| YouTube Channel

मृगनेत्रा (mRganetrA)

 
Monier Williams Cologne
English
मृग—नेत्रा
f.
 a woman with eyes like a fawn's,
L.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मृगनेत्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೃಗಶೀರ್ಷ ನಕ್ಷತ್ರವೇ ನಾಯಕನಾಗಿ ಉಳ್ಳ ರಾತ್ರಿಗಳು
निष्पत्तिः - > मृग - नेतृ - "अप्" (वा० ५-४-११५)
व्युत्पत्तिः - > मृगो मृगशीर्षं नेता यासां ता मृगनेत्रा रात्रयः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मृगनेत्रा,
स्त्री,
 (मृगनेतृ + “नेतृर्नक्षत्र उपसंख्या-नम् ।” ५ । ४ । ११६ । इत्यत्र काशिकोक्तेः अप् ।)मृगो मृगशिरा नेता प्रापयिता यस्या रात्रेः सारात्रिः । इति मुग्धबोधटीकायां दुर्गादासः ॥
सा अग्रहायणस्य विंशतिदण्डाधिकत्रयोविश-दिनावधिसंक्रान्तिपर्य्यन्तं प्रायः सम्भवति । तत्रनवान्नश्राद्धनिषेधो यथा । ब्रह्मपुराणे ।“वृश्चिके शुक्लपक्षे तु नवान्नं शस्यते बुधैः ।अपरे क्रियमाणं हि धनुष्येव कृतं भवेत् ॥
धनुषि यत् कृतं श्राद्धं मृगनेत्रासु रात्रिषु ।पितरस्तन्न गृह्णन्ति नवान्नामिषकाङ्क्षिणः ॥
”अपरे कृष्णपक्षे । मृगो नेता प्रापयिता यासांरात्रीणामितिव्युत्पत्त्या नक्षत्रान्नेतुरित्यनेनाद्-विधानात्तत्पदं सिद्धम् । ततश्च मृगशिरःपूर्व्वा-र्द्धन वृश्चिकशेषभागे रात्र्यारम्भाच्चत्वारिं-शद्दण्डाधिकषड्रात्रयो मृगनेत्राः । इति मल-मासतत्त्वम् ॥
(मृगस्य नेत्रे इव नेत्रे यस्य । मृगतुल्यनेत्रे, त्रि ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मृगनेत्रा स्त्री मृगो मृगशिरो नक्षत्रं नेता प्रापकः सर्व-रात्रिप्रकाशकत्वात् यत्र अच्समा० । सौरमार्गस्य किञ्चि-दधिकत्रयोविंशदिनावधिशेषपर्य्यन्तरात्रिषु ।