| YouTube Channel

मूक (mUka)

 
शब्दसागरः
English
मूक
mfn.
 (-कः-का-कं)
1. Dumb.
2. Poor, wretched.
m.
 (-कः)
1. A fish.
2. A demon.
3. A pauper.
E.
 मू imitative sound, and कै to utter,
aff.
 क
or मू to bind, कक्
aff.
Capeller Eng
English
मू॑क (मूक॑)
a.
 dumb, silent
abstr.
 °ता†
f.
 , °त्व†
n.
Yates
English
मूक (कः-का-कं)
a. Dumb.
m.
 A fish.
a demon
a pauper.
Spoken Sanskrit
English
मूक - mUka -
adj.
 - dumb
मूक - mUka -
adj.
 - speechless
मूक - mUka -
adj.
 - silent
मूक - mUka -
adj.
 - tied or bound
मूक - mUka -
adj.
 - wretched
मूक - mUka -
adj.
 - mute
मूक - mUka -
adj.
 - poor
मूक - mUka -
m.
 - fish
मूक - mUka -
m.
 - offspring of a mule and mare
मूक - mUka -
adj.
 - speechless
अवाक्क - avAkka -
adj.
 - speechless
निर्वाक्य - nirvAkya -
adj.
 - speechless
निशब्द - nizabda -
adj.
 - speechless
विश्रान्तकथ - vizrAntakatha -
adj.
 - speechless
हीनवादिन् - hInavAdin -
adj.
 - speechless
अनवाच् - anavAc -
adj.
 - not speechless
मौक्य - maukya -
n.
 - speechlessness
मूक mUka
adj.
 speechless
मूक mUka
adj.
 dumb
मूक mUka
adj.
 poor
मूक mUka
adj.
 silent
मूक mUka
adj.
 tied or bound
मूक mUka
adj.
 wretched
मूक mUka
adj.
 mute
मूक mUka
m.
 offspring of a mule and mare
मूक mUka
m.
 fish
Wilson
English
मूक
mfn.
 (-कः-का-कं) Dumb.
m.
 (-कः)
1 A fish.
2 A demon.
3 A pauper.
E.
 मू imitative sound, and कै to utter,
aff.
 क, or मू to
bind, कक्
aff.
Apte
English
मूकं [mūka],
a.
 [मू-कक्] Dumb, silent, mute, speechless
मूकं करोति वाचालम्
मूकाण्डजम् (काननम्)
Ku.*
 3.42
सखीमियं वीक्ष्य विषादमूकाम्
Gīt.*
 7
मूकीभूतघण्टास्वरास्वन्तःपुरदोलासु
K.*
 9
मूकीभूतवीणा
K.*
 132.
Poor, miserable, wretched.
A fish.
The offspring of a mule and a mare. -का A crucible
see मूषाComp. -अण्डज
a.
 (a forest) whose birds are silent
Ku. -अम्बा a form of Durgā. -भावः silence, muteness, dumbness (also मूकता, -त्वम् in this sense).
Apte 1890
English
मूक a. [मू-कक्] 1 Dumb, silent, mute, speechless: मूकं कराति वाचालंः मूकांडजं (काननं) Ku. 3. 42
सखामयं वीक्ष्य विषादमूकां Gīt. 7
मूकीभूतघंटास्वरास्वंतः पुरदोलासु K. 97
मूकीभूतवीणा K. 132.
2 Poor, miserable, wretched.
कः 1 A mute
मौनान्मूकः H. 2. 26 v. l.
Ms. 7. 149.
2 A poor or miserable man
3 A fish.
Comp.
अंबा a form of Durgā.
भावः silence, muteness, dumb. ness (also मूकता
त्वं in this sense).
Monier Williams Cologne
English
मू॑क mf(आ)n. (ŚBr. मूक॑) ‘tied or bound’ (scil. tongue-tied), dumb, speechless, mute, silent,
VS.
&c.
&c.
wretched, poor,
L.
मू॑क
m.
 a fish,
L.
the offspring of a mule and mare,
L.
N.
 of a Dānava,
MBh.
of a serpent-demon, ib.
of a poet,
Cat.
Monier Williams 1872
English
मूक, अस्, आ, अम्, dumb, silent, speechless, mute
[cf. एड-म्°, कल्ल-म्°]
wretched, poor
(अस्), m.
a mute
a poor man
N. of a Dānava
of a Nāga
[cf. Lat. mutus.]
—मूक-ता, f. or मूक-त्व, अम्,
n. dumbness, muteness, silence.
—मूक-भाव, अस्,
m. the state of being dumb, dumbness.
—मूकाण्-
डज (°क-अण्°), अस्, आ, अम्, having the birds silent
(said of a forest).
—मूकाम्बिका (°क-अम्°), f. (per-
haps) a form of Durgā
मूकाम्बिकायाः सदनम्,
N. of a place.
—मूकी-कृ, cl. 8. P. -करोति, -कर्-
तुम्, to make dumb, render speechless, put to
silence.
Macdonell
English
मूक mū́-ka,
a.
 dumb, mute
silent, speechless: 🞄-tā,
f.
 , -tvā,
n.
 dumbness
speechlessness.
Benfey
English
मूक मूक,
I.
adj.
 Dumb, Pañc. i.
d. 71.
II.
m.
1. A fish.
2. A poor
man.
3. A Daitya. -- Cf. Lat. mūtus.
Hindi
Hindi
मूक
Apte Hindi
Hindi
मूक
वि* - मू + कक्
"गूँगा, मौन, चुप्पा, वाक्शून्य"
मूक
वि* - -
"बेचारा, दीन, दुःखी"
मूकः
पुं*
 - -
गूंगा
मूकः
पुं*
 - -
"बेचारा, दीन"
मूकः
पुं*
 - -
मछली
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मूक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಬ್ಬ ದಾನವ /ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ
प्रयोगाः - > "सुरकृत्यमेतदवगम्य निपुणमिति मूकदानवः"
उल्लेखाः - > किरा० १२-३६
मूक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಮೀನು
विस्तारः - > "आत्माशी शम्बरो मूकः" - त्रिकाण्ड०
मूक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೇಸರಕತ್ತೆಯಿಂದ ಹೆಣ್ಣು ಕುದುರೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಪ್ರಾಣಿ
विस्तारः - > "मूकरुण्डौ तु वेसरात्" - वैज०
मूक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದರಿದ್ರ /ಬಡವ
मूक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮೂಗ /ವಾಗಿಂದ್ರಿಯವಿಲ್ಲದವನು
निष्पत्तिः - > कै (शब्दे) - "कः" (३-२-३)
व्युत्पत्तिः - > मू इति शब्दं कायति
प्रयोगाः - > १) "मौनान्मूकः प्रवचनपटुर्वाचको जल्पको वा" २) "विरोधिवचसो मूकान् वागीशातपि कुर्वते"
उल्लेखाः - > भर्तृ० १-४७, माघ० २-२५
विस्तारः - > "मूको दैत्याऽवाग्दीनेषु" - हेम०
L R Vaidya
English
mUka {% (I) a. (f. का) %} 1. Dumb, mute, silent, K.S.iii.42
2. poor, wretched.
mUka {% (II) m. %} 1. A mute, M.vii.149
2. a poor man
3. a fish.
Bopp
Latin
मूक mutus (ut mihi videtur, a r. मू ligare, sicut बधिर sur-
dus a बन्ध् ligere
cf. lat. mû-tus = मूत ligatus.)
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
मूक m. Tropf, Dummkopf, Kalāv. III, 11.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मूक, कड, वागपेत, विश्रान्तकथ
adjective
उच्चारणसामर्थ्यस्य अभावात् वक्तुम् असमर्थः।
"मूकः संकेतैः किम् अपि अकथयत्।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
lkugs pa
१) जड २) मूक ३) मूर्ख
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
लोहलोऽस्फुटवाङ्मूकोऽवागसौम्यस्वरोऽस्वरः ।
-wordlist-
लोहल (पुं), अस्फुटवाच् (पुं), मूक (पुं), अवाच् (पुं), असौम्यस्वर (पुं), अस्वर (पुं)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
गृध्रे तु पुरुषव्याघ्रः कामायुः कूणितेक्षणः ॥ १९२ ॥
सुदर्शनः शकुन्याजौ शुके तु प्रियदर्शनः ।
श्रीमान्मेधातिथिर्वाग्गमी मत्स्ये तु जलपिप्पिकः ॥ १९३ ॥
मूको जलाशयः शेवः सहस्रदंष्ट्रस्त्वेतनः ।
जलवालो वदालोऽथ पाठीने मृदुपाठकः ॥ १९४ ॥
-wordlist-
पुरुषव्याघ्र (पुं), कामायुस् (पुं), कूणितेक्षण (पुं), सुदर्शन (पुं), शकुन्याजि (पुं), प्रियदर्शन (पुं), श्रीमत् (पुं), मेधातिथि (पुं), वाग्मिन् (पुं), जलपिप्पिक (पुं), मूक (पुं), जलाशय (पुं), शेव (पुं), एतन (पुं), जलवाल (पुं), वदाल (पुं), मृदुपाठक (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
जड
जड, कड, मूक
जडः कडः स्मृतो मूकः कल्लमूकस्त्ववाक्श्रुतिः ॥ ६०९ ॥
verse 2.1.1.609
page 0068
नाममाला
Sanskrit
मुग्ध, मूढ, जड, नेड, मूक, मूर्ख, कद्वद
मुग्धो मूढो जडो नेडो मूको मूर्खश्च कद्वदः ।
verse 0.1.1.166
page 0080
Mahabharata
English
Mūka^1, a serpent. § 64 (Sarpasattra): I, 57, 2150 (of Takshaka's race).
Mūka^2, an Asura(?). § 331 (Kairātap.): III, 39, 1557 (ºṃ nāma Danoḥ putraṃ, assumed the shape of a boar), 1564 (slain by Arjuna and the Kirāta, i.e. Śiva). Cf. Rākshasa.
पुराणम्
English
मूक १ / MŪKA I. A serpent born of the family of takṣaka. This serpent was burnt to death at the sarpasatra of janamejaya. (Śloka 9, Chapter 5, Ādi Parva).
मूक २ / MŪKA II. An asura. This demon once went to arjuna who was engaged in penance in the forests. He had assumed the form of a boar and arjuna killed him. At once śiva appeared there in the guise of a forester and contended that the boar was killed by him. A quarrel ensued which ended in a fight between them. In the end śiva appeared before arjuna in his real form and granted him the missile Pāśupata. (See under arjuna).
मूक ३ / MŪKA III. A caṇḍāla devoted much to his parents. A brāhmaṇa named Narottama went to this caṇḍāla to learn moral lessons from him. (Sṛṣṭikhaṇḍa, padma purāṇa).
अमरकोशः
Sanskrit
Word: मूकः
Root: मूक
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ mute
⇒ poor
⇒ fish
⇒ dumb
⇒ silent
⇒ wretched
⇒ speechless
⇒ tied or bound
⇒ offspring of a mule and mare
Shloka(s):
3|1|13|2 ► अवाचि मूकोऽथ मनोजवसः पितृसन्निभः॥ (विशेष्यनिघ्नवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|1|13|2 ⇢ अवाक् (अवाक्) (पुं) ⇒ lower than, turned downwards, being or situated below
➠ 3|1|13|2 ⇢ अवाक् (अवाक्) (स्त्री) ⇒ lower than, turned downwards, being or situated below
➠ 3|1|13|2 ⇢ अवाक् (अवाक्) (नपुं) ⇒ lower than, turned downwards, being or situated below
➠ 3|1|13|2 ⇢ मूकः (मूक) (पुं) ⇒ mute, poor, fish, dumb, silent, wretched, speechless, tied or bound, offspring of a mule and mare
➠ 3|1|13|2 ⇢ (मूक) (स्त्री) ⇒ mute, poor, fish, dumb, silent, wretched, speechless, tied or bound, offspring of a mule and mare
➠ 3|1|13|2 ⇢ मूकम् (मूक) (नपुं) ⇒ mute, poor, fish, dumb, silent, wretched, speechless, tied or bound, offspring of a mule and mare
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ मनुष्यः
जातिः ➡ मनुष्यः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मूकः, त्रि, (मव्यते बध्यतेऽसौ । मव + बाहुलकात्कक् ।” उणा० ३ । ४१ । इति उपधायायावकारस्य चोठ् ।) वाक्यरहितः । वोवा इतिभाषा । तत्पर्य्यायः । अवाक् २ । इत्यमरः ।३ । १ । १३ । (यथा, महाभारते । २ । ५ ।१२५ ।“कच्चिदन्धांश्च मूकांश्च पङ्गून् व्यङ्गानबान्धवान् ।पितेव पासि धर्म्मज्ञ ! तथा प्रव्रजितानपि ॥
”अस्योत्पत्तिहेतुर्यथा, गर्भवैकृत्यात्“गर्भो वातप्रकोपेण दौर्हृदे चावमानिते ।भवेत् कुब्जः कुणिः पङ्गुर्मूको मिण्मिण एवच ॥
”इति सुश्रुते शारीरस्थाने द्बितीयेऽध्याये ॥
रोगत्वेनास्य विषयो यथा, --“आवृत्य वायुः सकफो धमनीः शब्दवाहिनीः ।नरान् करोत्यक्रियकान् मूकमिण्मिण गद्-गदान् ॥
”इति च तत्र निदानस्थाने प्रथमेऽध्याये ॥
)
मूकः,
पुं,
 (मव्यते बध्यते जालिकैरिति । मव +कक् । पूर्व्ववत्सर्वम् ।) मत्स्यः । इति त्रिकाण्ड-शेषः ॥
दैत्यः । इति मेदिनी । के, ३१ ॥
(दानवभेदः । यथा, महाभारते । ३ । ३९ । ७ ।“स सन्निकर्षमागम्य पार्थस्याक्लिष्टकर्म्मणः ।मूकं नाम दनोः पुत्त्रं ददर्शाद्भुतदर्शनम् ॥
”)दीनः । इति हेमचन्द्रः । ३ । १३ । (तक्षक-पुत्त्रः । यथा, महाभारते । १ । ५७ । १० ।“शिली शलकरो मूकः सुकुमारः प्रवेपनः ।मुद्गरः शिशुरोमा च सुरोमा च महाहनुः ॥
एते तक्षकजा नागाः प्रविष्टा हव्यवाहनम् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मूक
पु०
 मू--कक् । १ मत्स्ये त्रिका० २ दैत्यभेदे भेदि० ३ दीवेहेम० वाक्शक्तिरहिते च
त्रि०
 अमरः ।
Capeller
German
मू॑क (मूक॑) stumm, schweigend.
Burnouf
French
मूक मूक a. (sfx. क) muet. Cf. बन्धुर de
बन्ध्। -- S.
m.
 poisson.
Un pauvre.
Np. d'un démon.
Lat.
mutus.
Stchoupak
French
मूक-
a. muet, silencieux
-ता-
f.
 -त्व- nt. mutisme
-वत्
comme un homme muet.
मूकाण्ड-ज- a. (forêt) où les oiseaux sont silencieux.