| YouTube Channel

मूलक (mUlaka)

 
शब्दसागरः
English
मूलक mn. (-कः-कं)
1. The radish, (Raphanus sativus.)
2. A large sort
of yam.
m.
 (-कः) A sort of poison.
E.
 मूल a root, कन् added.
Capeller Eng
English
मूलक
f.
 °लिका =
prec.
 (—°)
n.
 an esculent root,
radish.
Yates
English
मूलक (कः-कं) 1.
m.
n.
 A radish
a
yam
sort of a poison.
Spoken Sanskrit
English
मूलक - mUlaka -
n.
m.
 - radish
मूलकपोती - mUlakapotI -
f.
 - radish
मूलकपोतिका - mUlakapotikA -
f.
 - radish
हस्तिदन्ती - hastidantI -
f.
 - radish
पाटीर - pATIra -
m.
 - radish
हस्तिदन्त - hastidanta -
m.
n.
 - radish
हस्तिदन्तक - hastidantaka -
m.
n.
 - radish
सुगन्धिमूल - sugandhimUla -
n.
 - radish
कन्दमूल - kandamUla -
n.
 - radish
नेपालमूलक - nepAlamUlaka -
n.
 - radish
नीलकण्ठ - nIlakaNTha -
n.
 - radish
नीलवर्ण - nIlavarNa -
n.
 - radish
पटीर - paTIra -
n.
 - radish
मृत्क्षार - mRtkSAra -
n.
 - radish
मूलाभ - mUlAbha -
n.
 - radish
मूलाह्व - mUlAhva -
n.
 - radish
लघुमूलक - laghumUlaka -
n.
 - radish
रुचिर - rucira -
n.
 - radish
सित - sita -
n.
 - radish
हरिपर्ण - hariparNa -
n.
 - radish
हरित्पर्ण - haritparNa -
n.
 - radish
सेकिम - sekima -
n.
 - radish
कुरुकन्दक - kurukandaka -
n.
 - horse-radish
बालेय - bAleya -
m.
 - kind of radish
शालेय - zAleya -
m.
 - kind of radish
कुञ्जरक्षारमूल - kuJjarakSAramUla -
n.
 - kind of radish
चाणक्यमूलक - cANakyamUlaka -
n.
 - kind of radish
दीर्घकन्दक - dIrghakandaka -
n.
 - kind of radish
दीर्घमूलक - dIrghamUlaka -
n.
 - kind of radish
विष्णुगुप्तक - viSNuguptaka -
n.
 - kind of radish
शालाकर्कटक - zAlAkarkaTaka -
n.
 - kind of radish
स्थूलमूल - sthUlamUla -
n.
 - kind of radish
कौटिल्य - kauTilya -
n.
 - kind of horse-radish
मरुसम्भव - marusambhava -
n.
 - kind of horse-radish
मूलकोपदंशम् - mUlakopadaMzam -
ind.
 - with a bite at a radish
समूलक - samUlaka -
adj.
 - together with radish-root
महामूल - mahAmUla -
n.
 - large or full-grown radish
मूलकपण - mUlakapaNa -
m.
 - handful or bunch of radishes
महाकन्द - mahAkanda -
m.
 - radish and other tuberous plants
मूल - mUla -
n.
 - radish or the root of various other plants
मूलक - mUlaka -
n.
m.
 - radish
मूलक - mUlaka -
adj.
 - rooted in
मूलक - mUlaka -
adj.
 - born under the constellation mUla
मूलक - mUlaka -
adj.
 - springing from
मूलक - mUlaka -
m.
 - kind of vegetable poison
मूलक - mUlaka -
m.
n.
 - sort of yam
मूलक - mUlaka -
n.
 - root
सादृश्य-मूलक - sAdRzya-mUlaka -
adj.
 - analogical [ founded on analogy ]
Wilson
English
मूलक
mn. (-कः-कं)
1 The radish, (Raphanus sativus.)
2 A large, sort of yam.
m.
 (-कः) A sort of poison.
E.
 मूल a root, कन् added.
Apte
English
मूलक [mūlaka],
a.
(At the end of
comp.
 ) Rooted in, springing from, founded or based on
भ्रान्तिमूलक 'based on error.'
Born under the constellation Mūla
P.
 IV.* 3.28.
कः, कम् A radish.
An esculent root.
A sort of yam. -कः A kind of poison.
Comp.
 -पणः a handful of radishes
&c.
 (for sale). -पोतिका a radish.
Apte 1890
English
मूलक a. 1 (At the end of comp.) Rooted in, springing from, founded or based on
भ्रांतिमूलक ‘based on error.
2 Born under the constellation Mūla.
कः,
कं 1 A radish.
2 An esculent root.
3 A sort of Yam.
कः A kind of poison.
Comp.
पणः a handful of radishes &c. (for sale).
पोतिका a radish.
Monier Williams Cologne
English
मूलक mf(इका)n. (ifc. ) rooted in, springing from (-त्व
n.
 ),
MBh.
Jaim.
 , Sch.
&c.
born under the constellation Mūla,
Pāṇ.
 iv, 3, 28
मूलक mn. a radish,
Mn.
Yājñ.
&c.
a sort of yam,
W.
मूलक
m.
 a kind of vegetable poison,
L.
N.
 of a prince (a son of Aśmaka),
Pur.
मूलक
n.
 a root,
MBh.
Pañcar.
Monier Williams 1872
English
मूलक, अस्, इका, अम्, (at the end of comps.)
having roots, rooted in, springing from
born under
the constellation Mūla
(अस्, अम्), m. n. an esculent
root
a radish [cf. चाणक्य-म्°, नेपाल-म्°]
a
sort of yam
(अस्), m. a kind of vegetable poison
N. of a prince, a son of Aśmaka
(इका), f. a root.
—मूलक-पण, अस्, m. a handful or bunch of
radishes, &c. (for sale).
—मूलक-पर्णी, f. Moringa
Pterygosperma.
—मूलक-पोतिका, f. a radish.
—मू-
लक-मूला, f. the plant Lipeocercis Serrata.
Macdonell
English
मूलक mūla-ka,
a.
 (ikā) having its root in, 🞄produced or derived from
n.
 radish
root
🞄-karman,
n.
 magic rites with roots
-kāraṇa,
n.
 original or prime cause
-kṛcchra, 🞄m.
n.
 penance consisting in eating only roots
🞄-khānaka,
m.
 digger of roots
-grantha,
m.
 🞄original text
-cchinna, pp. cut off with the 🞄root, dissipated (hope)
-ccheda,
m.
 cutting 🞄down (a tree) by the root
-cchedin,
a.
 destroying 🞄the text (super-cleverness)
-ja,
a.
 🞄growing from the root (plant)
formed on 🞄roots of trees (ant-hill)
-tás, ad. below: w. 🞄ā, from the root onwards
from the beginning 🞄(relate)
-tā,
f.
 being the root or source 🞄of (—°)
-tva,
n.
 id.
-deva,
m.
 N.
-dvāra, 🞄n. main door
-nikṛntana,
a.
 (ī) cutting 🞄off by the root, destroying root and branch 🞄(—°)
-puruṣa,
m.
 (root-man), male representative 🞄of a family
-prakṛti,
f.
 primeval 🞄or unevolved matter (in the Sāṅkhya phil.
🞄also called pradhāna):
pl.
 principal sovereigns 🞄to be considered in time of war
-praṇihita, 🞄pp. known through spies from the beginning 🞄(thieves)
-phala,
n.
 roots and fruit
interest 🞄of capital
-bhava,
a.
 growing from roots
🞄-bhāga,
m.
 lower part
-bhṛtya,
m.
 hereditary 🞄servant
-mantra,
m.
 main or heading 🞄text
spell
-mantra-maya,
a.
 formed of 🞄spells, taking effect like a spell
-rāmāyaṇa,
n.
 original (i. e. Vālmīkiʼs) Rāmāyaṇa
🞄-vacana,
n.
 original words or text
-vat,
a.
 🞄[Page233-1] 🞄supplied with (esculent) roots (place)
standing 🞄upright
-vāpa,
m.
 planter of (esculent) 🞄roots: -vināśana,
n.
 radical destruction
🞄-vyasana-vṛtti-mat,
a.
 following a calling 🞄which is a hereditarily vile occupation
🞄-vyādhi,
m.
 main disease
-vratin,
a.
 subsisting 🞄exclusively on roots
-sādhana,
n.
 🞄main instrument
-sthāna,
n.
 base, foundation
🞄chief place
Multan
-sthāyin,
a.
 existing 🞄from the beginning (Śiva)
-srotas, 🞄n. main stream of a river
a.
 taking 🞄away the roots, completely destroying (g.): 🞄-tva,
n.
 complete ruin
-āyatana,
n.
 original 🞄abode or seat
-āśin,
a.
 subsisting on roots.
Benfey
English
मूलक मूल + क,
I.
m.
 A sort of
poison.
II.
n.
1. An esculent root,
Man. 8, 341.
2. The radish, Raphanus
sativus.
3. A sort of yam.
--
Comp.
मस्तक-,
n.
 the neck.
Apte Hindi
Hindi
मूलकः
पुं*
 - मूल् + कन्
मूली
मूलकः
पुं*
 - -
"भक्ष्य, जड़"
मूलकम्
नपुं*
 - मूल् + कन्
मूली
मूलकम्
नपुं*
 - -
"भक्ष्य, जड़"
मूलकः
पुं*
 - -
एक प्रकार का विष
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मूलक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೂಲಂಗಿ ಗೆಡ್ಡೆ
निष्पत्तिः - > मूल (रोपणे) - "क्वुन्" (उ० २-३२)
व्युत्पत्तिः - > मूलयति इति
प्रयोगाः - > "वर्जनीयं सदा विप्रैर्मूलकं मदिरासनम्"
उल्लेखाः - > ब्राह्मपु०
L R Vaidya
English
mUlaka {% (I) m.n. %} 1. A radish
2. an esculent root.
mUlaka {% (II) m. %} A kind of poison.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
mūlaka, m. (Skt. nt., only Gr. m.), an edible root, perh. radish: °kā bhakṣitavyāḥ Divy 〔511.21〕.
Kridanta Forms
Sanskrit
मूल् (मू꣡लँ꣡ प्रतिष्ठायाम् - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = मूलनम्
अनीयर् = मूलनीयः - मूलनीया
ण्वुल् = मूलकः - मूलिका
तुमुँन् = मूलितुम्
तव्य = मूलितव्यः - मूलितव्या
तृच् = मूलिता - मूलित्री
क्त्वा = मूलित्वा
ल्यप् = प्रमूल्य
क्तवतुँ = मूलितवान् - मूलितवती
क्त = मूलितः - मूलिता
शतृँ = मूलन् - मूलन्ती
मूल् (मू꣡लँ꣡ रोहने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = मूलनम्
अनीयर् = मूलनीयः - मूलनीया
ण्वुल् = मूलकः - मूलिका
तुमुँन् = मूलयितुम्
तव्य = मूलयितव्यः - मूलयितव्या
तृच् = मूलयिता - मूलयित्री
क्त्वा = मूलयित्वा
ल्यप् = प्रमूल्य
क्तवतुँ = मूलितवान् - मूलितवती
क्त = मूलितः - मूलिता
शतृँ = मूलयन् - मूलयन्ती
शानच् = मूलयमानः - मूलयमाना
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
मूलक 5. f. °लिका Zauberwurzel, S I, 163, 15 v.u.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
मूलकं तु हरिपर्णं सेकिमं हस्तिदन्तकम् ॥ ११९० ॥
-wordlist-
मूलक (पुंक्ली), हरिपर्ण (क्ली), सेकिम (क्ली), हरिदन्तक (क्ली)
--source--
विषः क्ष्वेडो रसस्तीक्ष्णं गरलोऽथ हलाहलः ॥ ११९५ ॥
वत्सनाभः कालकूटो ब्रह्मपुत्रः प्रदीपनः ।
सौराष्ट्रिकः शौल्किकेयः काकोलो दारदोऽपि च ॥ ११९६ ॥
अहिच्छत्त्रो मेषशृङ्गकुष्टवालूकनन्दनाः ।
कैराटको हैमवतो मर्कटः करवीरकः ॥ ११९७ ॥
सर्षपो मूलको गौरार्द्रकः सक्तुककर्दमौ ।
अङ्कोल्लसारः कालिङ्गः शृङ्गिको मधुसिक्थकः ॥ ११९८ ॥
इन्द्रो लाङ्गुलिको विस्फुलिङ्गपिङ्गलगौतमाः ।
मुस्तको दालवश्चेति स्थावरा विषजातयः ॥ ११९९ ॥
-wordlist-
विष (पुंक्ली), क्ष्वेड (पुं), रस (पुंक्ली), तीक्ष्ण (क्ली), गरल (पुंक्ली), हलाहल (पुं), वत्सनाभ (पुं), कालकूट (पुं), ब्रह्मपुत्र (पुं), प्रदीपन (पुं), सौराष्ट्रिक (पुं), शौल्किकेय (पुं), काकोल (पुं), दारद (पुं), अहिच्छत्त्र (पुं), मेषशृङ्ग (पुं), कुष्ठ (पुं), वालूक (पुं), नन्दन (पुं), कैराटक (पुं), हैमवत (पुं), मर्कट (पुं), करवीर (पुं), सर्षप (पुं), मूलक (पुं), गौरार्द्रक (पुं), सक्तुक (पुं), कर्दम (पुं), अङ्कोल्लसार (पुं), कालिङ्ग (पुं), शृङ्गिक (पुं), मधुसिक्थक (पुं), इन्द्र (पुं), लाङ्गुलिक (पुं), विस्फुलिङ्ग (पुं), पिङ्गल (पुं), गौतम (पुं), मुस्तक (पुं), दालव (पुं), स्थावरविष (पुं)
पुराणम्
English
मूलक / MŪLAKA, A son of kumbhakarṇa. mūlaka was born on Mūla day and kumbhakarṇa deeming that day and the constellation inauspicious threw the baby away. The abandoned child was brought up by honey-bees giving the babe honey. When mūlaka grew up he became a mighty demon who always tormented people. He was killed by sītā with the help of śrī rāma. (ānanda rāmāyaṇa, Rājyakāṇḍa).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मूलकं,
क्ली,
पुं,
 (मूल + संज्ञायां कन् ।) कन्द-विशेषः । मूला इति भाषा । तत्पर्य्यायः ।राजालुकः २ महाकन्दः ३ हस्तिदन्तकः ४ ।इति हारावली ॥
नीलकण्ठम् ५ मूलाह्वम् ६दीर्घमूलकम् ७ अत्र दीर्घपत्रकमपि पाठः ।मृत्क्षारम् ८ कन्दमूलम् ९ हस्तिदन्तम् १०सितम् ११ शङ्खमूलम् १२ हरित्पर्णम् १३रुचिरम् १४ दीर्घकन्दकम् १५ कुञ्जरक्षारमूलम्१६ । अस्य गुणाः । तीक्ष्णत्वम् । उष्णत्वम् ।कटूष्णेनाग्निदीपनत्वम् । दुर्नामगुल्महृद्रोगवात-नाशित्वम् । रुचिदत्वम् । गुरुत्वञ्च । इति राज-निर्घण्टः ॥
* ॥
अपि च ।“बालमूलकपत्री तु रोचनी वह्निदीपनी ।मूलकं गुरु विष्टम्भि तीक्ष्णमामं त्रिदोष-कृत् ॥
तदेव स्निग्धसिद्धन्तु पित्तलं कफवातनुत् ।शुष्कं त्रिदोषशमनं शोथघ्नं गरजिल्लघु ॥
तत्पुष्पं कफपित्तघ्नं तत्फलं कफवातजित् ॥
”इति राजवल्लभः ॥
अन्यच्च ।“मूलकं द्विविधं प्रोक्तं तत्रैकं लघुमूलकम् ।शालामकटकं विस्रं शालेयं मरुसम्भवम् ॥
चाणक्यमूलकं तीक्ष्णं तथा मूलकपोतिका ।नैपालमूलकञ्चान्यत्तद्भवेद्गजदन्तवत् ॥
लघुमूलकमुष्णं स्याद्रुच्यं लघु च पाचनम् ।दोषत्रयहरं स्वर्य्यं ज्वरश्वासविनाशनम् ॥
नासिकाकण्ठरोगघ्नं नयनामयनाशनम् ।महत्तदेवरूक्षोष्णं गुरु दोषत्रयप्रदम् ।स्नेहसिद्धं तदेव स्याद्दोषत्रयविनाशनम् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
(तथाचास्य गुणाः ।“बालं दोषहरं वृद्धं त्रिदोषं मारुतापहम् ।स्निग्धसिद्धं विशुष्कन्तु मूलकं कफवातजित् ॥
”इति चरके सूत्रस्थाने । २७ अध्यायः ॥
)सौरमाघे तद्भक्षणे दोषो यथा, --“मकरे मूलकञ्चैव सिंहे चालावुकन्तथा ।कार्त्तिके शूरणञ्चैव सद्यो गोमांसभक्षणम् ॥
”इति कर्म्मलोचनम् ॥
पौर्णमास्यान्तमाघमुपक्रम्य ।“पितॄणां देवतानाञ्च मूलकं नैव दापयेत् ।ददन्नरकमाप्नोति भुञ्जीत ब्राह्मणो यदि ॥
ब्राह्मणो मूलकं भुक्त्वा चरेच्चान्द्रायणं व्रतम् ।अन्यथा याति नरकं क्षत्त्रो विट् शूद्र एव च ॥
तथा ।“वरं भक्ष्यमभक्ष्यञ्च पिबेद्बा गर्हितञ्च यत् ।वर्ज्जनीयं प्रयत्नेन मूलकं मदिरासमम् ॥
”इति मलमासतत्त्वम् ॥
मूलकः,
पुं,
 (मूले जातः । मूल + “पूर्व्वाह्णापरा-ह्णार्द्रामूलप्रदोषावस्कराद्वुन् ।” ४ । ३ । २८ ।इति वुन् ।) चतुस्त्रिंशत्स्थावरविषजात्यन्त-र्गतविषभेदः । इति हेमचन्द्रः । ४ । २६८ ॥
(मूलप्रकार इति । मूल + “स्थूलादिभ्यः प्रकार-वचने कन् ।” ५ । ४ । ३ । इति कन् । मूल-स्वरूपः । यथा, भागवते । ९ । ९ । ४१ ।“नारीकवच इत्युक्तो निःक्षत्त्रे मूलकोऽभवत् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मूलक
न०
 मूल + संज्ञायां कन् । १ कन्दभेदे (मूला) बर्ज्जनीयंसदा विप्रैर्मूलकं मदिरासमम्” इति ब्रह्मपु० । ३ विमभेदेपु० हेमच० ।
Capeller
German
मूलक,
f.
°लिका wurzelnd, hervorgegangen
aus.
Stchoupak
French
मूलक-
-इका- a. ifc. issu de
m.
 nt. sorte de rave
m.
n.
 d'un
homme
nt. racine.