मृग (mRga)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 मृग m.
  (-गः)
	 1. A deer,  an antelope.
	 2. An animal in general.
	 3. Re-
search,  inquiry,  investigation. 
	 4. Asking,  soliciting,  begging.
	 5.
A kind of elephant,  one with white marks on his forehead.
	 6. The
fifth lunar constellation,  more usually Mṛgaśiras: see मृगशिरस्.
	 7.
The month in which the moon is full in the constellation Mṛgas-
īras.
	 8. A particular sacrifice.
	 9. Musk.
	 10. Hunting,  chase.
	 11.
One of the four classes into which men are divided,  (in erotic
works.)
	 12. The spots of the moon represented as an antelope.
f.
  (-गी)
	 1. A description of woman,  perhaps the same as the
one termed चित्रिणी,  the corresponding female to the male
called मृग.
	 2. A female deer,  a doe.
	 3. A species of the Madhya
metre.
	 4. Epilepsy.
 E.
  मृग् to search,  to chase,  aff.
   क ।

Capeller Eng

English

 मृग॑ m.
  wild animal,  beast of the forest,  esp.
    deer,  gazelle
(seen also as spot in the moon),  musk deer
 a cert.
   high-flying bird
 f.
 
मृगी hind,  doe.

Yates

English

 मृग (गः) 1.
m.
  A deer
 an animal
research
 asking
 elephant with
white marks
 6th lunar constel-
lation. 
f.
  (गी) A deer
 a woman. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

मृग 	-	 mRga 	-	 m.
  	-	  animal
मृग 	-	 mRga 	-	 m.
  	-	  deer
मृग 	-	 mRga 	-	 m.
  	-	  antelope
मृग 	-	 mRga 	-	 m.
  	-	  beast

Wilson

English

 मृग r. 4th cl. (मृग्यति) r. 10th cl. (मृगयते) To seek,  to
pursue,  to hunt,  to chase.

 मृग
m.
  (-गः)
1 A deer,  an antelope.
2 An animal in general.
3 Research,  inquiry,  investigation. 
4 Asking,  soliciting,  begging.
5 A kind of elephant,  one with white marks on his forehead.
6 The fifth lunar constellation,  more usually Mṛgaśiras: see
मृगशिरस्.
7 The month in which the moon is full in the constellation
Mṛgaśiras.
8 A particular sacrifice.
9 Musk.
10 Hunting,  chase.
11 One of the four classes into which men are divided,  in erotic works.
f.
 
(-गी)
1 A description of woman,  perhaps the same as the one termed त्रित्रिणी,  the
corresponding female to the male called मृग.
2 A female deer,  a doe.
3 A species of the Madhya metre.
E.
  मृग to search,  to chase,  aff.
   घञ्.

Apte

English

मृगः [mṛgḥ],  [मृग्-क]

(a) A quadruped,  an animal in general
 नाभिषेको न संस्कारः सिंहस्य क्रियते मृगैः । विक्रमार्जित- राज्यस्य स्वयमेव मृगेन्द्रता
 see मृगाधिप below. (b) A wild beast.

A deer,  an antelope
 विश्वासोपगमादभिन्नगतयः शब्दं सहन्ते मृगाः Ś.*
  1.14
 R.*
  1.4, 5
 आश्रममृगो$यं न हन्तव्यः Ś.*
  1.

Game in general.

The spots on the moon represented as an antelope.

Musk.

Seeking,  search.

Pursuit,  chase,  hunting.

Inquiry,  investigation. 

Asking,  soliciting.

A kind of elephant
 N.
  of the third caste of elephants
 Mātaṅga L.
 1.26.29
 'भद्रा मन्द्रा मृगाश्चेति विज्ञेयास्त्रिविधा गजाः । क्रमेण हिमवद्विन्ध्यसह्यजाः ।' com.  on Rām.*
  1.6.25.

N.
  of a particular class of men
 मृगे तुष्टा च चित्रिणी
 वदति मधुरवाणीं दीर्घनेत्रा$तिभीरुश्चपलमतिसुदेहः शीघ्रवेगो मृगो$यम् Śabdak.

The lunar mansion called मृगशिरस्.

The lunar month called मार्गशीर्ष.

The sign Capricornus of the zodiac.

N.
  of a district in Śākadvīpa.  Comp.
   -अक्षी a fawn-eyed or deer-eyed woman
 त्वय्यासन्ने नयनमुपरिस्पन्दि शङ्के मृगाक्ष्याः Me.*
  97.

अङ्कः the moon. 

comphor.

the wind.  -अङ्गना a doe. -अजिनम् a deer's skin.  -अण्डजा musk. -अद् m.
 ,  -अदनः,  -अन्तकः a small tiger or hunting leopard,  hyena.  -अधिपः,  अधिराजः a lion
 केसरी निष्ठुरक्षिप्तमृगयूथो मृगाधिपः Śi.*
  2.53
-मृगाधिराजस्य वचो निशम्य R.*
  2.41.

अरातिः a lion. 

अरिः a lion. 

N.
  of a tree. -अशनः a lion. 

आजीवः a hunter.

a hyena.  -आविधः a hunter. -आस्यः the sign Capricornus of the zodiac.

इन्द्रः a lion
 ततो मृगेन्द्रस्य मृगेन्द्रगामी R.*
  2.3.

the sign Leo of the zodiac. ˚आसनम् a throne. ˚आस्यः an epithet of Śiva.  ˚चटकः a hawk. -इष्टः a variety of jasmine. -ईक्षणा a fawn-eyed woman. 

ईश्वरः a lion. 

the sign Leo of the zodiac. -उत्तमः the best antelope. -उत्तमम्,  -उत्तमाङ्गम् the constellation मृगशिरस्.

काननम् a park.

a forest abounding in game. -केतनः the moon.  -गामिनी a kind of medicinal substance (Mar.  वावडिंग). -चर्या the acting like a deer (a kind of penance)
 अथैनामन्बवेक्षस्व मृगचर्या- मिवात्मनः Mb.
 *  3.33.11. -चारिन् a.
  acting like a deer (as a devotee)
 leading a deer's life
 V.*
  4. -चेटकः the civet-cat
 L.
  D. B. -जलम् mirage. ˚स्नानम् bathing in the waters of the mirage
 i. e.  an impossibility.-जालिकः,  -का a snare for catching deer. -जीवनः a hunter,  fowler. -टङ्कः the moon.  -तृष्,  -तृषा,  -तृष्णा,  -तृष्णिः,  -तृष्णिका,  f.
  mirage
 मृगतृष्णाम्भसि स्नातः
 see खपुष्प
 जातः सखे प्रणयवान् मृगतृष्णिकायाम् Ś.*
  6.16
 Bhāg.*
  4.7. 28
 Bh.*
  2.5. मृगतृष्णारूप means 'resembling a mirage',  ill-founded
 मृगतृष्णारूपमेतद् दर्शनम् ŚB. on MS.*  9.1.31.-तोयम् the water of a mirage. -दंशः,  -दंशकः a dog.-दर्पः musk. -दावः a park,  preserve. -दृश् f.
  a fawneyed woman
 तदीषद्विस्तारि स्तनयुगलमासीन्मृगदृशः U.*
  6.35. (m.  ) the sign Capricornus of the zodiac. -दृष्टिः a lion. -द्युः a hunter. -द्युव a.
  gambling for deer
 हरामि राम- सौमित्री मृगो भूत्वा मृगद्युवौ Bk.*
  5.47. -द्विष् m.
  a lion.  -धरः the moon.  -धूर्तः,  -धूर्तकः a jackal. -नयना a fawn-eyed woman. 

नाभिः musk
 प्रस्थं हिमाद्रेर्मृगनाभिगन्धि Ku.*
  1.54
 Ṛs.*
  6.13
 Ch. P.*
   8
 R.*
  17.24.

the musk-deer
 दृषदो वासितोत्सङ्गा निषण्णमृगनाभिभिः R.*
  4.74. ˚जा musk.

पतिः a lion
 नखानां पाण्डित्यं प्रकटयतु कस्मिन् मृगपतिः Bv.*
  1.1.

a roe-buck.

a tiger. -पालिका the musk-deer. -पिप्लुः the moon.  -पोतः,  -पोतकः a fawn. -प्रभुः a lion.  -प्रियम् grass growing on mountains.-ब(व)धाजीव a hunter. -बन्धिनी a net for catching deer. -भोजनी bitter apple. -मत्तकः a jackal. -मदः musk
 कुचतटीगतो यावन्मातर्मिलति तव तोयैर्मृगमदः G. L.*  7
 मृगमदतिलकं लिखति सपुलकं मृगमिव रजनीकरे Gīt.*
  7
 चन्दनमृगमद- लेपं गमितौ क्षोण्या नु वक्षोजौ Mv.*
  7.24
 also मृगमदसौरभ- रभसवशं ...... Gīt. ˚वासा a musk-bag. -मन्द्रः N.
  of a class of elephants
 Rām.*
  1.6.25. -मांसम् venison.  -मातृका a doe. -मासः the month of Mārgaśīrṣa.  -मुखः the sign Capricornus of the zodiac. -यूथम् a herd of deer.-राज् m.
 

a lion
 पतिते पतङ्गमृगराजि निजप्रतिबिम्बरोषित इवाम्बुनिधौ Śi.*
  9.18.

राजः a lion
 शिलाविभङ्गैर्मृगराजशावस्तुङ्गं नगोत्सङ्ग- मिवारुरोह R.*
  6.3.

the moon.  ˚धारिन्,  ˚लक्ष्मन् m.
  the moon. 

रिपुः a lion. 

the sign Leo. -रोमम् wool. ˚जम् a woollen cloth. -रोचना yellow pigment. -रोम,  -रोमज a.
  woolen. -लाञ्छन,  -लक्ष्मन् m.
  the moon
 अङ्काधिरोपितमृगश्चन्द्रमा मृगलाञ्छनः Śi.*
  2.53. ˚जः the planet Mercury. -लेखा the deer-like streak on the moon
 मृगलेखामुषसीव चन्द्रमाः R.*
  8.42. -लोचनः the moon.  (-ना,  -नी) a fawn-eyed woman.  -लोमिक woollen.  -वधू a female deer,  doe. -वल्लभः a kind of grass (कुन्दर).-वाहनः wind.  -वीथिका,  -वीथी N.
  of that portion of the moon's course which includes the constellations श्रवणा,  शतभिषज् and पूर्वाभाद्रपदा.

व्याधः a hunter.

Sirius or the dogstar.

an epithet of Śiva.  -शायिका the reclining posture of a deer. -शावः a fawn
 मृगशावैः सममेधितो जनः Ś.*
  2.19. -शिरः,  -शिरस् n.
 ,  -शिरा N.
  of the fifth lunar mansion consisting of three stars.-शीर्षम् the constellation मृगशिरस्. (-र्षः) the lunar month Mārgaśīrṣa.  -शीर्षन् m.
  the constellation मृग- शिरस्. -श्रेष्ठः a tiger. -हन् m.
  a hunter.

Apte 1890

English

 मृगः [मृग्-क] 1 (a) A quadruped,  an animal in general
 नाभिषेको न संस्कारः सिंहस्य क्रियते मृगैः । विक्रमार्जितराज्यस्य स्वयमेव मृगेंद्रता
 see मृगाधिप below. (b) A wild beast. 
2 A deer,  an antelope
 विश्वासोपगमादभिन्नगतयः शब्दं सहंते मृगाः Ś. 1. 14
 R. 1. 40,  50
 आश्रममृगोयं न हंतव्यः Ś. 1. 
3 Game in general. 
4 The spots on the moon represented as an antelope. 
5 Musk. 
6 Seeking,  search. 
7 Pursuit,  chase,  hunting. 
8 Inquiry,  investigation. 
9 Asking,  soliciting. 
10 A kind of elephant. 
11 N. of a particular class of men
 मृगे तुष्टा च चित्रिणी
 वदति मधुरवाणीं दीर्घनेत्रोऽ तिभीरुश्चपलमतिसुदेहः शीघ्रवेगो मृगोऽयम् Śabdak. 
12 The lunar mansion called मृगशिरश् 
13 The lunar month called मार्गशीर्ष. 
14 The sign Capricornus of the zodiac. 
15 N. of a district in Śākadvīpa. 
Comp. 
अक्षी a fawn-eyed or deer-eyed woman. 
अंकः {1} the moon. {2} camphor. {3} the wind. 
अंगना a doe. 
अजिनं a deer's skin. 
अंडजा musk. 
अद् m.,  
अदनः,  
अंतकः a small tiger or hunting leopard,  hyena 
अधिपः,  
अधिराजः a lion
 केसरी निष्ठुरक्षिप्तमृगयूथो मृगाधिपः Śi. 2. 53
 मृगाधिराजस्य वचो निशम्य R. 2. 41. 
अरातिः {1} a lion. {2} a dog. 
अरिः {1} a lion. {2} a dog. {3} a tiger. {4} N. of a tree. 
अशनः a lion. 
आजीवः {1} a hunter. {2} a hyena. 
आविध् m. a hunter. 
आस्यः the sign Capricornus of the zodiac. 
इंद्रः {1} a lion
 ततो मृगेंद्रस्य मृगेंद्रगामी R. 2. 30. {2} a tiger. {3} the sign Leo O the zodiac. °आसनं a throne. °आस्यः an epithet of Śiva. °चटकः a hawk. 
इष्टः a variety of jasmine. 
ईक्षणा a fawn-eyed woman. 
ईश्वरः {1} a lion. {2} the sign Leo of the zodiac. 
उत्तमः the best antelope. 
उत्तमं,  
उत्तमांगं the constellation मृगशिरस्. 
काननं {1} a park. {2} a forest abounding in game. 
गामिनी a kind of medicinal substance. 
चारिन् a. acting like a deer (as a devotee)
 leading a deer's life
 V. 4. 
जलं mirage. °स्नानं bathing in the waters of the mirage
 i. e. an impossibility. 
जीवनः a hunter,  fowler. 
तृष्,  
तृषा,  
तृष्णा,  
तृष्णि,  
तृष्णिका,  f. mirage
 मृगतृष्णांभसि स्नातः
 see खपुष्प
 जातः सखे प्रणयवान्मृगतृष्णिकायां Ś. 6. 15. 
दंशः,  
दंशकः a dog. 
दावः a park,  preserve. 
दृश् f. a fawn-eyed woman
 तदीषद्विस्तारि स्तनयुगलमासीन्मृगदृशः U. 6. 35. (
m.) the sign Capricornus of the zodiac. 
द्युः a hunter. 
द्विष् m. a lion. 
धरः the moon. 
धूर्तः,  धूर्तकः a jackal. 
नयना a fawn-eyed woman. 
नाभिः {1} musk
 Ku. 1. 54
 Rs. 6. 13
 Ch. P. 8
 R. 17. 24. {2} the musk-deer
 R. 4. 74. °जा musk. 
पतिः {1} a lion. {2} a roe-buck. {3} a tiger. 
पालिका the musk-deer. 
पिप्लुः the moon. 
पोतः 
पोतकः a fawn. 
प्रभुः a lion. 
प्रियं grass growing on mountains. 
ब (व) धाजीवः a hunter. 
बंधिनी a net for catching deer. 
भोजना bitter apple. 
मदः musk
 कुचतटीगतो यावन्मातर्मिलति तव तोयैर्मृगमदः G. L. 7
 मृगमदतिलकं लिखति सपुलकं मृगमिव रजनीकरे Gīt. 7. °वासा a musk-bag 
मंद्रः N. of a class of elephants. 
मांसं venison. 
मातृका a doe. 
मासः the month of Mārgaśīrsha. 
मुखः the sign Capricornus of the zodiac. 
यूथं a herd of deer. 
राज् m. {1} a lion
 Śi. 9. 18. {2} a tiger. {3} the sign Leo of the zodiac. 
राजः {1} a lion
 R. 6. 3. {2} the sign Leo of the zodiac. {3} a tiger. {4} the moon. °धारिन्,  °लक्ष्मन् m. the moon. 
रिपुः a lion. 
रोमं wool. °जं a woollen cloth. 
रोचना yellow pigment. 
लांछंनः 
लक्ष्मन् m. the moon
 अंकधिरोवितमृगश्चंद्रमा भृगलांछनः Śi. 2. 53. °जः the planet Mercury. 
लेखा the deer-like streak on the moon
 मृगलेखामुषसीव चंद्रमाः R. 8. 42. 
लोचनः the moon. (
न,  
नी) a fawneyed woman. 
वल्लभः a kind of grass (कुंदर). 
वाहनः wind. 
व्याधः {1} a hunter. {2} Sirius or the dogstar. {3} an epithet of Śiva. 
शायिका the reclining posture of a deer. 
शावः a fawn
 मृगशावैः सममेधितो जनः Ś. 2. 18. 
शिरः,  शिरस् n. 
शिरा N. of the fifth lunar mansion consisting of three stars. 
शीर्षं the constellation मृगशिरस् (
र्षः) the lunar month Mārgaśīrṣa. 
शीर्षन् m. the constellation मृगशिरस्. 
श्रेष्ठः a tiger. 
हन् m. a hunter. 

Monier Williams Cologne

English

 मृग॑ m.
  (prob. ‘ranger’,  ‘rover’) a forest animal or wild beast,  game of any kind,  (esp.  ) a deer,  fawn,  gazelle,  antelope,  stag,  musk-deer,  RV.
   &c.
   &c.
  

 the deer or antelope in the moon (i.e. the spots on the disk supposed to resemble those of an antelope as well as a hare)

 the d° or ant° in the sky (either the Nakṣatra Mṛga-śiras or the sign of the zodiac Capricorn
 also in general the 10th arc of 30 degrees in a circle),  Sūryas.
 
 VarBṛS.
  &c.
  

 an elephant with partic.  marks (accord.  to L.
  ‘one the secondary marks of whose body are small’),  R.
 
 Var.
 

 a large soaring bird,  RV.
   i,  182,  7 &c.
  

 N.
  of a demon or Vṛtra in the form of a deer slain by Indra,  ib. i,  80,  7 &c.
  

 of a celestial being (occupying a partic.  place in an astrol.
  house divided into 81 compartments),  VarBṛS.
 
 Hcat.
 

 of a partic.  class of men whose conduct in coitus resembles that of the roebuck,  L.
 

 of the district in Śāka-dvīpa inhabited principally by Brāhmans,  MBh.
   (B. मङ्ग)
 of the Brāhmans themselves,  VP.
   (v.l. मग)

 of a horse of the Moon,  VP.
  

 musk (=  मृग-नाभि or -मद),  VarBṛS.
 

 a partic.  Aja-pāla sacrifice,  L.
 

 search,  seeking,  asking,  requesting,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 मृग,  अस्,  m. a wild beast
 an animal in general, 
any quadruped,  a deer,  stag,  antelope,  musk-deer
game in general
 the spots on the moon represented
as a hare or antelope
 the celestial antelope or the
Nakṣatra Mṛga-śiras
 the sign of the zodiac Ca-
pricorn (or the tenth arc of 30° in a circle)
 an
elephant characterized by particular marks (one of
the three classes of elephants)
 a particular kind of
large bird (Ved.)
 epithet of a demon or of Vṛtra
in the form of a deer slain by Indra (Ved.)
 N. of a
celestial being or tutelary divinity occupying a parti-
cular place in an astrological house divided into eighty-
one compartments (Ved.)
 epithet of a particular
class of men whose conduct in coitus resembles that
of the roebuck
 N. of the district in Śāka-dvīpa
inhabited principally by Brāhmans,  (also read मङ्ग, 
cf. मग)
 = मृग-नाभि,  musk
 the month Mār-
gaśīrṣa
 a particular Aja-pāla sacrifice
 seeking, 
search (= मार्गण)
 pursuit,  hunting,  chase
 re-
search,  inquiry,  investigation
 asking,  soliciting,  beg-
ging
 (ई),  f. a female deer or antelope,  doe
 N. of
the mythical progenitress of the antelopes
 epithet
of a particular class of women
 a particular metre, 
four times ¯˘¯
 demoniacal possession,  epilepsy.
—मृग-काक,  औ,  m. du. a deer and a crow.
—मृग-कानन,  अम्,  n. a forest abounding in
game
 a park,  preserve
 [cf. मृगारण्य,  मृ-
गया-वन।]
—मृग-क्षीर,  अम्,  n. antelope's
milk,  doe's milk.
—मृग-गामिनी,  f. a kind of
medicinal substance (= विडङ्गा).
—मृग-ग्र-
हण,  अम्,  n. the capture of a deer.
—मृग-चर्-
मीय,  अस्,  m.,  N. of an author.
—मृग-चर्या,  f.
the acting like a deer (a kind of penance,  see मृग-
चारिन् below).
—मृग-चारिन्,  ई,  इणी,  इ,  acting like
a deer (as certain devotees
 cf. गो-चारिन्,  which
appears to mean ‘acting like a cow,  using the mouth
instead of the hands’).
—मृग-चैटक,  अस्,  m. (?), 
a wild cat,  pole-cat.
—मृग-जम्बुक,  औ,  m. du.
a deer and a jackal.
—मृग-जल,  अम्,  n. ‘deer-
water, ’ mirage
 see मृग-तृष्.
—मृगजल-
स्नान,  अम्,  n. bathing in the unreal waters of a
mirage,  (a term for any impossibility.)
—मृग-जाति, 
अयस्,  f. pl. the deer species,  whole race of deer.
—मृग-जालिका,  f. a net for snaring game.
—मृग-
जीवन,  अस्,  m. one who lives by hunting,  a hunter, 
huntsman.
—मृग-तीर्थ,  अम्,  n.,  Ved. ‘animal
track, ’ epithet of the path by which the priests at
the end of the Savana leave the sacred place to attend
to their bodily wants.
—मृग-तृष्,  ट्,  or मृग-
तृषा,  or मृग-तृष्णा,  or मृग-तृष्णि,  इस्,  or
मृग-तृष्णिका,  f. ‘deer-thirst, ’ mirage,  vapour
floating over sands or deserts,  fancied appearance of
water in deserts.
—मृग-तोय,  अम्,  n. the water
of a mirage.
—मृग-त्व,  अम्,  n. the being a deer
or antelope,  the state or condition of a deer.
—मृग-
दंश or मृग-दंशक,  अस्,  m. ‘animal-biter, ’
a hunting-dog,  dog.
—मृग-दाव,  अस्,  m. a wood
for game,  park,  preserve.
—मृग-दृश्,  क्,  f. ‘deer-
eyed, ’ a woman with eyes like an antelope's
 (क्), 
m. the sign of the zodiac Capricorn.
—मृग-द्युत्, 
त्,  त्,  त् (see 1. द्युत्,  p. 437),  attacking a deer,  a
hunter.
—मृग-द्यू,  ऊस्,  ऊस्,  उ,  delighting or tak-
ing pleasure in deer
 (ऊस्),  m. a hunter.
—मृग-
द्विज,  आस्,  m. pl. beasts and birds.
—मृग-धर, 
अस्,  m. ‘bearing deer-like marks, ’ the moon (which, 
according to the Hindūs,  is spotted like a deer or a
hare)
 N. of a minister of Prasena-jit.
—मृग-
धूम,  N. of a Tīrtha.
—मृग-धूर्त or मृग-
धूर्तक,  अस्,  m. ‘animal-deceiver, ’ a jackal.
—मृ-
ग-नयना,  f. a fawn-eyed woman.
—मृग-नाभि, 
इस्,  m. ‘deer's navel, ’ musk
 a musk-deer
 [cf.
नाभि।]
—मृगनाभि-जा,  f. musk.
—मृगनाभि-
मय,  अस्,  ई,  अम्,  made or consisting of musk.
—मृग-निर्मोक-वसन,  अस्,  आ,  अम्,  clothed in
the cast-off skin of a deer.
—मृग-नेत्र,  अस्,  आ, 
अम्,  having the Nakṣatra Mṛga for a leader,  re-
lating to this Nakṣatra
 (आ),  f. ‘fawn-eyed, ’ a woman
with eyes like an antelope's.
—मृग-पक्षिन्, 
इणस्,  m. pl. beasts and birds.
—मृग-पति,  इस्,  m.
‘lord of the beasts, ’ a lion
 a tiger
 a roebuck.
—मृग-पद,  अम्,  n. a deer's foot,  deer's track
(= मृग्याः पदम्).
—मृग-पालिका,  f. a musk-
deer.
—मृग-पिप्लु,  उस्,  m. ‘deer-marked, ’ the
moon.
—मृग-पोत or मृग-पोतक,  अस्,  m. a
young deer,  fawn.
—मृग-प्रभु,  उस्,  m. ‘lord
of the beasts, ’ the lion.
—मृग-प्रेक्षिन्,  ई,  इणी, 
इ,  looking at (anything) like a deer,  having the eyes
of a deer
 [cf. वृक-प्°।]
—मृग-बधाजीव
(°ध-आज्°),  अस्,  m. ‘living by killing deer, ’ a deer-
killer,  hunter.
—मृग-बन्धिनी,  f. a net for snar-
ing game or for confining deer.
—मृग-बालक, 
अस्,  m. a young deer.
—मृग-भक्षा,  f. Nardo-
stachys Jatamansi.
—मृग-भोजनी,  f. coloquintida, 
colocynth,  bitter apple.
—मृग-मद,  अस्,  m.
musk.
—मृगमद-वासा,  f. a musk-bag.
—मृ-
ग-मन्द,  अस्,  m. epithet of a class of elephants
(आ),  f. the mythical progenitress of lions,  Sṛmaras, 
and Camaras
 [cf. मृग-वती।]
—मृग-मन्द्र, 
अस्,  m. epithet of a class of elephants.
—मृग-
मय,  अस्,  ई,  अम्,  coming from or consisting of
wild animals.
—मृग-मांस,  अम्,  n. deer's flesh, 
venison.
—मृग-मातृका,  f. a species of wild
animal
 a doe.
—मृग-मास,  अस्,  m. the month
Mārgaśīrṣa.
—मृग-मुख,  अस्,  m. the sign of
the zodiac Capricorn
 [cf. मृगास्य।]
—मृग-
यूथ,  अम्,  n. a herd of deer.
—मृगयूथ-प, 
अस्,  m. lord of the herd of deer.
—मृग-रसा,  f. a
species of plant (= मृगादनी,  सह-देवी).
—मृ-
ग-राज्,  ट्,  m. ‘king of the beasts, ’ a lion,  the sign
of the zodiac Leo
 a tiger.
—मृग-राज,  अस्,  m.
‘king of the beasts, ’ a lion,  the sign of the zodiac
Leo
 a tiger
 the moon.
—मृगराज-धारिन्,  ई, 
m. (probably) the moon
 ‘lion-shaped, ’ the sign of
the zodiac Leo.
—मृगराज-लक्ष्मन्,  आ,  आ,  अ, 
‘characterized by the lion (or the moon), ’ bearing
that surname (= सिंह-चिह्न).
—मृग-राटिका,  f.
a species of medicinal plant (= जीवन्ती).
—मृग-
रिपु,  उस्,  m. ‘the enemy of wild animals, ’ the lion.
—मृग-रूपिन्,  ई,  इणी,  इ,  ‘deer-shaped, ’ being in
the form of an antelope.
—मृग-रोम-ज,  अस्,  आ, 
अम्,  ‘produced from animal's hair, ’ woollen.
—मृ-
ग-लक्ष्मन्,  आ,  or मृग-लाञ्छन,  अस्,  m.
‘spotted like a deer, ’ the moon.
—मृगलाञ्छन-
ज,  अस्,  m. ‘son of the moon, ’ the planet Mercury.
—मृग-लेखा,  f. the deer-like streak on the moon.
—मृग-लोचन,  अस्,  m. ‘deer-eyed, ’ the moon
(आ or ई),  f. a woman with eyes like an antelope's.
—मृग-वती,  f.,  N. of the mythical progenitress
of the bears and Sṛmaras.
—मृग-वधाजीव
(°ध-आज्°),  अस्,  m. ‘one who lives by killing wild
animals, ’ a huntsman.
—मृग-वन,  अम्,  n. a forest
abounding in wild animals,  a park,  preserve.
—मृ-
गवन-तीर्थ,  अम्,  n.,  N. of a sacred bathing-
place on the Narmadā river.
—मृग-वल्लभ,  अस्, 
m. ‘liked by deer, ’ a species of grass (= कुन्दर), 
—मृग-वाहन,  अस्,  m. ‘having a deer for a
vehicle, ’ epithet of Vāyu,  god of the wind (who is
sometimes represented mounted on an antelope), 
air,  wind.
—मृग-वीथी,  f. ‘deer-track, ’ an epithet
of that portion of the moon's course which includes
the constellations Śravaṇā,  Śata-bhiṣaj,  and Pūrva-
bhadra-padā
 [cf. मृगाख्य।]
—मृग-वैणिक, 
अम्,  n. epithet of a particular posture in sitting.
—मृग-व्याध,  अस्,  m. a hunter of wild animals, 
huntsman
 the dog-star or Sirius
 an epithet of
Śiva
 N. of one of the eleven Rudras.
—मृग-
व्याध-सर्प-शूकर,  आस्,  m. pl. the deer,  hunter, 
snake,  and boar.
—मृग-व्याधीय,  अस्,  आ,  अम्, 
relating to the hunter and the deer.
—मृग-
व्याल-निषेवित,  अस्,  आ,  अम्,  infested by wild beasts
and serpents.
—मृग-शायिका,  f. the lying or re-
clining posture of an antelope (e. g. शयीत मृग-
शायिकाम्,  let him lie as still as an antelope).
—मृ-
ग-शाव,  अस्,  m. a young deer,  fawn.
—मृग-
शावक,  अस्,  m. = मृग-शाव.
—मृगशावाक्ष
(°व-अक्°),  अस्,  ई,  अम्,  ‘fawn-eyed, ’ having eyes
like those of a young deer or fawn.
—मृग-
शिर,  अस्,  आ,  m. f. the Nakṣatra Mṛga-śiras,  (see
नक्षत्र।)
—मृग-शिरस्,  अस्,  n.,  N. of the tenth
or,  according to some,  third or fifth Nakṣatra or
lunar mansion (containing three stars,  one of which
is λ Orionis and figured by an antelope's head
 see
नक्षत्र)
 (आस्,  आस्,  अस्),  born under the Nakṣatra
Mṛga-śiras
 (आस्),  m.,  scil. हस्त,  a particular posi-
tion of the hands.
—मृग-शीर्ष,  अम्,  n. the con-
stellation Mṛga-śiras,  (according to some also अस्,  आ, 
m. f.)
 (अस्,  आ,  अम्),  born under the constellation Mṛga-
śiras
 (अस्),  m.,  scil. मास,  the month Mārgaśīrṣa
scil. हस्त,  epithet of a particular position of the
hands,  (also मृग-शीर्षक।)
—मृग-शीर्षन्,  आ, 
m. the constellation Mṛga-śiras.
—मृग-शूकर, 
औ,  m. du. a deer and a boar.
—मृग-शृङ्ग,  अम्, 
n. a stag's horn.
—मृग-शृङ्ग-व्रतिन्,  इनस्,  m.
pl.,  N. of a particular sect.
—मृग-श्रेष्ठ,  अस्, 
m. ‘best of beasts,  chief of animals, ’ a tiger.
—मृ-
ग-सक्थ,  अम्,  n. = मृगस्य सक्थि,  Pāṇ. V. 4, 
98.
—मृग-सत्तम,  अस्,  m. the best of antelopes.
—मृग-सत्त्र,  अम्,  n.,  Ved.,  N. of a festival
lasting nineteen days.
—मृग-हन्,  आ,  m. ‘deer-
slayer, ’ a huntsman.
—मृगाक्षी (°ग-अक्°),  f. a
fawn-eyed woman,  a woman with eyes like an ante-
lope's
 coloquintida,  colocynth
 = त्रि-यामा.
—मृ-
गाखर (°ग-आख्°),  अस्,  m.,  Ved. the lair or den
of a wild beast,  the hole of any wild animal.
—मृ-
गाख्य (°ग-आख्°),  अस्,  आ,  अम्,  named after the
deer,  (मृगाख्या,  वीथी,  a portion of the moon's
course which comprises three constellations beginning
with Maitra.)
—मृगाङ्क (°ग-अङ्°),  अस्,  m. ‘deer-
spotted,  spotted like a deer, ’ the moon
 camphor
the wind [cf. मृग-वाहन]
 N. of a sword (in
Kathā-sarit-s. X. 45)
 of a man.
—मृगाङ्क-दत्त, 
अस्,  m.,  N. of a son of Amara-datta (king of Ayodhyā)
of the father of Aruṇa-datta.
—मृगाङ्कदत्तीय, 
अस्,  आ,  अम्,  relating to Mṛgāṅka-datta.
—मृ-
गाङ्क-रस,  अस्,  m. epithet of a kind of formula.
—मृगाङ्क-लेखा,  f.,  N. of the daughter of a
king of the Vidyā-dharas.
—मृगाङ्क-वती,  f.,  N.
of the wife of Dharma-dhvaja,  king of Ujjayinī
 of
the wife of Mṛgāṅka-sena.
—मृगाङ्क-सेन,  अस्, 
m.,  N. of a king of the Vidyā-dharas.
—मृगाङ्-
गना (°ग-अङ्°),  f. a female deer,  doe.
—मृगाजिन
(°ग-अज्°),  अम्,  n. a deer-skin.
—मृगाजीव (°ग-
आज्°),  अस्,  m. ‘subsisting by wild animals, ’ a hunts-
man
 a hyena.
—मृगाटवी (°ग-अट्°),  f. = मृग-
कानन,  q. v.
—मृगाण्ड-जा (°ग-अण्°),  f. musk.
—मृगाद् (°ग-अद्),  त्,  m. ‘animal-devourer, ’ a
tiger.
—मृगादन (°ग-अद्°),  अस्,  m. ‘animal-
devourer, ’ a hyena
 a hunting leopard
 (ई),  f. colo-
quintida,  colocynth (= इन्द्र-वारुणी).
—मृगा-
धिप (°ग-अध्°),  अस्,  m. ‘king of animals, ’ a lion.
—मृगाधिपत्य (°ग-आध्°),  अम्,  n. dominion
over wild animals.
—मृगाधिराज (°ग-अध्°),  अस्, 
m. = मृगाधिप.
—मृगान्तक (°ग-अन्°),  अस्, 
m. ‘animal-destroyer, ’ a cheeta or hunting leopard.
—मृगाराति (°ग-अर्°),  इस्,  m. ‘enemy of wild
animals, ’ a lion
 a dog.
—मृगारि (°ग-अरि),  इस्,  m.
‘enemy of wild animals, ’ a lion
 a tiger
 a dog, 
hound
 a species of Moringa with red blossoms (=
रक्त-शिग्रु
 cf. मार्गार).
—मृगा-वती,  f.,  N. of
Dākṣāyaṇī on the Yamunā
 N. of several princesses.
—मृगावती-चरित्र,  अम्,  n.,  N. of a work.
—मृ-
गाविध् (°ग-आव्°),  त्,  m. a deer-killer,  huntsman.
—मृगास्य (°ग-आस्°),  अस्,  आ,  अम्,  ‘deer-faced, ’
having the head or face of an antelope
 (अस्),  m.
the sign of the zodiac Capricorn
 [cf. मृग-
मुख।]
—मृगी-कुण्ड,  N. of a Tīrtha.
—मृगी-
त्व,  अम्,  n. the state or condition of a female deer
or doe.
—मृगी-दृश्,  क्,  f. ‘deer-eyed,  fawn-eyed, ’
a woman with eyes like an antelope's.
—मृगी-
पति,  इस्,  m. ‘husband of Mṛgī, ’ an epithet of
Kṛṣṇa.
—मृगी-लोचना,  f. ‘fawn-eyed, ’ a woman
with eyes like an antelope's.
—मृगेक्षण (°ग-
ईक्°),  अम्,  n. the eye of an antelope or fawn,  an eye
like a deer's (आ),  f. ‘fawn-eyed, ’ a woman with
eyes like an antelope's coloquintida,  colocynth.
—मृगेन्द्र (°ग-इन्°),  अस्,  m. ‘king of beasts, ’ a
lion
 the sign of the zodiac Leo
 a tiger
 a parti-
cular metre,  four times ˘¯˘
 N. of an author
(अम्),  n.,  N. of Mṛgendra's work
 of a Tantra.
—मृगेन्द्र-चटक,  अस्,  m. a hawk,  falcon.
—मृगेन्द्र-ता,  f. lordship over the beasts,  do-
minion over wild animals.
—मृगेन्द्र-मुख, 
अम्,  n. a lion's mouth
 a particular metre,  four times
˘˘˘˘¯˘˘¯˘¯˘¯¯.
—मृगेन्द्र-वृषभ, 
औ,  m. du. a lion and a bull.
—मृगेन्द्राणी,  f.
Gendarussa Vulgaris (= अटरूषक
 cf. सिंही).
—मृगेन्द्रासन (°र-आस्°),  अम्,  n. ‘lion's seat, ’
a throne
 [cf. सिंहासन।]
—मृगेन्द्रास्य (°र-
आस्°),  अस्,  m. ‘lion-faced, ’ an epithet of Śiva.
—मृगेर्वारु (°ग-इर्°),  coloquintida,  colocynth
a species of animal
 a white deer (?).
—मृगेर्वा-
रुक (°ग-इर्°),  a species of animal (said to dwell
in holes or caves).
—मृगेश्वर (°ग-ईश्°),  अस्,  m.
‘lord of beasts, ’ a lion
 the sign of the zodiac Leo.
—मृगेष्ट (°ग-इष्°),  अस्,  m. a species of jasmine.
—मृगैर्वारु or मृगैर्वारुक (°ग-एर्°) =
मृगेर्वारु.
—मृगोत्तम (°ग-उत्°),  अस्,  m. best
of antelopes,  a beautiful antelope or deer
 (अम्),  n.
the Nakṣatra Mṛga-śiras.
—मृगोत्तमाङ्ग (°ग-
उत्°),  अम्,  n. ‘antelope-head, ’ the Nakṣatra Mṛga-
śiras.

Macdonell

English

 मृग mṛg-á,  m.
  [roaming: √ mṛj] forest 🞄or wild animal,  game (ord. meaning)
 🞄deer,  antelope (ord. meaning)
 musk-deer
 🞄[Page233-2] 🞄antelope in the moon (the spots in which being 🞄considered to resemble an antelope as well as 🞄a hare)
 antelope in the sky = the lunar mansion 🞄Mṛgaśiras
 Capricorn (sign of the zodiac)
 🞄kind of elephant
 large soaring bird 🞄(RV.,  rare)
 a demon fought by Indra (RV.)
 🞄musk (= mṛga-nābhi): -kāka,  m.
  du. a deer 🞄and a crow
 -kānana,  n.
  game-forest,  hunting 🞄forest
 -kopa,  m.
  rage against the forest 🞄animals
 -jambuka,  m.
  du. a deer and a 🞄jackal
 -jīvana,  m.
  (subsisting by the chase),  🞄hunter
 -tṛṣā,  -tṛṣṇā,  -tṛṣṇi,  -tṛṣṇikā,  f.
  (deerʼs thirst),  mirage
 -tva,  n.
  condition 🞄of an antelope
 -dāva,  m.
  deer-park
 🞄-dṛś,  m.
  Capricorn (sign of the zodiac)
 f.
  🞄gazelle-eyed woman
 -dvija,  m.
  pl.
  beasts 🞄and birds
 -dhara,  m.
  (holding an antelope),  🞄moon
 -nābhi,  m.
  musk
 musk-deer: -ja,  🞄a.  derived from the musk-deer
 -pakṣin,  🞄m.  pl.
  beasts birds
 -pati,  m.
  lord of wild 🞄animals,  lion or tiger
 lord of deer,  roe-buck
 🞄-prabhu,  m.
  lord of wild animals,  lion
 🞄-mada,  m.
  musk
 -manda,  -mandra,  m.
  a 🞄class of elephants
 -maya,  a.
  derived from 🞄wild animals
 -māṃsa,  n.
  deerʼs flesh,  venison
 🞄-māsa,  m.
  the month Mārgaśīrṣa
 🞄-mukha,  m.
  Capricorn (sign of the zodiac).

Benfey

English

 मृग मृग,  i. e. मृज् + अ (cf.  मार्ग), 
 I. m.
 
 1. Hunting,  Draup. 6,  4.
 2. In-
vestigation. 
 3. Asking.
 4. A deer, 
Hit. pr. d. 36,  M.M.
 an antelope.
 5.
Game,  Bhartṛ. 2,  51.
 6. An animal in
general,  Chr. 290,  7 = Rigv. i. 64,  7.
 7.
A kind of elephant.
 8. The fifth lunar
constellation. 
 9. Musk.
 II. f.
  गी,  A
female deer of antelope,  a doe,  Vikr.
d. 121.
 -- Comp.
 
इका-,  m.
  a wolf,  Rām. 
8,  79,  70.
कृष्ण-,  m.
  the black ante-
lope,  Śāk. d. 144.
क्रीडा-,  m.
  a deer for
playing with,  Rām.  5,  20,  12.
गौर-, 
m.
  a kind of buffalo,  Bos gaurus, 
Bhāg. P. 8,  10,  9.
चित्र-,  m.
  the spotted
antelope,  Rām.  5,  20,  11.
तारा-,  m.
 
the fifth lunar constellation,  Rām.  3, 
49,  45.
महा-,  m.
  an elephant.
मही-, 
m.
  a terrestrial deer,  Rām.  3,  49,  45.
माया-,  m.
  seeming a deer,  not being
one really,  Rām.  3,  49,  21.
शाखा-,  m.
 
1. a monkey,  Pañc. 94,  3. 2. a squirrel.
शाला-,  m.
  a jackal,  Rām.  3,  52,  45.
हेममृग,  i. e.
हेम-,  or हेमन्-,  m.
 
a golden deer,  Hit. i. d. 27,  M.M.

Hindi

पशु

Apte Hindi

Hindi

मृगः
पुं*
  - मृग् + क
"चौपाया,  जानवर"

मृगः
पुं*
  - मृग् + क
"हरिण,  बारहसिंगा"

मृगः
पुं*
  - मृग् + क
आखेट

मृगः
पुं*
  - मृग् + क
चन्द्रमा का लाञ्छन जो हरिण के रुप में लगा हुआ है

मृगः
पुं*
  - मृग् + क
कस्तूरी

मृगः
पुं*
  - मृग् + क
"खोज,  तलाश"

मृगः
पुं*
  - मृग् + क
"पीछा करना,  अनुसरण करना,  शिकार"

मृगः
पुं*
  - मृग् + क
"पूछताछ,  गवेषणा"

मृगः
पुं*
  - मृग् + क
"प्रार्थना,  निवेदन"

मृगः
पुं*
  - मृग् + क
एक प्रकार का हाथी

मृगः
पुं*
  - मृग् + क
मनुष्यों की एक विशिष्ट श्रेणी

मृगः
पुं*
  - मृग् + क
नक्षत्र

मृगः
पुं*
  - मृग् + क
‘मार्गशीष’ का महीना

मृगः
पुं*
  - मृग् + क
मकरराशि

Shabdartha Kaustubha

Kannada

मृग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಿಂಕೆ /ಹೆಲ್ಲೆ /ಚಿಗರಿ
निष्पत्तिः - > मृग (अन्वेषणे) - "घञ्" (३-३-१९)
व्युत्पत्तिः - > मृग्यते व्याधैः
प्रयोगाः - > "अङ्कधिरोपितमृगश्चन्द्रमा मृगलाञ्छनः"
उल्लेखाः - > माघ० २-५६
मृग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಾಣಿ /ಪಶು /ತಿರ್ಯಕ್ ಜಂತು
प्रयोगाः - > १) "न विरोधिनी रुषमियाय पथि मृगविहङ्गसंहतिः" २) "नाभिषेको न संस्कारः सिंहस्य क्रियते मृगैः । विक्रमार्जितराज्यस्य स्वयमेव मृगेन्द्रता ॥"
उल्लेखाः - > किरा० १२-४६
मृग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನ್ವೇಷಣ /ಹುಡುಕುವುದು
विस्तारः - > "पर्येषणा परीच्छा च मृगणान्वेषणा मृगः" - वैज०
मृग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೃಗಶೀರ್ಷ ನಕ್ಷತ್ರ
विस्तारः - > "मृगस्तु मृगशीर्षेऽपि" - वैज०
मृग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಆನೆ
मृग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಾಚನೆ /ಬೇಡಿಕೆ
मृग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೇಟೆ
विस्तारः - > "मृगः कुरङ्गे याञ्चायां मृगयायां गजान्तरे । पशौ नक्षत्रभेदेऽपि" - हेम०
मृग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷಮಾಸ
मृग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಕರರಾಶಿ
प्रयोगाः - > "मृगकर्कटसङ्क्रान्ती द्वे तूदग्दक्षिणायने । विषुवती तुलामेषे गोलमध्ये तथापराः ॥"

L R Vaidya

English

 mfga {% m. %} 1. A quadruped,  an animal in general,  मूकांडजं शांतमृगप्रचारम् K.S.iii.42
a deer,  an antelope,  a stag,  मृगद्वंद्वेषु पश्यंतौ स्यंदनाबद्धदृष्टिषु R.i.40,  अभिन्नगतयः शब्दं सहंते मृगाः Sak.i.,  R.i.50
a species of elephant
musk
seeking,  search
chase,  hunting
asking,  soliciting
the constellation मृगशिरस्
the sign Capricornus of the zodiac
the month Mārgaśīrsha
the spots of the moon represented as an antelope
a particular class of men (in erotic literature),  e.g. मृगे तुष्टा च चित्रिणी.

Bopp

Latin

 मृग m. (r. मृग् s. अ)
1) actio quaerendi.
2) venatio. DR.
6. 4.
3) quadrupes in universum et specialiter dorcas, 
antilope. (Wils.:
1) A deer,  an antelope.
2) an ani-
mal in general.). N. 11. 25. SA. 5. 74. H. 1. 17. DR. 6. 3.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

शम्बर
पु
शम्बर,  मृग,  पर्वत,  दुर्ग,  निकृष्ट
मृगपर्वतदुर्गेषु निकृष्टेऽपि च शम्बरः ।
घनो घने च दर्भे च गह्वरे गहनेऽपि च ॥ ९ ॥
verse 2.1.1.9
page 0008

Indian Epigraphical Glossary

English

 mṛga (CII 1),  a deer
 an animal in general.

Lanman

English

 mṛgá,  m.
	—1. (like AS. deōr) wild animal, 
beast of the forest,  as opp. to paśu, 
‘cattle, ’ 67^2
 then
	—2. (w. the same specialization
of mg as in Eng. deer) animal
of the genus Cervus,  deer,  gazelle. [perhaps
‘the ranger,  rover, ’ √mṛj,  q. v.: for
2,  observe the use of deer in the more
general sense in King Lear,  iii. 4. 128, 
“rats and such small deer.”]

Kridanta Forms

Sanskrit

मृग (मृ꣡ग॒ अन्वेषणे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् =  मृगणम्
अनीयर् =  मृगणीयः - मृगणीया
ण्वुल् =  मृगकः - मृगिका
तुमुँन् =  मृगयितुम्
तव्य =  मृगयितव्यः - मृगयितव्या
तृच् =  मृगयिता - मृगयित्री
क्त्वा =  मृगयित्वा
ल्यप् =  प्रमृगय्य
क्तवतुँ =  मृगितवान् - मृगितवती
क्त =  मृगितः - मृगिता
शानच् =  मृगयमाणः - मृगयमाणा

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  मृग्
मूलधातुः:
   मृग
धात्वर्थः:
  अन्वेषणे
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  आत्मनेपदी
रूपम्:
  मृगयते
अनुबन्धादिविशेषः:
  अदन्तः, आगर्वीयः

धातुप्रदीपः

Sanskrit

मृग  अन्वेषणे 
- मृगयते  मृगयाञ्चक्रे  मृग्यतीति कण्ड्वादिपाठात् (42)  343

Sanskrit Tibetan

Tibetan

gcan gzan
१) मृग २) श्वापद

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
वृषो गजोऽश्वः प्लवगः क्रौञ्चोऽब्जं स्वस्तिकः शशी ।
मकरः श्रीवत्सः खड्गी महिषः सूकरस्तथा ॥ ४७ ॥
श्येनो वज्रं मृगश्छागो नन्द्यावर्तो घटोऽपि च ।
कूर्मो नीलोत्पलं शङ्खः फणी सिंहोऽर्हतां ध्वजाः ॥ ४८ ॥
-wordlist-
 
तीर्थङ्करचिह्न (पुं),  वृष (पुं),  गज (पुं),  अश्व (पुं),  प्लवग (पुं),  क्रौञ्च (पुं),  अब्ज (क्ली),  स्वस्तिक (पुं),  शशिन् (पुं),  मकर (पुं),  श्रीवत्स (पुं),  खड्गिन् (पुं),  महिष (पुं),  शूकर (पुं),  श्येन (पुं),  वज्र (क्ली),  मृग (पुं),  छाग (पुं),  नन्द्यावर्त (पुं),  घट (पुं),  कूर्म (पुं),  नीलोत्पल (क्ली),  शङ्ख (पुं),  फणिन् (पुं),  सिंह (पुं)

--source--
 
मृगशीर्षं मृगशिरो मार्गश्चान्द्रमसं मृगः ॥ १०९ ॥
-wordlist-
 
मृगशीर्ष (क्ली),  मृगशिरस् (पुंक्ली),  मार्ग (पुं),  चान्द्रमस (क्ली),  मृग (पुं)

--source--
 
भद्रो मन्द मृगो मिश्रश्चतस्रो गजजातयः ॥ १२१८ ॥
-wordlist-
 
भद्र (पुं),  मन्द (पुं),  मृग (पुं),  मिश्र (पुं),  गजजाति (स्त्री)

--source--
 
मृगः कुरङ्गः सारङ्गो वातायुहरिणावपि ।
-wordlist-
 
मृग (पुं),  कुरङ्ग (पुं),  सारङ्ग (पुं),  वातायु (पुं),  हरिण (पुं)

--source--
 
मृगभेदा रुरुन्यङ्कुरङ्कुगोकर्णशम्बराः ॥ १२९३ ॥
चमूरुचीनचमराः समूरैणर्श्यरौहिषाः ।
कदली कन्दली कृष्णसारः पृषतरोहितौ ॥ १२९४ ॥
-wordlist-
 
रुरु (पुं),  न्यङ्कु (पुं),  रङ्कु (पुं),  गोकर्ण (पुं),  शम्बर (पुं),  चमूरु (पुं),  चीन (पुं),  चमर (पुं),  समूर (पुं),  एण (पुं),  ऋश्य (पुं),  रौहिष (पुं),  कदली (स्त्री),  कन्दली (त्रि),  कृष्णसार (पुं),  पृषत (पुं),  रोहित (पुं),  मृग (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

चन्द्र_लाञ्छन
चन्द्र_लाञ्छन,  मृग
मण्डलं बिम्बमाख्यातं हृदये लाञ्छनं मृगः ॥ ४४ ॥
verse 1.1.1.44
page 0006

भद्र
भद्र,  मन्द,  मृग
भद्रो मन्दो मृगश्चेति विज्ञेयास्त्रिविधा गजाः ।
वनप्रचारसारूप्यसत्त्वभेदोपलक्षिताः ॥ २१५ ॥
verse 2.1.1.215
page 0027

एण
एण,  कुरङ्ग,  हरिण,  मृग,  सारङ्ग,  ऋष्य,  पृषत,  रुरु,  न्यङ्कु,  रङ्कु,  वातप्रमी,  शम्बर,  कृष्णसार
एणः कुरङ्गो हरिणो मृगः स्यात्
सारङ्ग ऋष्यः पृषतो रुरुश्च ।
न्यङ्कुस्तथा रङ्कुरिति प्रसिद्धा, 
वातप्रमीशम्बरकृष्णसाराः ॥ २३० ॥
verse 2.1.1.230
page 0028

रूप
रूप,  मृग
रूपं मृगेऽपि विज्ञेयं बभ्रुः स्यान्नकुलेऽपि च ॥ ८१६ ॥
verse 5.1.1.816
page 0094

नाममाला

Sanskrit

हरिण,  मृग,  पृषत
हरिणो मृगश्च पृषतः तदङ्कः शर्वरीकरः ॥ १२७ ॥
verse 0.1.1.127
page 0064

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: मृगः
Root: मृग
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ कृष्णसाराद्यास्ताः मृगाः
Meaning(s):
⇒ General name of all kinds of black-spotted antelopes etc
Shloka(s):
3|4|11|2 ► मृगः प्लावी भीरुचेता वननो मरुको लिगुः॥ (भूमिकाण्डः/पशुसङ्ग्रहाध्यायः)
3|4|12|1 ► नित्यशङ्की च कृष्णस्तु कृष्णसारो निरञ्जनः। (भूमिकाण्डः/पशुसङ्ग्रहाध्यायः)
3|4|30|2 ► मृगाः स्युः कृष्णसाराद्यास्त एव पशवः सह॥ (भूमिकाण्डः/पशुसङ्ग्रहाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|4|11|2 ⇢ मृगः (मृग) (पुं) ⇒ Deer
 antelope ⇒ 
➠ 3|4|11|2 ⇢ प्लावी (प्लाविन्) (पुं) ⇒ Deer
 antelope ⇒ 
➠ 3|4|11|2 ⇢ भीरुचेता (भीरुचेतस्) (पुं) ⇒ Deer
 antelope ⇒ 
➠ 3|4|11|2 ⇢ वननः (वनन) (पुं) ⇒ Deer
 antelope ⇒ 
➠ 3|4|11|2 ⇢ मरुकः (मरुक) (पुं) ⇒ Deer
 antelope ⇒ 
➠ 3|4|11|2 ⇢ लिगुः (लिगु) (पुं) ⇒ Deer
 antelope ⇒ 
➠ 3|4|12|1 ⇢ नित्यशङ्की (नित्यशङ्किन्) (पुं) ⇒ Deer
 antelope ⇒ 
➠ 3|4|30|2 ⇢ मृगः (मृग) (पुं) ⇒ General name of all kinds of black-spotted antelopes etc ⇒ कृष्णसाराद्यास्ताः मृगाः
Related word(s):
    

Mahabharata

English

Mṛga,  pl. (ºāḥ),  the brahmans in Śākadvīpa. § 575b (Śākadvīpa): VI,  11,  436,  437 (brāhmaṇabhūyishṭhāḥ
 only C.,  B. has Maṅgāḥ).

mṛga,  pl. (ºāḥ) (“deer”). § 127 (Aṃśāvat.): I,  66,  2626 (the offspring of Mṛgī). Do.^2 = Śiva (1000 names^1) (ºpakshiṇaḥ).

Vedic Reference

English

 1. Mṛga has the generic sense of ‘wild beast’ in the Rigveda^1
and later.^2 Sometimes it is qualified by the epithet ‘terrible’
(bhīma), ^3 which indicates that a savage wild beast is meant.
Elsewhere the buffalo is shown to be denoted by the epithet
mahiṣa, ^4 ‘powerful, ’ which later becomes the name of the
buffalo. More particularly the word has the sense of an animal
of the gazelle type.^5 In some passages^6 Roth^7 sees the sense
of ‘bird.’ See also Mṛga Hastin,  Puruṣa Hastin.
1) i. 173,  2
 191,  4
 viii. 1,  20
 5,  36
x. 146,  6,  etc.
2) Av. iv. 3,  6
 x. 1,  26
 xii. 1,  48
(sūkara,  ‘boar’)
 xix. 38,  2
 Pañca-
viṃśa Brāhmaṇa,  vi. 7,  10
 xxiv. 11,  2
Aitareya Brāhmaṇa,  iii. 31,  2
 viii. 23, 
3,  etc.
3) Rv. i. 154,  2
 190,  3
 ii. 33,  11
34,  1
 x. 180,  2,  etc.
4) Rv. viii. 69,  15
 ix. 92,  6
 x. 123,  4.
5) Rv. i. 38,  5
 105,  7
 vi. 75,  11
ix. 32,  4
 Av. v. 21,  4 (not a certain
instance)
 Taittirīya Saṃhitā,  vi. 1, 
3,  7
 Taittirīya Brāhmaṇa,  iii. 2,  5
6
 Śatapatha Brāhmaṇa,  xi. 8,  4,  3,  etc.
6) Rv. i. 182,  7
 x. 136,  6,  and per-
haps i. 145,  5
 vii. 87,  6.
7) St. Petersburg Dictionary,  s.v.,  1e.
Cf. Pischel,  Vedische Studien,  i. 99
2,  122.

 2. Mṛga in the Aitareya Brāhmaṇa^1 denotes,  according to
Sāyaṇa's commentary,  the constellation Mṛgaśiras. But it
seems more probable^2 that Mṛga there really covers the whole
of Orion,  not merely the inconspicuous group of stars in the
head of Orion that make up the Nakṣatra Mṛgaśiras,  but also
the star α in his shoulder,  which is reckoned as Ārdrā,  and γ
in his left shoulder. Tilak, ^3 however,  makes Mṛga or Mṛgaśiras
into a different group,  consisting of the belt of Orion,  with two
stars in the knees and one in the left shoulder,  which he
deems to resemble a deer's head with an arrow through it, 
an implausible and unlikely theory. Cf. Mṛgavyādha.
1) iii. 33,  5.
2) See Whitney,  Journal of the American Oriental Society,  16,  xcii.
3) Orion,  99 et seq.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 मृग त् क ङ मार्गणे । (चुरा०-आत्म०-सक०-सेट् ।) ङ रामो मृगं मृगयते वनवीथिकासु ।इति महानाटकम् । कातन्त्रादौ मृग्ये अन्ये-षणे इति दिवादिपरस्मैपदी धातुश्च दृश्यतेदुर्गत्रिलोचनयोरसम्मतत्वात् अनेनोपेक्षितः ।मृग्यन्तः पदवीं तथाप्यकरुणा व्याधा न मुञ्चन्तिमाम् । इति तु अकारान्तस्यैव भावे क्विपिअकारलोपे मृगं करोतीति कण्ड्वादित्वात् क्येसाध्यम् । इति दुर्गादासः ॥

 मृगः,  पुं,
   (मृगयते अन्वेषयति तृणादिकं मृम्यतेवा इति । मृग् + इगुपधत्वात् कर्त्तरि च कः ।)पशुमात्रम् । (यथा,  मनुः । ५ । ९ ।“आरण्यानाञ्च सर्व्वेषां मृगाणां माहिषंविना ।”मृगशब्दोऽत्र महिषपर्य्युदासात् पशुमात्रपरः ।इति तट्टीकायां कुल्लूकः ।) हस्तिविशेषः ।नक्षत्रभेदः । (यथा,  इन्द्रजालतन्त्रे ।“अश्विनीमृगमूलाश्च पुष्या पुनर्व्वसुस्तथा ॥
”)अन्वेषणम् । (यथा,  साहित्यदर्पणे । ४ । १७ ।“जनस्थाने भ्रान्तं कनकमृगतृष्णान्धितधियावचो वैदेहीति प्रतिपदमुदश्रु प्रलपितम् ।कृतालङ्काभर्त्तर्वदनपरिपाटीषुघटनामयाप्तं रामत्वं कुशलवसुता न त्वधिगता ॥
”कनकस्य सुवर्णस्य मृगे अन्वेषणे । पक्षे ।कनकमृगे हेमहरिणे या तृष्णा इत्यर्थः ।)याच्ञा । इति मेदिनी । गे,  १८ ॥
 मार्गशीर्ष-मासः । यज्ञविशेषः । इत्यजयपालः ॥
 मृग-नाभिः । इत्यमरटीकायां भरतः ॥
 मकर-राशिः । यथा,  --“मृगकर्कटसंक्रान्ती द्वे तूदग्दक्षिणायने ।विषुवती तुलामेषे गोलमध्ये तथापराः ॥
”इति तिथ्यादितत्त्वम् ॥
स्वनामख्यातपशुविशेषः । मृग्यते अन्विष्यतेऽसौव्याधैः । (यथा,  अभिज्ञानशाकुन्तले । १ । १० ।“न खलु न खलु बाणः सन्निपात्योऽयमस्मिन्मृदुनि मृगशरीरे तूलराशाविवाग्निः ।”)तत्पर्य्यायः । कुरङ्गः २ वातायुः ३ हरिणः ४अजिनयोनिः ५ । इत्यमरः ॥
 शारङ्गः ६चारुलोचनः ७ जिनयोनिः ८ कुरङ्गमः ९ऋष्यः १० ऋश्यः ११ रिष्यः १२ रिश्यः १३एणः १४ एणकः १५ । इति शब्दरत्नावली ॥
स नवविधः । यथा,  --“सम्बरो रोहितो न्यङ्कुकुरङ्गसुदृशो रुरुः ।एणश्च हरिणश्चेति मृगा नवविधा मताः ॥
पाठान्तरं यथा,  --“समूरू रोहितो न्यङ्कुः सम्बरो बभ्रुणो रुरुः ।शशैणहरिणाश्चेति मृगा नवविधा मताः ॥
हरिणश्चापि विज्ञेयः पञ्चभेदोऽत्र भैरव ! ।ऋष्यः खड्गो रुरुश्चैव पृषतश्च मृगस्तथा ।एते बलिप्रदाने च चर्म्मदाने च कीर्त्तिताः ॥
”इति कालिकापुराणे ६७ अध्यायः ॥
 * ॥
अपि च । अथ जाङ्गलानां गणना ।“हरिणैणकुरङ्गर्ष्यपृषतन्यङ्कुसम्बराः ।राजीवोऽपि च मुण्डी चेत्याद्या जाङ्गलसंज्ञकाः ॥
हरिणस्ताम्रवर्णः स्यादेणः कृष्णः प्रकीर्त्तितः ।कुरङ्ग ईषत्ताम्रः स्याद्धरिणाकृतिको महान् ॥
ऋष्यो नीलाण्डको लोके सरोरुरिति कीर्त्तितः ।पृषतश्चन्द्रबिन्दुः स्याद्धरिणात् कियदल्पकः ॥
न्यङ्कुर्बहुविषाणोऽथ शम्बरो गवयो महान् ।राजीवस्तु मृगो ज्ञेयो राजीभिः परितोवृतः ।यो मृगः शृङ्गहीनः स्यात् स मुण्डीति निग-द्यते ॥
”अथ तेषां गुणाः ।जङ्घालाः प्रायशः सर्वे पित्तश्लेष्महराः स्मृताः ।किञ्चिद्वातकराश्चापि लघवो बलवर्द्धनाः ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
अथ मृगपरीक्षा ।“मृगनाभिं समादातुं कौतुकार्थं तथा पुनः ।मृगाः पोष्या महीन्द्राणां तेषां वक्ष्यामिलक्षणम् ॥
पृथिव्यब्वायुगगनास्तेजोऽधिकास्तु पञ्चधा ।मिद्यन्ते नैकभेदास्तु समस्ता मृगजातयः ॥
”तद्यथा,  --‘ये गन्धिनः क्षीणशरीरकर्णा-स्ते पार्थिवा गन्धमृगाः प्रदिष्टाः ।सर्व्वाङ्गमेषां सुरभि प्रकामंपुण्ये प्रदेशे प्रभवन्ति ते तु ॥
ये वै विशाला गुरुदीर्घशृङ्गाअमांसलास्तीब्रखुरप्रदेशाः ।आप्यास्तु ते वै प्रसरन्ति भूरिसर्व्वत्र देशे प्रभवन्ति चैव ॥
धावन्ति ये वातमिवान्तरीक्षेदीर्घास्तु ते वातमृगाः प्रदिष्टाः ।ते यत्र यत्रैव भवन्ति शक्ता-स्तत्रैव सर्व्वाणि शुभानि सन्ति ॥
लघुप्रमाणा लघुवीर्य्यसत्त्वानिर्गन्धदेहाश्छगलप्रमाणाः ।ते गागना वेगकरा नराणांस्पृश्या न ते नापि निरीक्षणीयाः ॥
ये कृष्णवर्णा गुरुदीर्घशृङ्गाःक्रुद्धा भृशं यान्ति च वायुवेगाः ।ते कृष्णसाराः खलु तैजसास्तुपुण्यप्रदेशे प्रभवन्ति ते तु ॥
’भोजोऽप्याह ।‘पार्थिवादिर्मृगः सर्व्वश्चतुर्जातिर्भवेत् पृथक् ।सुशृङ्गास्तनुलोमानो ब्राह्मणा मृगजातयः ॥
क्रुद्धाः पश्वरिशृङ्गाश्च क्षत्त्रियाः खरलोमशाः ।आवर्त्तशृङ्गास्तनवो हरिणा वैश्यजातयः ॥
कुशृङ्गा वाप्यशृङ्गा वा शूद्राः खरतनूरुहाः ।अश्वानां ये गुणा दोषास्ते ज्ञेया हरिणेष्वपि ॥
तथापि दोषाः पञ्चामी वक्ष्यन्ते हरिणाश्रयाः ।नेत्रयोरन्तरे यस्य लोमावर्त्ताः स पापकृत् ॥
विषमौ विकृतौ शृङ्गौ यस्य सं क्षेमनाशनः ।आवर्त्तः पृष्ठतो यस्य आनाभिमभिबिन्दति ॥
पश्चार्द्ध यस्य वावर्त्तस्तौ त्याज्यौ भयकारकौ ।वर्णनेत्रपदादीनां वैकृताद्धननाशनः ॥
’गार्ग्यः ।‘दोषवन्मृगजातीनां विजातीनामथापि वा ।दर्शनात् स्पर्शनाच्चैव गन्धादानाच्च पोषणात् ।भवेयुर्व्विपदः सर्व्वास्तथा चैवाद्यपोषणात् ॥
’शङ्खोऽपि ।‘हरिणपोषणतो धरणीभुजांनहि भवेन्मरुद्भवपीडनम् ।न पविवह्निरुजारिपुजं भयंतदव तं हरिणं गुणिनं नृप ! ॥
’इति मृगपरीक्षा ॥
 इति युक्तिकल्पतरुः ॥
(अस्य गुणविशेषो यथा,  --“दूरे जनान्तनिलया दूरे पानीयगोचराः ।ये मृगाश्च विहङ्गाश्च तेऽल्पाभिष्यन्दिनोमताः ॥
अतीवासन्ननिलयाः समीपोदकगोचराः ।ये मृगाश्च विहङ्गाश्च महाभिष्यन्दिनस्तु ते ॥
”इति सुश्रुते सूत्रस्थाने ४५ अध्यायः ॥
)मृगादिविकारोपशमो यथा,  --गर्ग उवाच ।“प्रविशन्ति यदा ग्राममारण्या मृगपक्षिणः ।अरण्यं यान्ति वा ग्राम्याः स्थलं यान्तिजलोद्भवाः ॥
स्थलजाश्च जलं यान्ति घोरं रासन्तिनिर्भयाः ।गृहं कपोतः प्रविशेत् क्रव्यादो मूर्द्ध्नि नीयते ॥
मधु वा मक्षिकाः कुर्य्युर्मृत्युं गृहपतेर्वदेत् ॥
मृगपक्षिविकारेषु कुर्य्याद्धोमं सदक्षिणम् ।देवाः कपोते इति च जप्तव्याः पञ्चभिर्द्विजैः ॥
गावश्च देया विधिवत् द्विजानांसकाञ्चना वस्त्रयुगोत्तरीयाः ।एवं कृते शान्तिमुपैति पापंमृगैर्द्बिजैर्व्वा विनिवेदितं यत् ॥
”इति मात्स्ये २११ अध्यायः ॥
चतुर्व्विधपुरुषमध्ये पुरुषविशेषः । तस्य लक्षणंयथा,  --वदति मधुरवार्णीं दीर्घनेत्रोऽतिभीरु-श्चपलमतिसुदेहः शीघ्रवेगो मृगोऽयम् ।“शशके पद्मिनी तुष्टा मृगे तुष्टा च चित्रिणी ।वृषभे शङ्खिनी तुष्टा हये तुष्टा च हस्तिनी ॥
पद्मिनीशशयोर्योनिमेढ्रकौ चतुरङ्गुलौ ।चित्रिणीमृगयोर्योनिमेढ्रकौ च तथाविधौ ॥
”इति रतिमञ्जरी ॥
(अन्वेष्टा । यथा,  ऋग्वेदे । १ । १५४ । २ ।“मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठा ।”“मृगः अन्वेष्टा ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 मृग अन्वेषणे याचने च अद० चु०
  आ० सक०
  सेट् मृगयतेअमभृगत ।

 मृग अन्वेषणे दिवा० पर०
  सक०
  सेट् । मृग्यति अमर्गीत् ।

 मृग पु०
  मृग--क । १ पशुमात्रे,  २ गजभेदे,  ३ अश्विन्यवधिकेपञ्चमे न क्षत्रे पु०
  । अ० चु०
  मृग--भावे अच् । ४ अन्वेषणे पु०
 ५ याचने च मेदि० ६ यज्ञभेदे ७ मार्गशीर्षे मासि अजयःअच् । ८ मृगमदे,  भरतः ९ मकरराशौ च पु०
  ज्यो० त० ।१० हरिणे अमरः सर्वतः जातौ स्त्रियां ङीष् ११ नरभेदे“मृगे तुष्टा च चित्रिणी” रतिमञ्जरो ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

मृग  अन्वेषणे
- मृगयते  मृगिकम्प्योः शविधिः- मृगया,  मृगितम्  341

धातुवृत्तिः

Sanskrit

मृग  (अर्थः)  अन्वेषणे
( मृगयते ) मृग्यतीति कण्ड्वादिपाठादिति मैत्रेयः मार्गयति,   मार्गतीति मार्गेराधृषीयस्य 356

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“मृग अन्वेषणे”@} 2 अदन्तः,  कथादिः,  आगर्वीयश्च। 
 3 ‘मृग्यति इति कण्ड्वादिपाठात्।’ इति मैत्रेयः--इति धातुवृत्तौ प्रति- पादितम्। 
 दिवाद्यन्ते तु “-- ‘दिवादयस्त्वपरिसमाप्ताः’ इत्याहुः। 
 तेन क्षीयते,  मृग्यते इत्यादिसिद्धिरिति।” इत्यप्युक्तम्। 
 कण्ड्वादिष्वपि मृगधातुः न पठयते। 
 “दिवादिस्तु भ्वादिवदाकृतिगणः। 
 तेन क्षीयते मृग्यतीत्यादिसिद्धिरित्याहुः।” इति दिवाद्यन्ते सिद्धान्तकौमुदीवाक्यात् परस्मैपदमेव दिवादिपाठेऽप्येतस्येति ज्ञायते।]] ‘अन्वेषणेऽर्थे मृगयेत णौ यो मार्गेर्भवेन्मार्गति मार्गयेच्च।।’ 4 इति देवः। 
 मृगकः-गिका,  मिमृगयिषकः-षिका
   मृगयिता-त्री,  मिमृगयिषिता-त्री
   इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिककृपयतिवत् 5 ज्ञेयानि। 
 अस्या- 6 गर्वीयत्वेन ‘आगर्वादात्मनेपदिनः’ 7 इत्यात्मनेपदमेवेति विशेषः। 
 8 मृगया।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१३००)
 02 =>
  (१०-चुरादिः-१९००। सक। सेट्। आत्म।)
 03 =>
  [[[अ]
 04 =>
  (श्लो। ४४)
 05 =>
  (२५१)
 06 =>
  [पृष्ठम्१०४६+ ३२]
 07 =>
  (ग। सू। चुरादिः)
 08 =>
  [[१। ‘परिचर्यापरिसर्यामृगयाऽटाट्यानामुपसंख्यानम्’ (वा। ३-३-१०१) इति स्त्रियां भावादौ शप्रत्यये,  अतो लोपे,  णेर्गुणे च रूपम्। मृगया = आखेटकः। ‘मृगि- कम्प्योः शविधिः’ इति वचनेन शप्रत्ययोऽत्रेति क्षीरस्वामी। नैतादृशं वचनं भाष्यादिषु दृश्यते। व्याकरणान्तरीयं वाक्यमिति क्षी-टीका।]]

Capeller

German

 मृग॑ m.
  Waldtier
 jedes Wild,  bes. Hirsch, 
Antilope,  Gazelle,  auch Vogel
 f.
  मृगी
Hirschkuh.

Grassman

German

 mṛgá,  m.,  Thier des Waldes,  Wild,  wildes Thier [von mṛj iṇ der Bedeutung des zendischen měrěgh umherschweifen,  herumstreifen,  wovon zend. měrěgha Vogel = mṛgá 8],  insbesondere 2〉 mṛgás bhīmás furchtbares Thier,  [Page1055] etwa Löwe
 3〉 mṛgás mahiṣás das grosse Thier,  der Büffel
 4〉 mṛgás hastī́ das mit Hand (Rüssel) versehene Thier,  der Elephant
 5〉 mṛgás vāraṇás das starke Thier,  eher der Wolf (vṛ́kas vāraṇás {675, 8}) als nach späterem Sprachgebrauch der Elephant
 6〉 mṛgás kakuhás das hohe Thier,  etwa Ross als Zugthier der Aśvinen
 7〉 auch Dämonen werden als wilde Thiere bezeichnet (in {702, 14} neben áhis)
 8〉 mṛgás patárus das geflügelte Thier,  Bezeichnung eines grossen,  schnellfliegenden Vogels. 9〉 Insbesondere bezeichnet mṛgá ohne weiteren Zusatz ein hirschartiges Wild,  etwa die Gazelle.
-ás 1〉 ápias vanargús (agnís) {145, 5}
 áśnas {173, 2}
 túviṣmān {603, 6} (váruṇas)
 háritas {912, 3} (vṛṣā́kapis)
 pulvaghás {912, 22}
 bildlich 〰 asyās (íṣvās) dántas {516, 11}. — 2〉 {190, 3}
 mṛgás ná bhīmás kucarás giriṣṭhā́s {154, 2}
 {1006, 2}. — 3〉 {804, 6}. — 4〉 {312, 14}. — 5〉 {653, 8}. — 6〉 {429, 4}. — 9〉 taktás {744, 4}
 〰 ná yávase {38, 5}.
-ám 1〉 〰 ná mṛgáyante (índram) {622, 6}
 bhūrṇím {621, 20}
 jāgṛvā́ṃsam {625, 36}. — 2〉 {224, 11}. — 3〉 {678, 15}. — 7〉 {383, 4} (bhiyáse kar)
 māyínam {80, 7}. — 9〉 tṛṣṇájam {105, 7}.
-ā́ya 7〉 〰 hántave vadhám yámat (índras) {388, 2}.
-ásya 3〉 ghóṣam {949, 4}. — 7〉 ámas {702, 14}
 vádhar {386, 3}. — 8〉 parṇā́ {182, 7}.
-ā́ [du.] 5〉 {866, 4} (aśvínā).
-ā́sas 1〉 {191, 4}.
-ā́s 2〉 {225, 1}. — 4〉 {64, 7}. — 9〉 {354, 6} eté arṣanti ūrmáyas ghṛtásya 〰 iva kṣipaṇós ī́ṣamāṇās.
-ā́ṇām 1〉 〰 ná hetáyas {190, 4}
 mahiṣás 〰 {808, 6} (sómas)
 mātáram {972, 6} (araṇyāním) — 9〉 〰 cáraṇe cáran {962, 6}.

Burnouf

French

 मृग मृग m.
  recherche,  investigation
		 chasse.
		 Animal, 
gibier,  en gén.  [tel que antilope,  éléphant,  etc.].
		 Musc.
		 La
constellation de मृगशिरस्
		 le mois de मार्गशीर्ष।
Nom d'un certain sacrifice. -- F. मृगी femelle d'animal sauvage.
मृगक्षीर n.
  lait d'antilope.
मृगचैटक m.
  chat sauvage (?).
मृगजाति f.
  esp. d'antilope.
मृगजीवन m.
  (जीव्) chasseur.
मृगणा f.
  (sfx. अन) recherche,  investigation
Chasse.
मृगतृष्,  मृगतृषा,  मृगतृष्णा et
मृगतृष्णिका f.
  (तृष्) vapeur du désert,  produisant
un mirage,  que les bêtes altérées prennent pour un lac.
मृगदंशक m.
  (दंश्) chien de chasse.
मृगधूर्तक m.
  chacal.
मृगनाभि m.
  et मृगनाभिज n.
  [f.  आ] musc.
मृगनेत्र a. qui a des yeux de gazelle.
		 Relatif à la
constellation de मृगशिरस्।
मृगपति m.
  lion
		 tigre.
मृगपालिका f.
  antilope musquée.
मृगपिप्लु m.
  la Lune.
मृगमद m.
  musc.
मृगया f.
  chasse.
मृगयु m.
  chasseur.
		 Chacal.
		 Brahmā.
मृगराज् et मृगराज m.
  tigre,  [lion ?].
मृगरिपु m.
  mms.
मृगरोमज m.
  f.
  n.
  étoffe ou vêtement de laine.
मृगलाञ्चन m.
  la Lune.
मृगवाहन m.
  Marut,  vent [traîné par des antilopes].
मृगव्य n.
  chasse.
		 But,  mire.
मृगशिरस् m.
  n.
  le 5ᵉ astérisme lunaire,  contenant
λ d'Orion et figuré par une tête d'antilope.
मृगशीर्ष n.
  mms.
मृगाक्षी f.
  (अक्षि) qui a des yeux de gazelle.
		 Cucumis
colocynthis,  bot.
मृगाङ्क m.
  (अङ्क) la Lune.
मृगाजीव m.
  (आ
 जीव्) chasseur.
		 Hyène.
मृगाण्डजा f.
  (अण्ड
 जन्) musc.
मृगाद et मृगादन m.
  (अद्) tigre,  léopard, 
hyène,  etc.
मृगान्तक m.
  (अन्त) léopard chasseur.
मृगाराति m.
  (अराति) chien. 
मृगारि m.
  (अरि) tigre,  lion
 chien
 etc.
मृगाविध् m.
  (आ
 व्यध्) chasseur.
मृगेन्द्र m.
  (इन्द्र) roi des animaux,  tigre,  [? lion].
मृगेन्द्रता f.
  qualité de roi des animaux.
मृगेन्द्रचटक m.
  faucon. 

Stchoupak

French

 मृग-
 m.
  bête sauvage,  not. du type daim,  cerf,  gazelle,  antilope 
taches de la lune en forme d'antilope 
 n.
  d'une constellation (sans doute
मृग-शिरस्-) 
 sorte d'éléphant moucheté 
 -ई- f.
  antilope femelle, 
biche,  etc. 
 -त्व- nt. état de gazelle 
 -वती- f.
  n.
  d'une femelle
mythique 
 -आवती- f.
  n.
  d'une princesse.
°कानन- nt. parc zoologique.
°ग्रहण- nt. capture d'un daim. 
°चर्या- f.
  sorte de pénitence 
 °चारिन्- a. qui se livre à la
मृग-चर्या-।
°जाति- f.
  pl.
  l'espèce des daims.
°जीवन- ag. chasseur.
°तृष्णा- -ई- -इका- f.
  mirage (qui fait apparaître de l'eau).
°दृश्- f.
  femme aux yeux de gazelle.
°धर- (porteuse des marques de l'antilope) m.
  ép. de la lune.
°नाभि- m.
  musc 
 chevrotin porte-musc.
°पति- m.
  lion 
 tigre.
°प्रभु- m.
  lion. 
°प्रेक्षिन्- ag. au regard de daim. 
°मद- m.
  (et pl.
 ) musc.
°मन्द- m.
  sorte d'éléphant 
 -आ- f.
  n.
  d'une femelle mythique.
°मन्द्र- m.
  sorte d'éléphant.
°यूथ- nt. troupeau de daims.
°राज्- m.
  lion 
 °राज- id. 
 tigre 
 °राजधारिन्- ép. de Śiva 
°राज-लक्ष्मन्- a. qui a pour signe (nom) la lune ou le lion. 
°रोचना- f.
  colorant jaune extrait de la bile d'un daim. 
°र्क्ष- nt. sg. antilope ou ours.
°लक्ष्मन्- m.
  (marqué de l'antilope) lune 
 °लाञ्छन- id.
°लिप्सु- a. qui veut capturer un daim. 
°लेखा- f.
  marques sur la lune.
°वधू- f.
  gazelle,  biche.
°वन- nt. parc zoologique.
°व्याध- m.
  chasseur 
 ép. de Śiva.
°शायिका- f.
  position (couchée) de l'antilope.
°शावाक्षी- f.
  femme aux yeux de jeune gazelle.
°शिरस्- nt. n.
  d'une constellation (la 3{^me^} ou la 5{^me^} 
°शीर्ष- id.
°श्रेष्ठ- m.
  tigre.
°हन्- °हन्तृ- ag. chasseur.
मृगाक्षी- f.
  femme aux yeux de gazelle.
मृगाखर- m.
  tanière de bêtes sauvages.
मृगाङ्क- m.
  (marquée de l'antilope) lune 
 n.
  d'une épée 
 d'un
homme 
 -क- n.
  d'une épée 
 -वती- f.
  n.
  d'une femme 
 °दत्त- m.
 
de divers hommes 
 °मणि- m.
  d'une pierre 
 °माला- et °लेखा- f.
 
n.
  de femmes 
 °मूर्ति- m.
  lune 
 °सेन- m.
  n.
  d'un roi des Vidyādhara.
मृगाङ्गना- f.
  gazelle.
मृगाधिप- m.
  lion 
 -त्य- nt. domination sur les animaux.
मृगाधिराज- m.
  lion 
 मृगाराति- मृगारिमृगेन्द्र- id. 
 tigre 
-ता- f.
  domination sur les animaux.
मृगेक्षण- nt. regard de gazelle.
मृगोत्तम- m.
  animal magnifique 
 nt. Mṛgaśiras.
मृगी-दृश्- f.
  femme aux yeux de gazelle.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.