मूर्ति (mUrti)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 मूर्त्ति f.
  (-र्त्तिः)
	 1. Matter,  substance,  solidity.
	 2. The body.
	 3. Figure, 
form,  body in general,  or any definite shape or image.
	 4. Manifes-
tation. 
	 5. Beauty.
	 6. Hardness.
 E.
  मूर्च्छ् to faint,  to become insen-
sible,  aff.
   क्तिन्,  form irr
 .

Capeller Eng

English

 मू॑र्ति f.
  (firm) body,  embodiment,  form,  shape,  image, 
person,  adj.  —° formed of
 pl.
  the solid parts of the body.

Yates

English

 मूर्त्ति (त्तिः) 2.
f.
  Matter
 form,  fi-
gure
 the body
 an image.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

मूर्ति 	-	 mUrti 	-	 f.
  	-	 idol
मूर्ति 	-	 mUrti 	-	 m.
  	-	 form
मूर्ति 	-	 mUrti 	-	 f.
  	-	  incarnation
मूर्ति 	-	 mUrti 	-	 f.
  	-	  beauty
मूर्ति 	-	 mUrti 	-	 f.
  	-	  body
मूर्ति 	-	 mUrti 	-	 f.
  	-	  configuration
मूर्ति 	-	 mUrti 	-	 f.
  	-	  figure
मूर्ति 	-	 mUrti 	-	 f.
  	-	  person
मूर्ति 	-	 mUrti 	-	 f.
  	-	  embodiment
मूर्ति 	-	 mUrti 	-	 f.
  	-	  any solid body or material form
मूर्ति 	-	 mUrti 	-	 f.
  	-	  image
मूर्ति 	-	 mUrti 	-	 f.
  	-	  statue
मूर्ति 	-	 mUrti 	-	 f.
  	-	  manifestation
मूर्ति 	-	 mUrti 	-	 f.
  	-	  anything which has definite shape or limits
मूर्ति 	-	 mUrti 	-	 f.
  	-	  corporeal form
मूर्ति 	-	 mUrti 	-	 f.
  	-	  personification
मूर्ति 	-	 mUrti 	-	 f.
  	-	  appearance
मूर्ति 	-	 mUrti 	-	 f.
  	-	  shape
मूर्ति 	-	 mUrti 	-	 m.
  	-	  deity

मूर्ति 	-	 mUrti 	-	 f.
  	-	 idol
ठक्कुर 	-	 Thakkura 	-	 m.
  	-	 idol
देवप्रतिमा 	-	  devapratimA 	-	 f.
  	-	 idol
देवताप्रतिमा 	-	  devatApratimA 	-	 f.
  	-	 idol
देवप्रतिकृति 	-	  devapratikRti 	-	 f.
  	-	 idol
पुत्तली 	-	  puttalI 	-	 f.
  	-	 idol
देवता 	-	  devatA 	-	 f.
  	-	 idol
प्रतिमा 	-	  pratimA 	-	 f.
  	-	 idol
देवमूर्ति 	-	  devamUrti 	-	 m.
  	-	 idol
देव 	-	  deva 	-	 m.
  	-	 idol
सुर 	-	  sura 	-	 m.
  	-	 idol
दैवत 	-	  daivata 	-	 n.
  	-	 idol
प्रतिमान 	-	  pratimAna 	-	 n.
  	-	 idol
लिङ्ग 	-	  liGga 	-	 n.
  	-	 idol
श्रीमूर्ति 	-	  zrImUrti 	-	 f.
  	-	  any idol
देवप्रतिमापूजा 	-	  devapratimApUjA 	-	 f.
  	-	 idolatry
मूर्तिसेवा 	-	  mUrtisevA 	-	 f.
  	-	 idolatry
पुत्तलीपूजा 	-	  puttalIpUjA 	-	 f.
  	-	 idolatry
देवार्चन 	-	  devArcana 	-	 n.
  	-	 idolatry
देवप्रतिमापूजक 	-	  devapratimApUjaka 	-	 adj.
  	-	 idolatrous

 
   मूर्ति  mUrti f.
   embodiment   
   पुरुषभावारोप  puruSabhAvAropa m.
   embodiment    
   वेदमूर्ति  vedamUrti f.
   embodiment of the veda  
   समाधिविग्रह  samAdhivigraha m.
   embodiment of meditation     
            

 
   मूर्ति  mUrti f.
   personification   
   अतिसरस्वती  atisarasvatI f.
   type of personification    
   भूमि  bhUmi f.
   part or personification   
   यज्ञक्रतु  yajJakratu m.
   personification of viSNu   
   पद्मचारिणी  padmacAriNI f.
   particular personification   
   लम्पटा  lampaTA f.
   particular personification    
   विश्वाची  vizvAcI f.
   particular personification   
   सांवत्सरीया  sAMvatsarIyA f.
   particular personification    
   सुपर्णी  suparNI f.
   particular personification   
   और्म्य  aurmya m.
   particular personification    
   केतृ  ketR m.
   particular personification   
   दीप्तरूपिन्  dIptarUpin m.
   particular personification    
   धून्वत्  dhUnvat m.
   particular personification   
   ध्रुवक्षिति  dhruvakSiti m.
   particular personification    
   परमात्म  paramAtma m.
   particular personification   
   पार  pAra m.
   particular personification    
   प्रत्यानीक  pratyAnIka m.
   particular personification   
   शम्य  zamya m.
   particular personification    
   सुकेतृ  suketR m.
   particular personification   
   सुपार  supAra m.
   particular personification    
   हम  hama m.
   particular personification   
   सोभ्य  sobhya m.
   particular personification    
   सुपुरुष  supuruSa m.
   particular personification   
   सुयामन्  suyAman m.
   particular personification    
   अनुरागिणी  anurAgiNI f.
   personification of a musical note  
   कद्रु  kadru f.
   particular divine personification    
   षष्ठी  SaSThI f.
   personification of a portion of prakRti  
   धावनि  dhAvani f.
   personification of the goddess of fortune   
   आयु  Ayu m.
   divine personification presiding over life  
   अंशरूपिणी  aMzarUpiNI f.
   female personification of the divine energy   
   कुकुभा  kukubhA f.
   one of the female personifications of music or rAgiNIs  
   श्रीमूर्ति  zrImUrti f.
   image or personification of viSNu or of the Supreme Being   
   ओङ्कारा  oGkArA f.
   Buddhist Shakti or female personification of divine energy  
   मद्र  madra m.
   personification of the first mUrchanA in the gAndhAragrAma   
   महाविद्या  mahAvidyA f.
   of a class of personifications of the zakti or female energy of ziva  
   नायिका  nAyikA f.
   class of female personifications representing illegitimate sexual love   
   शाक्त  zAkta adj.
   relating to the zakti or divine energy under its female personification      
            

Wilson

English

 मूर्त्ति
f.
  (-र्त्तिः)
1 Matter,  substance,  solidity.
2 The body.
3 Figure,  form,  body in general,  or any definite shape or image.
E.
  मुर्च्छ to faint,  to become insensible,  aff.
   क्तिन्,  form irr
 .

Apte

English

मूर्तिः [mūrtiḥ],  f.
  [मूर्च्छ्-क्तिन्]

Anything which has definite shape and limits,  material element,  matter,  substance
 एतत् सर्वं यन्मूर्तं चामूर्तं च तस्मान्मूर्तिरेव रयिः Praśna Up.*
  1.5.

A form,  visible shape,  body,  figure
 कौटिल्यधीरज्जु- निबद्धमूर्तिं मन्ये स्थिरां मौर्यनृपस्य लक्ष्मीम् Mu.*
  2.2
 R.*
  3.27
 14.54.

An embodiment,  incarnation,  personification,  manifestation
 करुणस्य मूर्तिः U.*
  3.4
 Pt.*
  2.159.

An image,  idol,  a statue.

Beauty.

Solidity,  hardness.

Body (कलेवर)
 विशिखसंहतितापितमूर्तिभिः Ki.*
  14.64
 Ms.*
  1.17, 19.

A limb of the body (शरीरावयव)
 नहि मे तप्यमानस्य क्षयं यास्यन्ति मूर्तयः Rām.*
  1. 64.2.

(In phil.
 ) The mind and the four elements - earth,  air,  fire and water. Comp.
   -धर,  -संचर a.
  embodied,  incarnate
 धर्मो वा मूर्तिसंचरः Mv.*
  1.1
 U.*
  6. 1. -पः a worshipper of an image,  one who is in charge of an idol. -पूजा,  -सेवनम् adoration of images,  idolatry. -भावः materiality.

Apte 1890

English

 मूर्तिः f. [मुर्च्छ्-क्तिन्] 1 Anything which has definite shape and limits,  material element,  matter,  substance. 
2 A form,  visible shape,  body,  figure
 Mu. 2. 2
 R. 3. 27
 14. 54. 
3 An embodiment,  incarnation,  personification,  manifestation
 करुणस्य मूर्तिः U. 3. 4
 Pt. 2. 159. 
4 An image,  idol,  a statue. 
5 Beauty. 
6 Solidity,  hardness. 
Comp. 
धर,  
संचर a. embodied,  incarnate
 धर्मो बा मूर्तिसंचरः Mv. 1. 10
 U. 6. 10. 
पः a worshipper of an image,  one who is in charge of an idol. 

Monier Williams Cologne

English

 मू॑र्ति f.
  any solid body or material form,  (pl.  material elements,  solid particles
 ifc.  =
  consisting or formed of),  Up.
  
 Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 embodiment,  manifestation,  incarnation,  personification,  TBr.
  
 Mn.
  
 MBh.
   &c.
   (esp.   of Śiva,  Hcat.
 )

 anything which has definite shape or limits (in phil.
  as mind and the 4 elements earth,  air,  fire,  water,  but not आकाश,  ether,  IW.
   52 n.
  1),  a person,  form,  figure,  appearance,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 an image,  idol,  statue,  Kāv.
 

 beauty,  Pañcat.
 

 N.
  of the first astrological house,  VarBṛS.
 

 of a daughter of Dakṣa and wife of Dharma,  BhP.
  

 मू॑र्ति m.
  N.
  of a Ṛṣi under the 10th Manu,  ib.

 of a son of Vasiṣṭha,  VP.
  

Monier Williams 1872

English

 मूर्ति,  इस्,  f. (often written मूर्त्ति),  any solid
body,  any tangible or material form,  (in philosophy)
anything which has definite shape and limits (as
earth,  air,  fire,  water,  and mind,  but not आकाश, 
ether),  a material element (especially as a component
part of the human body),  body,  form,  visible shape, 
matter,  substance
 embodiment,  manifestation,  in-
carnation,  personification,  (मूर्तिर् धर्मस्य शाश्-
वती,  an eternal personification of justice
 cf. तपो-
म्°)
 an image,  statue,  figure,  form
 beauty
 N.
of the first astrological house
 N. of a daughter of
Dakṣa and wife of Dharma
 (इस्),  m.,  N. of one
of the sages under the tenth Manu
 [cf. perhaps Gr.
βρέτας,  μορφή.]
—मूर्ति-तस्,  ind. from the form, 
bodily,  substantially.
—मूर्ति-त्व,  अम्,  n. the being
or having a body,  corporeity,  embodiment,  materiality, 
(मूर्तित्वे परिकल्पितः,  made into bodily shape.)
—मूर्ति-धर,  अस्,  आ,  अम्,  having a body,  em-
bodied,  corporeal,  incarnate.
—मूर्ति-प,  अस्,  m.
‘image-keeper, ’ a priest who guards an idol.
—मूर्ति-
भाव,  अस्,  m. the state of assuming a solid form, 
corporeity.
—मूर्ति-मत्,  आन्,  अती,  अत्,  having a
material or bodily form,  material,  embodied,  corpo-
real,  incarnate,  personified [cf. ख-म्°,  विश्व-म्°]
(आन्),  m.,  N. of a son of Kuśa
 (अत्),  n. a body.
—मूर्ति-मय,  अस्,  ई,  अम्,  possessing a particular
form.
—मूर्ति-मात्रा,  f. a particle of matter.
—मूर्ति-लिङ्ग,  perhaps = Prāg-jyotiṣa,  the city of
Naraka.

Macdonell

English

 मूर्ति mū́r-ti,  f.
  [√ mūr] solid body,  material 🞄form,  body (pl.  solid parts)
 manifestation,  🞄incarnation,  embodiment
 person,  form,  🞄frame,  figure,  appearance
 image,  statue
 —° 🞄a.  formed of: -tva,  n.
  corporeal nature
 🞄-dhara,  a.
  having a body,  embodied,  incarnate
 🞄-mat,  a.
  having a material form,  corporeal
 🞄embodied,  incarnate,  personified
 —°,  🞄[Page232-3] 🞄formed of
 -vighneśa,  m.
  pl.
  the eight manifestations 🞄of Śiva and the various Gaṇeśas.

Benfey

English

 मूर्ति मूर्ति,  probably better मूर्त्ति, 
i. e. मृद् + ति,  cf.  Man.  12,  120.
 1.
Matter,  substance,  Man.  1,  17
 hard
substances,  Man.  12,  120 (Jones: the
terrene parts of the human body).
 2.
Figure,  form,  Bhartṛ. 2,  1
 Pañc. ii.
d. 169.
 3. Body,  Rājat. 5,  364.
 4. In-
carnation,  Man.  1,  98.
 5. Image,  Man. 
2,  225.
 6. Beauty,  Pañc. ii. d. 107.
 -- Comp.
 
अष्ट(न्)-,  m.
  a name of
Śiva,  Śiś. 14,  18.
तपस्-, 
 I. f.
  in-
carnation of devotion,  Rām.  1,  31,  11.
 II. m.
  a proper name,  Bhāg. P. 8,  13, 
29.
तेजस्-,  adj.
  consisting entirely of
light,  Man.  3,  93.
त्रि-,  adj.
  having
three forms,  Kumāras. 2,  4. -- Cf.  per-
haps βρέτας and μορϕή.

Hindi

मूर्ति

Shabdartha Kaustubha

Kannada

मूर्ति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಕಾರ /ರೂಪ /ದೇಹ
निष्पत्तिः - > मूर्छ्रा (मोहसमुच्छ्राययोः) - "क्तिन्" (३-३-९४)
प्रयोगाः - > "ध्वजाग्रधामा ददृशेऽथ शौरेः सङ्क्रान्तमूर्तिर्मणिमेदिनीषु"
उल्लेखाः - > माघ० ३-२३
मूर्ति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಗ್ರಹ /ಪ್ರತಿಮೆ
मूर्ति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ವರೂಪ
प्रयोगाः - > "आचार्यो ब्रह्मणो मूर्तिः पिता मूर्तिः प्रजापतेः । भ्राता मरुत्पतेर्मूर्तिः माता साक्षात् क्षितेस्तनूः"
उल्लेखाः - > भाग० ६-७-२९
मूर्ति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ /ಮೈದೋರುವಿಕೆ /ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ
मूर्ति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಠಿನ್ಯ /ದೃಢತೆ
मूर्ति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಗೆ /ವಾಯಸ
विस्तारः - > "मूर्तिर्देहप्रतिमयोःकाककाठिन्ययोरपि" - वैज०

L R Vaidya

English

 mUrti {% f. %} 1. Anything which has a definite shape
body,  shape,  R.iii.27
manifestation,  personification,  embodiment,  M.i.98
an image,  a statue,  a figure
beauty
hardness.

Bopp

Latin

 मूर्ति f. (ut videtur,  a r. मृ - cf. मुमूर्ष् - s. ति) corpus.

Indian Epigraphical Glossary

English

 mūrti (IE 7-1-2),  ‘three’
 rarely used to indicate ‘eight’
but cf. rūpa used in the sense of ‘one’.

Lanman

English

 mū́rti,  f. firm body,  definite shape,  embodiment.
 [√mūrch,  220^2.]

Sanskrit Tibetan

Tibetan

sku
१) अङ्ग २) आत्मभाव ३) आश्रय ४) काय ५) गात्र ६) गात्रता ७) गात्रत्व ८) चित्र ९) तनुस् १०) देह ११) प्रतिमा १२) बिम्ब १३) मूर्ति १४) रूप १५) वपुस् १६) शरीर १७)

sku 'dra
१) प्रतिनिधि २) प्रतिबिम्ब ३) प्रतिमा ४) मूर्ति ५) शरीर

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
इन्द्रियायतनमङ्गविग्रहौ क्षेत्रगात्रतनुभूघनास्तनूः ।
मूर्तिमत्करणकायमूर्तयो वेरसंहननदेहसंचराः ॥ ५६३ ॥
घनो बन्धः पुरं पिण्डो वपुः पुद्गलवर्ष्मणी ।
कलेवरं शरीरेऽस्मिन्नजीवे कुणपं शवः ॥ ५६४ ॥
मृतकं रुण्डकबन्धौ त्वपशीर्षे क्रियायुजि ।
-wordlist-
 
इन्द्रियायतन (क्ली),  अङ्ग (क्ली),  विग्रह (पुं),  क्षेत्र (क्ली),  गात्र (क्ली),  तनु (स्त्री),  भूघन (पुं),  तनू (स्त्री),  मूर्तिमत् (पुं),  करण (क्ली),  काय (पुं),  मूर्ति (स्त्री),  वेर (पुंक्ली),  संहनन (क्ली),  देह (पुंक्ली),  सञ्चर (पुं),  घन (पुं),  बन्ध (पुं),  पुर (क्ली),  पिण्ड (पुंक्ली),  वपुस् (क्ली),  पुद्गल (पुं),  वर्ष्मन् (क्ली),  कलेवर (क्ली),  शरीर (पुंक्ली),  कुणप (क्ली),  शव (पुं),  मृतक (क्ली),  रुण्ड (पुं),  कबन्ध (पुंक्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

तनु
तनु,  तनू,  संहनन,  शरीर,  कलेवर,  विग्रह,  देह,  काय,  अङ्ग,  वपुस्,  वर्ष्मन्,  पुर,  पिण्ड,  क्षेत्र,  गात्र,  घन,  मूर्ति
तनुस्तनूः संहननं शरीरं, 
कलेवरं विग्रहदेहकायाः ।
अङ्गं वपुर्वर्ष्म पुरं च पिण्डं, 
क्षेत्रं च गात्रं च घनश्च मूर्तिः ॥ ५१० ॥
verse 2.1.1.510
page 0058

नाममाला

Sanskrit

देह,  अपघन,  काय,  अङ्ग,  वपुस्,  संहनन,  तनु,  कलेवर,  शरीर,  मूर्ति
देहापघनकायाङ्गं वपुः संहननं तनुः ॥ ३८ ॥
कलेवरं शरीरं च मूर्तिः अस्मिन् भवः सुतः ।
पुत्रः सूनुरपत्यं च तुक् तोकं चात्मजः प्रजा ॥ ३९ ॥
उद्वहस्तनयः पोतो दारको नन्दनोऽर्भकः ।
स्तनन्धयोत्तानशयौ स्त्री चेद् दुहितरं विदुः ॥ ४० ॥
verse 0.1.1.38
page 0020

पुराणम्

English

मूर्ति / MŪRTI. One of the thirteen daughters of Dakṣaprajāpati. This girl was married to dharma. nara and nārāyaṇa are the sons born to mūrti of dharma. (4th skandha,  bhāgavata).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 मूर्त्तिः,  स्त्री,
   (मूर्च्छ + क्तिन् । “न ध्याख्येति ।”८ । २ । ५७ । इत्यस्मान्न तकारस्य नत्वम् ।)काठिन्यम् । शरीरम् । इत्यमरः । ३ । ३ ॥
६६ ॥
 (यथा,  मनौ । १२ । १२० ।“खं सन्निवेशयेत् खेषु चेष्टनस्पर्शनेऽनिलम् ।पक्तिदृष्ट्योः परं तेजः स्नेहेऽपो गाञ्च मूर्त्तिषु ॥
”)प्रतिमा । इति हेमचन्द्रः ॥
 स्वरूपः । यथा,  --“आचार्य्यो ब्रह्मणो मूर्त्तिः पिता मूर्त्तिःप्रजापतेः ।भ्राता मरुत्पतेर्म्मूर्त्तिर्म्माता साक्षात् क्षिते-स्तनूः ॥
दयाया भगिनी मूर्त्तिर्द्धर्म्मस्यात्मातिथिः स्वयम् ।अग्नेरम्यागतो मूर्त्तिः सर्व्वभूतानि चात्मनः ॥
”इति श्रीभागवते । ६ । ७ । २९ -- ३० ॥
(ब्रह्मसावर्णिपुत्रविशेषः । यथा,  तत्रैव । ८ ।१३ । २१ -- २२ ।“तत्सुता भूरिषेणाद्या हविष्मत्प्रमुखा द्विजाः ।सुवासना विरुद्धाद्या जयो मूर्त्तिस्तदा द्विजाः ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 मूर्त्ति स्त्री मुर्च्छ--क्तिन् । १ देहे २ काठिन्ये,  अमरः ।३ प्रतिमायाञ्च हेम० ।

Capeller

German

 मूर्ति f.
  Körper,  Gestalt,  Person,  Bild
 adj.
—° gebildet aus.

Burnouf

French

 मूर्ति मूर्ति f.
  (? मृ
 sfx. ति) corps,  forme
corporelle.
		 Matière,  état d'un corps solide.
मूर्तिमत् a. qui a un corps
 corporel. -- S. n.
  le corps.

Stchoupak

French

 मूर्ति-
 f.
  corps solide,  matière,  forme 
 manifestation,  incarnation 
individu 
 statue,  image 
 beauté 
 Forme personnifiée 
 m.
  n.
  d'un Ṛṣi 
-मन्त्- a. incorporé,  corporel.
°धर- a. corporel.
°व्यूह- m.
  n.
  donné aux incarnations de Bhagavant.
°संचार- a. qui a pris forme matérielle.
°सनाथ- a. qui possède une image de.
°सुन्दर- a. qui est la beauté incarnée.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.