गति, मृदित) 1 To squeeze, press, rub: मम च मृदितं क्षौमं बाल्ये त्वदंगविवर्तनैः Ve. 5. 40.
2 To trample or tread upon
crush, dash to pieces, kill, destroy, pound bruise, pulverize
तावमदर्दिखादीच्च Bk. 15. 15
बलान्यमृद्गान्नलिनाभवक्त्रः R. 18. 5.
3 To rub, stroke, rub against, touch
Śi. 4. 61.
4 To overcome, surpass.
5 To wipe away, rub off, remove.
6 (In astr.) To pass through (as a constellation).
Caus. (मर्दयति) = मृद् q. v. above.
मृद् f. [मृद्यते मृद् कर्मणि क्विप्] 1 Clay, earth, loam
अमीदं कुमुमभवं मदेव धत्ते मृद्गंधं न हि कुसुमा नि धारयंति । Subhāṣ.
प्रभवति शुचिर्बिंबोद्ग्राहे मणिर्न मृदां चयः U. 2. 4.
2 A piece of earth, lump of clay.
3 A mound of earth.
4 A kind of fragrant earth.
Comp.
कणः a small clod or lump of earth.
करः a potter.
कांस्यं an earthen vessel.
किरा an earthworm.
गः a kind of fish.
चयः (मृच्चयः) a heap of earth.
पचः a potter.
पात्रं,
भांडं earthen-ware, a vessel of clay.
पिंडः a clod of earth, a lump of clay. °बुद्धिः ‘clod-pated’, a blockhead
मया च मत्पिंडबुद्धिना तथैव गृहीतं Ś. 6.
लोष्टः a clod of earth.
शकटिका (मृच्छकटिका) a small car of earth, a toy-cart
(it is the name of a celebrated play by Śūdraka).
Monier Williams Cologne
English
1. मृद् (cf. √ म्रद् and मृड्)
cl.
 9.
P.
 मृद्नाति (cl. 1. Ā.
P.
 म॑र्दति, °ते,
MBh.
cf.
Naigh.
 ii, 14
pf.
P.
 ममर्द, 3.
pl.
 ममृदुह्. or ममर्दुः Ā. ममृदे,
MBh.
aor.
 , अमरदीत्
Gr.
fut., मर्दिष्यति, °ते, ib.
inf.
 मर्दितुम्,
MBh.
°तोस्,
Br.
-म्रदे॑, ib.
ind.
p.
 , म्रिदित्वा,
Pāṇ.
 i, 2, 7
मृ॑द्य,
Br.
&c.
-मर्दम्,
Kāv.
 ),
to press, squeeze, crush, pound, smash, trample down, tread upon, destroy, waste, ravage, kill, slay,
MBh.
Kāv.
&c.
to rub, stroke, wipe (e.g. the forehead), ib.
to rub into, mingle with (instr.),
Suśr.
to rub against, touch, pass through (a constellation),
VarBṛS.
to overcome, surpass,
Bhaṭṭ.
 :
Caus.
 मर्दयति (mc. also °ते
aor.
 अमीम्रिदत् or अममर्दत्),
to press or squeeze hard, crush, break, trample down, oppress, torment, plague, destroy, kill,
MBh.
Kāv.
&c.
to rub,
Kāv.
Kathās.
to cause to be trampled down,
KātyŚr.
 , Sch.:
Desid.
 मिमर्दिषति, to desire to crush or pound,
MBh.
Intens.
 मर्मर्त्ति (only
Impv.
 °त्तु,
RV.
 ii, 23, 6), to crush, grind down, destroy
मरीमर्त्ति and मरिमृद्यते
Gr.
 [cf. Gk. ἀ-μαλδ-ύνω and under मृदु.]
2. मृ॑द्
f.
 earth, soil, clay, loam,
VS.
&c.
 ,
&c.
a piece of e°, lump of clay,
Mn.
 v, 136
a kind of fragrant e°,
L.
aluminous slate,
L.
Monier Williams 1872
English
मृद् 1. मृद् [cf. rts. म्रद्, मृड्], cl. 9. P.
मृद्नाति (ep. also A. मृद्नीते), cl. 1. P.
मर्दति (ep. also A. -ते), ममर्द (3rd pl. ममृ-
दुस् or ममर्दुस्), ममृदे, मर्दिष्यति, अमर्-
दीत्, मर्दितुम्, to press, squeeze
to grind, pound,
bruise, reduce to powder, pulverize
to crush, dash
to pieces, trample upon, treat harshly, lay waste
to
overcome, surpass
to rub, stroke, wipe, (हस्तेन
ममृदे ललाटम्, he wiped his forehead with his
hand)
to rub against, touch, graze, pass through (as
a constellation, in astronomy)
to rub away, wipe
away, destroy
(according to Naigh. II. 14) to go,
(in this sense cl. 1. P.): Pass. मृद्यते, to be
pressed or ground, &c.: Caus. मर्दयति, -यितुम्,
Aor. अममर्दत् or अमीमृदत्, to press or squeeze
hard, to crush, break, trample upon, tread under foot,
oppress, treat harshly, wear out, torment, plague,
destroy, kill
to rub
to cause to be trampled upon,
&c.: Desid. मिमर्दिषति, to desire to crush, wish
to pound
to be about to crush, &c.: Intens. मरी-
मृद्यते, मरीमर्त्ति, &c.
[cf. Gr. ἀ-μέρδ-ω,
μύλ-η, μέλδ-ω, ἀ-μαλδ-ύν-ω, ἄ-μαλο-ς: Lat. mord-
e-o, mand-o, mol-o, mol-a, malleus (for mar-
deus): Goth. malvja, ‘I pound
’ mala, ‘I grind
’
malo, ‘a moth:’ Angl. Sax. s-melte, ‘to melt
’
malt, meltan, miltan, smeortan: Old Germ.
smilzu
smylt, ‘serene, calm
’ malz, smerzan:
Lith. malù, ‘I grind
’ mald-inu, mal-inu, ‘I
cause to be ground
’ molj, ‘a moth:’ Hib. meilim,
‘I grind
’ millim, ‘I spoil, ruin.’]
2. मृद्, त्, f. earth, soil, clay, loam
a piece of
earth, lump of clay
a mound of earth
a kind of
fragrant earth
[cf. पाण्डु-म्°।]
—मृच्-चय, अस्, m.
a heap of earth.
—मृच्-छकटिका, f. (i. e. मृत् +
शकटिका), a small cart made of clay, toy-cart
(आ, अम्),
f. n., N. of a celebrated drama (supposed to be the oldest
Sanskrit play extant) by king Śūdraka.
—मृच्छ-
कटिका-सेतु, उस्, m., N. of a commentary by Lallā-
dīkṣita on the above drama.
—मृच्-छिला-मय,
अस्, ई, अम् (i. e. मृत् + शिला + मय), made of clay
and stone.
—मृत्-कण, a small lump or clod of
earth or clay.
—मृत्कण-ता, f. the state of a clod
of earth.
—मृत्-कर, अस्, m. a worker in clay,
potter.
—मृत्-कांस्य, अम्, n. an earthen pitcher,
earthen vessel.
—मृत्-किरा, f. ‘earth-scattering, ’ an
earth-worm
a species of cricket.
—मृत्-खलिनी,
f. a species of plant (= चर्म-कशा).
—मृत्-पच,
अस्, m. a baker of clay, potter.
—मृत्-पात्र, अम्,
n. a vessel of clay, earthen vessel, earthenware.
—मृत्-पिण्ड, अस्, m. a clod of earth, lump of clay.
—मृत्पिण्ड-तस्, ind. from a lump of clay.
—मृत्-
प्रक्षेप, scattering earth over anything (as a
means of purification, Manu V. 125).
—मृत्-फली,
f. Costus Speciosus or Arabicus.
—मृद्-आह्वया, f.
a species of fragrant earth.
—मृद्-ग, अस्, आ, अम्,
being in the earth, growing in clay
(अस्), m. a
species of fish.
—मृद्-घट, अस्, m. an earthen pot
or pitcher.
—मृद्-भाण्ड, अम्, n. a vessel of clay,
earthen pot, earthenware.
—मृद्-भाण्डावशेषम्
(°ड-अव्°), ind. so that only an earthen vessel is left.
—मृद्-वारि-शुचि, इस्, इस्, इ, purified with earth and
water (Manu V. 106).
—मृन्-मय, अस्, ई, अम्,
made of earth or clay, earthen
मृन्-मयम्
पात्रम्, an earthenware vessel.
—मृन्-मरु, उस्,
m. a stone, rock (?).
—मृल्-लोष्ट, अम्, n. a lump
of clay, clod of earth.
Macdonell
English
मृद् MṚ-D, Ⅸ. P. mṛdnā, Ⅰ. P. marda 🞄(E. also Ā.), squeeze, press, or clasp 🞄vehemently
crush, pound, bruise, pulverise, 🞄dash to pieces
trample upon, tread under 🞄foot
devastate, overwhelm, destroy
rub, 🞄rub against, glide along
grind into, mingle 🞄with (in. )
rub or wipe away, destroy: pp. 🞄mṛditá, crushed, pounded, etc.
cs. mardaya, P. (Ā. metr.) squeeze or press vehemently
🞄crush, break in pieces
trample 🞄under foot
press hard on, afflict, torment
🞄rub
cause to be trampled upon
intv. marmar[t]ti, crush (RV.¹). abhi, tread, trample 🞄upon
break in pieces, destroy. ava, 🞄id.
rub
cs. break in pieces, destroy. upa, 🞄remove, destroy
cs. devastate, destroy
remove, 🞄set aside. pari, trample upon
rub, 🞄stroke
wipe away (tears)
surpass
ps. be 🞄worn down (teeth): pp. pounded, bruised. 🞄pra, trample upon
break in pieces
sorely 🞄afflict, devastate, destroy
cs. pp. pra-mardita, crushed, trodden upon. vi, crush, 🞄bruise, pound, break in pieces
lay waste
🞄rub
cs. pp. vi-mardita, crushed, bruised, 🞄broken
trampled upon
rubbed, with (—°). 🞄sam, crush
cs. id.
rub.
मृद् mṛ́d,
f.
 [crumbled earth], clay, loam, 🞄earth
lump of clay
mound of earth
kind 🞄of fragrant earth.
Benfey
English
1. मृद् मृद् (akin to मृ), ii. 9,
मृद्ना, नी, Par. (in epic poetry also
Ātm. , MBh. 3, 2937, and i. 1, Par., ib.
1, 4979).
1. To rub, MBh. 3, 2937.
2. To
stroke, MBh. 4, 767.
3. To grind, to
pound, to reduce to dust, MBh. 3, 1349.
4. To crush, to dash to pieces,
Böhtl. Ind. Spr. 2149.
5. To batter,
Johns. Sel. 25, 5.
6. To trample on, to tread
under foot, Nal. 13, 39. मृदित, Lan-
guid, Bhartṛ. 2, 36. Caus. मर्दय,
1. To rub, Hit. ii. d. 131.
2. To tread
under foot, to kill, MBh. 3, 11106
(anomal. ptcple. pres. Ātm. मर्द-
यान).
3. To break to pieces, Rām. 1,
1, 72. -- With the prep. अभि अभि, To
trample on, MBh. 1, 7750. -- With अव
अव,
1. To rub, MBh. 4, 468.
2. To
break to pieces, 3, 16346.
3. To trample
on, Rām. 2, 93, 8.
4. To destroy, MBh.
3, 10203. -- With आ आ, To grind to
pieces, Rām. 2, 96, 20. -- With उप उप,
To kill, Naiṣ. 5, 110. -- With परि परि,
1. To wipe off, Rām. 2, 77, 26.
2. To
surpass (i. 1, Par.), MBh. 1, 4979. प-
रिमृदित, Rubbed, ground,
Utt. Rāmac. 15, 16 (trampled upon). -- With
प्र प्र, To destroy, MBh. 3, 11676. --
With वि वि,
1. To rub to pieces, Rām.
2, 88, 8.
2. To break, Man. 4, 70.
3.
To destroy, MBh. 1, 5504. Caus. To
grind, Rām. 2, 88, 2. -- With सम् सम्,
Caus. To rub, to clean, Pañc. 121, 13.
-- Cf. Lat. mordere
A.S. malt
O.H.G.
malz
A.S. meltan, miltan
O.H.G.
smelzan
A.S. smeortan
O.H.G. smer-
zan
A.S. smilt, smylt, smolt
ἀμέρδω, ἀμαλδύνω, μέλδω.
2. मृद् मृद्,
f.
1. Earth, Pañc. ii.
d. 109
clay, Pañc. ii. d. 36.
2. A
piece of earth, Man. 5, 136.
3. A fra-
grant earth.
Apte Hindi
Hindi
मृद्
"क्रया* पर* , " - -
"निचोड़ना, दबाना, भींचना"
मृद्
"क्रया* पर* , " - -
"कुचलना, रौंदना, टुकड़े-टुकड़े कर देना, हत्या करना, नष्ट करना, पीस देना, रगड़ देना, चकनाचूर कर देना"
मृद्
"क्रया* पर* , " - -
"मसलना, गुदगुदाना, घिसना, स्पर्श करना"
मृद्
"क्रया* पर* , " - -
"जीत लेना, आगे बढ़ जाना"
मृद्
"क्रया* पर* , " - -
"पोछ देना, रगड़ देना, हटाना"
मृद्
स्त्री*
 - मृद् + क्विप्
"पिंडोर, मिट्टी, मिट्टी का गारा"
मृद्
स्त्री*
 - -
"मिट्टी का ढेला, चिकनी मिट्टी का लौंदा"
मृद्
स्त्री*
 - -
मिट्टी का टीला
मृद्
स्त्री*
 - -
एक प्रकार की सुगंधित मिट्टी
L R Vaidya
English
mfd {% vt. 9P (pp. मृदित
pres. मृद्नाति) %} 1. To press, to squeeze, सुरतमृदिता बालवनिता Bhartr.ii.44
2. to crush, to trample upon, to dash to pieces, to bruise, बलान्यमृद्नान्नलिनाभवक्त्रः R.xi.5
3. to surpass, to overcome
4. to wipe away, to rub away.With अभि-, to crush, to bruise.With अव-, to trample upon, to destroy.With आ-, to crush, to squeeze.With उप-, 1. to kill, यामिकाननुपमृद्य च मादॄक् तां निरीक्षितुमपि क्षमते कः Na.v.110
2. to squeeze, to press.With परि-, 1. to press, to squeeze, परिमृदितमृणालीम्लानमंगम् M.M.i.
2. to wipe away
3. to kill.With प्र-, to bruise, to pound, to kill.With वि-, 1. to press, to squeeze
2. to bruise, to pound, to kill.With सम्-, to bruise, to squeeze, to pound.
mfd {% f. %} 1. Clay, earth, e.g. धन्या मृदन्यैव सा
2. a piece of earth
3. a fragrant earth.
Bopp
Latin
1. मृद् 9. P. interdum A.
1) conterere. N. 13. 11.: स तम्
ममर्द…महीतले
39.: मृदिता हस्तियूथेन
23.
16.: पुष्पाण्य् उपादाय हस्ताभ्याम् ममृदे
R. Schl. II.
27. 7.: मृद्नन्ती कुशकण्टकान्.
2) fricare. MAH. 4.
467.: हस्तेन ममृदेचै ऽव ललाटम्. -- Caus.
1) con-
terere. R. Schl. I. 1. 72.: मर्दयामास तोरणम्.
2) fri-
care. UP. 52. (Cf. म्रद्, रद् mordere
prâcr. मल् e
मर्द्, mutato र् vel द् in ल्
lat. mordeo = Caus. मर्द-
यामि, v. gr. comp. 109^a). 6.
mando, mutatâ liquidâ r in
n
molo, mola, malleus e mardeus
gr.μύλη, μέλδω, ἀ-μαλδύνω, ἄ-μαλος,
v. मृदु
goth. malvja contero,
mala molo, malo tinea
anglo - sax. s-melte, germ. vet.
smilzu liquefio = μέλδω, praefixo s, quod ad praef.
सम् referri potest, v. Pott. 1. 245.
anglo-sax. smylt se-
renus, placidus, tranquillus, tenuis, v. मृदु
lith. malù
molo, mald-inu et mal-inu molendum curo
russ. melju
comminuo, molo, molj tinea
hib. meilim «I grind,
pound, bruise», millim «I spoil, ruin, marr».)
c. अव
1) conterere. R. Schl. II. 93. 8.
MAH. 3. 16346.:
नगरद्वारम् अवामृद्नात्.
2) fricare. MAH. 4. 468.
c. आ conterere. R. Schl. 96. 20.
c. परि
1) fricare, abstergere. R. Schl. II. 77. 26.: अश्रूणि
परिमृद्नन्तौ.
2) superare. MAH. 1. 4979.: जवे लक्ष्या-
भिहरणे सर्वान् स परिमर्दति (cl. 1.).
c. प्र conterere, devastare. MAH. 1. 4467.: प्रमृद्य पुररा-
ष्ट्राणि.
c. वि id. MAN. 4. 70.: न मृल्लोष्टम् विमृद्नीयात्
MAH.
1. 5504.: विमृद्य राष्ट्रम्. -- Caus. id. R. Schl. II. 88.
2.: विमर्दित.
2. मृद् f. (r. मृद्) terra, humus, lutum, argilla. (v. मृदा.)
Lanman
English
√mṛd (mṛdnā́ti
márdati, -te
mamárda
mardiṣyáte
mṛditá
márditum
mṛditvā́
-mṛ́dya). press or rub hard,
squeeze, crush, smash, destroy.
[extension of √2mṛ, ‘crush’
cf. ἀ-μαλδ-
ύνω, ‘destroy’ e. g. a wall: w. mṛdú, ‘soft,
weak, ’ cf. Lat. mollis, *molvis, *moldv-i-s,
‘soft, weak, ’ and βραδύς, *μραδυς, ‘slow’
(for mg, cf. Ger. weich, ‘soft, ’ w. Eng.
weak, and Lat. lēn-is, ‘soft, ’ w. len-tus,
‘slow’):
with √mṛd in hima-mardana, ‘melting
of the snow, ’ we might compare μέλδω,
‘melt, ’ Eng. melt
but the s of the collateral
form smelt makes this doubtful:
see also mradas.]
+ vi, destroy.
mṛ́d, f. earth
loam
clay
mound of
earth, 62^18. [prop. ‘crumbled earth, ’
√mṛd: similar specializations of mg are
frequent: thus AS. mol-de, ‘crumbling
earth, dust, ’ Eng. mol-d, come fr. a √mal,
the cognate of √2mṛ, ‘crush, crumble’
Ger. Grand, ‘sand, ’ is fr. the same root
as Eng. grind
Ger. Scholle, ‘clod, ’ and
zer-schellen, ‘break to pieces, ’ go back to
the same root
logá and loṣṭá, ‘clod, ’
are derivs of √ruj, ‘break.’]
Kridanta Forms
Sanskrit
मृद् (मृ꣡दँ꣡ क्षोदे - क्र्यादिः - सेट्)
ल्युट् = मर्दनम्
अनीयर् = मर्दनीयः - मर्दनीया
ण्वुल् = मर्दकः - मर्दिका
तुमुँन् = मर्दितुम्
तव्य = मर्दितव्यः - मर्दितव्या
तृच् = मर्दिता - मर्दित्री
क्त्वा = मृदित्वा
ल्यप् = प्रमृद्य
क्तवतुँ = मृदितवान् - मृदितवती
क्त = मृदितः - मृदिता
शतृँ = मृद्नन् - मृद्नती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 मृद्
मूलधातुः:
 मृद
धात्वर्थः:
 मर्दने
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 मर्दते
अनुबन्धादिविशेषः:
 घटादिः, षित्
धातुः:
 मृद्
मूलधातुः:
 मृद
धात्वर्थः:
 क्षोदे
गणः:
 क्र्यादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 मृद्नाति
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
मृद् + °विनिस् H XVI, 73 [विनिर्मृदित = मथित].
मृद् °zermalmend, H XLIV, 33. 53.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 आपीडय, निष्पीडय, पीडय, निपीडय, प्रपीडय, बाध्, मृद्, आबाध्, अभिनिपीडय, उपपीडय, ली, अभिनोदय, आमीव्, प्रमीव्, खिद्, पिच्चय
verb
उपरितः भारयोजनेन तदधः वस्तुविशेषस्य संव्लीनानुकूलः व्यापारः।
"आमिक्षायाः पिण्डं कर्तुं तां वस्त्रेण आच्छादयित्वा उपलस्य अधः आपीडयति।"
Synonyms:
 मृद्
verb
द्रवे पिष्टादिकं संमिश्र्य तस्य मर्दनानुकूलव्यापारः।
"सः अपूपाय पिष्टं मर्दति।"
Synonyms:
 चूर्ण, पिष, मृद्, क्षद्, खण्ड्, गुण्ड्, कुट्ट
verb
जलेन सह चूर्णीकरोति।
"पूजार्थे चन्दनम् चूर्णयति।"
Synonyms:
 आपीडय, प्रतिपीडय, अवपीडय, पीडय, सम्पीडय, संपीडय, बाध, नोदय, मृद्
verb
अङ्गुल्या यष्ट्या वा क्लेशकारकस्पर्शनानुकूलः व्यापारः।
"रामः माम् अङ्गुल्या आपीडयति तथापि अहं किमपि न अवदत्।"
Synonyms:
 निष्पिष्, घृष्, मृद्, संघट्टय, सङ्घट्टय
verb
विषमे पृष्ठभागे घर्षयित्वा सञ्चूर्णनानुकूलः व्यापारः।
"सीता पाकं कर्तुं गृञ्जनं निष्पिनष्टि।"
Synonyms:
 युद्धम्, संग्रामः, समरः, समरम्, आयोधनम्, आहवम्, रण्यम्, अनीकः, अनीकम्, अभिसम्पातः, अभ्यामर्दः, अररः, आक्रन्दः, आजिः, योधनम्, जम्यम्, प्रधनम्, प्रविदारणम्, मृधम्, आस्कन्दनम्, संख्यम्, समीकम्, साम्यरायिकम्, कलहः, विग्रहः, संप्रहारः, कलिः, संस्फोटः, संयुगः, समाघातः, संग्रामः, अभ्यागमः, आहवः, समुदायः, संयत्, समितिः, आजिः, समित्, युत्, संरावः, आनाहः, सम्परायकः, विदारः, दारणम्, संवित्, सम्परायः, बलजम्, आनर्त्तः, अभिमरः, समुदयः, रणः, विवाक्, विखादः, नदनुः, भरः, आक्रन्दः, आजिः, पृतनाज्यम्, अभीकम्, समीकम्, ममसत्यम्, नेमधिता, सङ्काः, समितिः, समनम्, मीऴ् हे, पृतनाः, स्पृत्, स्पृद्, मृत्, मृद्, पृत्, पृद्, समत्सु, समर्यः, समरणम्, समोहः, समिथः, सङ्खे, सङ्गे, संयुगम्, सङ्गथः, सङ्गमे, वृत्रतूर्यम्, पृक्षः, आणिः, शीरसातौ, वाजसातिः, समनीकम्, खलः, खजः, पौंस्ये, महाधनः, वाजः, अजम्, सद्म, संयत्, संयद्, संवतः
noun
शत्रुतावशाद् अन्यराज्यैः सह सशस्त्रसेनाबलेन धर्मलाभार्थम् अर्थलाभार्थं यशोलाभार्थं वा योधनम्।
"यत्र अयुद्धे ध्रुवं नाशो युद्धे जीवितसंशयः तं कालम् एकं युद्धस्य प्रवदन्ति मनीषिणः।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
jim pa
१) कर्दम २) मृद्
sa
१) अवनि २) इरा ३) क्षिति ४) क्ष्मा ५) गो ६) ज्ञानभूमि ७) ° त्व ८) धरणी ९) पांशु १०) पृथिवी ११) भू १२) भूरधात्री १३) भूमि १४) मही १५) मृत्तिका १६) मृद् १७) मेदिनी १८) वसुन्धरा १९) वसुमती २०) शाला २१)
sa phyogs
१) देश २) पृथिवीप्रदेश ३) प्रदेश ४) महीप्रदेश ५) मृद्
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
मृन्मृत्तिका सा क्षारोषो मृत्सा मृत्स्ना च सा शुभा ॥ ९४० ॥
-wordlist-
मृद् (स्त्री), मृत्तिका (स्त्री), क्षारा (स्त्री), ऊष (पुं), मृत्सा (स्त्री), मृत्स्ना (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
मृद्
मृद्, मृत्तिका
मृन्मृत्तिका प्रशस्तासौ मृत्सा मृत्स्नेति कथ्यते ।
verse 2.1.1.159
page 0020
Vedic Reference
English
Mṛd denotes ‘clay’ in the later Saṃhitās^1 and the Brāh-
maṇas^2 (cf. Mṛttikā). A ‘lump of clay’ also occurs in the
Brāhmaṇas, ^3 and a Mṛt-paca, ‘potter, ’ in the Maitrāyaṇī
Upaniṣad.^4 A ‘clay vessel, ’ Mṛtpātra, ^5 and vessels (pātra)
made of clay (mṛn-maya), ^6 are mentioned, and the grave is
called the ‘house of clay.’^7
1) Taittirīya Saṃhitā, v. 7, 9, 2
Vājasaneyi Saṃhitā, xi. 55.
2) Śatapatha Brāhmaṇa, vi. 1, 1, 13
2, 34
3, 3
3, 1, 22, 32
3, 1
Maitrāyaṇī Upaniṣad vi. 27, etc.
3) Śatapatha Brāhmaṇa, vi. 4, 2, 1
5, 2, 1
xiv. 2, 1, 8
Chāndogya
Upaniṣad, vi. 1, 4.
4) ii. 6
iii. 3.
5) Kāṭhaka Saṃhitā, xxxi. 2.
6) Taittirīya Brāhmaṇa, i. 4, 1, 3, 4, etc.
7) Rv. vii. 89, 1 (mṛnmaya gṛha).
अमरकोशः
Sanskrit
Word: मृद्
Root: मृद्
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ clay
⇒ loam
⇒ soil
⇒ earth
⇒ lump of clay
⇒ piece of earth
⇒ aluminous slate
⇒ kind of fragrant earth
Shloka(s):
2|1|4|1 ► मृन्मृत्तिका प्रशस्ता तु मृत्सा मृत्स्ना च मृत्तिका। (भूमिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|1|4|1 ⇢ मृत् (मृद्) (स्त्री) ⇒ clay, loam, soil, earth, lump of clay, piece of earth, aluminous slate, kind of fragrant earth
➠ 2|1|4|1 ⇢ मृत्तिका (मृत्तिका) (स्त्री) ⇒ clay, loam, soil, earth, aluminous slate, kind of fragrant earth
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ भूमिः
जातिः ➡ पृथ्वी
परा_अपरासंबन्धः ➡ प्रशस्तमृद्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मृद्, [त्]
स्त्री,
 (मृद्यते चूर्णीक्रियते इति । मृद् +कर्म्मणि क्विप् ।) मृत् । मृत्तिका । इत्यमरः ।२ । १ । ४ ॥
(यथा, मनौ । ४ । ३९ ।“मृदं गां दैवतं विप्रं घृतं मधुचतुष्पथम् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मृद्(दा) स्त्री मृद्यते मृद--कर्मणि क्विप् । मृत्तिकायाम्(माटी) अमरः हलन्तत्वात् वा टाप् । मृदाप्यत्र ।
Capeller
German
1. मृद् s. मर्द् u. म्रद्.
2. मृ॑द्
f.
 Lehm, Thon, Erde.
Grassman
German
√mṛd (vgl. mrad), zerreiben
Int. zermalmen.
Int. marmard:
-tu (für -ttu) svā́ tám 〰 duchúnā {214, 6}.
(mṛ́d), f., Erde (von mṛd) in mṛnmáya.
Burnouf
French
*मृद् मृद्। मर्दामि 1. Aller.
*मृद् मृद्। मृद्नामि 9
p. ममर्द
etc.
Ecraser, broyer, mettre en poudre
पर्वताग्राणि les sommets des
montagnes, अमित्रान् les ennemis
froisser, पुष्पाणि
हस्ताभ्याम् des fleurs dans ses mains.
Frotter, raser,
effleurer.
Qqf. dépasser.
Lat. mordeo (?).
मृद् मृद्
f.
 terre, cf. मृत्।
Stchoupak
French
१ मृद्-
{%mṛdnāti mardati -te
mamarda mamṛde
amīmṛdat
mṛdyate %}
मर्दयति -ते (मर्द्यते)
मर्दितुम् मृदित्वा °मृद्य- -- presser
fortement, broyer, écraser
détruire
enlever en frottant
caus. presser,
etc.
tourmenter, détruire, tuer.
२ मृद्-
f.
 terre, glèbe, argile, morceau de terre
मृन्मय- -ई-
a. fait de terre, de brique, d'argile.
°ग- ag. qui se trouve dans la terre.
°घट-
m.
 pot de terre.
°भाण्डावशेषम्- adv. (voler) de façon à ne laisser qu'un pot de
terre.
मृच्-छकटिका- (chariot de terre cuite)
f.
 (aussi -अ- nt.)
n.
d'une comédie de Śūdraka.
मृत्-कण-
m.
 fragment de terre.
°पच- ag. potier.
°पिण्ड-
m.
 morceau de glèbe
°पिण्डबुद्धि- individu borné,
stupide.
°प्रक्षेप-
m.
 fait de jeter de la terre sur qqch. (pour purifier).
मृल्-लोष्ट- nt. bloc de terre.