| YouTube Channel

मुरारि (murAri)

 
शब्दसागरः
English
मुरारि
m.
 (-रिः) A name of VISHṆU.
E.
 मुर the demon, अरि the foe.
Capeller Eng
English
मुरारि
m.
 = मुरद्विष्, also
N.
 of a poet.
Yates
English
मुरा_रि (रिः) 2.
m.
 Idem.
Spoken Sanskrit
English
मुरारि - murAri -
m.
 - name of Krishna or Vishnu
मुरारि - murAri -
m.
 - enemy of mura
Wilson
English
मुरारि
m.
 (-रिः) A name of VIṢṆU.
E.
 मुर the demon, and अरि the foe.
Apte 1890
English
मुरारि Author of the Anargha-rāghava mentioned by the poet Ratnākara (who flourished in the 9th century) in Haravijaya 38. 67. He must, therefore be placed before the 9th century.
Monier Williams Cologne
English
मुरारि
m.
 ‘enemy of Mura’,
N.
 of Kṛṣṇa or Viṣṇu,
Kāv.
Pur.
Kathās.
N.
 of the author of the Murāri-nāṭaka or Anargha-rāghava
of a Sch. on the Kātantra grammar and other authors
&c.
 (also with पाठक, भट्ट, मिश्र
&c.
 ),
Cat.
Hindi
Hindi
`Muraa '(भगवान कृष्ण) की दुश्मन
Apte Hindi
Hindi
मुरारिः
पुं*
 मुर-अरिः -
कृष्ण का विशेषण
मुरारिः
पुं*
 मुर-अरिः -
‘अनर्घराघव’ नाटक का प्रणेता
मुरारिः
पुं*
 - -
अनर्घराघव नाटक का रचयिता।रत्नाकर कवि ने (जो नवीं शताब्दी में हुआ) अपने हरविजय ३८/६७ में उल्लेख किया है।अतः इसे नवीं शताब्दी से पूर्व का ही समझना चाहिए।
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मुरारि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ /ಮುರನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನ ವೈರಿ
व्युत्पत्तिः - > मुरस्यारिः
प्रयोगाः - > "न केवलं यः स्वतया मेरारेरनन्यसाधरणतां दधानः"
उल्लेखाः - > माघ० ३-१९
मुरारि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನರ್ಘರಾಘವವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಕವಿ
L R Vaidya
English
mura-ari {% m. %} 1. an epithet of Vishṇu or Kṛishṇa, मुरारिमारादुपदर्शयंत्यसौ Git.G.i.
2. name of the author of the Anargharāghava.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
मुरारि son of Vardhamāna:
Anargharāghava nāṭaka. Verses from it Śp. p. 74.
Skm. Sbhv.
मुरारि son of Vardhamāna, author of the Anargharā-
ghava. Compare Haravijaya 38, 68.
मुरारि
Vaidikī Prakriyā.
मुरारि son of Rudra Śarman, grandson of Harihara:
Śuddhinibaudha.
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
विष्णु
विष्णु, कृष्ण, केशव, मञ्जुकेशी, श्रीवत्साङ्क, श्रीपति, पीतवासस्, विष्वक्सेन, विश्वरूप, मुरारि, शौरि, शार्ङ्गिन्, पद्मनाभ, मुकुन्द, गोविन्द, धरणिधर, सुपर्णकेतु, वैकुण्ठ, जलशयन, चतुर्भुज, दैत्यारि, मधुमथन, रथाङ्गपाणि, दाशार्ह, क्रतुपुरुष, वृषाकपि, जनार्दन, अधोक्षज, वासुदेव, दामोदर, श्रीधर, अच्युत, उपेन्द्र, इन्द्रावरज, बभ्र, हरि, हृषीकेश, आत्मभू, पुण्डरीकाक्ष, श्रीवत्स, विष्टरश्रवस्, नारायण, जगन्नाथ, वनमाली, गदाधर, सनातन, जिन, शम्भु, विधि, वेधस्, गदाग्रज, कैटभारि, अज, जिष्णु, कंसजित्, पुरुषोत्तम
विष्णुः कृष्णः केशवो मञ्जुकेशी,
श्रीवत्साङ्कः श्रीपतिः पीतवासाः ।
विष्वक्सेनो विश्वरूपो मुरारिः,
शौरिः शार्ङ्गी पद्मनाभो मुकुन्दः ॥ २१ ॥
गोविन्दो धरणिधरः सुपर्णकेतु-
र्वैकुण्ठो जलशयनश्चतुर्भुजश्च ।
दैत्यारिर्मधुमथनो रथाङ्गपाणि-
र्दाशार्हः क्रतुपुरुषो वृषाकपिः स्यात् ॥ २२ ॥
जनार्दनाधोक्षजवासुदेवं दामोदरं श्रीधरमच्युतं च ।
उपेन्द्रमिन्द्रावरजं च बभ्रं हरिं हृषीकेशमुदाहरन्ति ॥ २३ ॥
आत्मभूः पुण्डरीकाक्षः श्रीवत्सो विष्टरश्रवाः ।
नारायणो जगन्नाथो वनमाली गदाधरः ॥ २४ ॥
सनातनो जिनः शम्भुर्विधिर्वेधा गदाग्रजः ।
कैटभारिरजो जिष्णुः कंसजित्पुरुषोत्तमः ॥ २५ ॥
verse 1.1.1.21
page 0004
पुराणम्
English
मुरारि / MURĀRI. A Sanskrit dramatist who lived in the 8th century A.D. in india. His father was Bhaṭṭaśrīvarddhamāna. murāri is the author of the drama ‘Anargharāghava’. This drama has eight acts. murāri has mentioned in his works about Anaṅgaharṣa who lived in 700 A.D. and ratnākara who lived in 750 A.D. It is therefore, surmised that murāri must have lived during the latter part of the 8th century. In the writing of dramas murāri has excelled the Mahāvīracarita of bhavabhūti and his verses indicate he had the style of māgha.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मुरारिः,
पुं,
 (पुरस्यारिः ।) श्रीकृष्णः । अस्यव्युत्पत्तिर्यथा, --“मुरः क्लेशे च सन्तापे कर्म्मभोगे च कर्म्मिणाम् ।दैत्यभेदेऽप्यरिस्तेषां मुरारिस्तेन कीर्त्तितः ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते श्रीकृष्णजन्मखण्डे ११० अध्यायः ॥
अस्य स्वरूपं यथा, --श्रीनारद उवाच ।“कोऽसौ मुरारिर्देवर्षे ! देवो यक्षो नु किं नरः ।दैत्यो वा राक्षसो वापि पार्थिवो वा तदुच्यताम् ॥
”पुलस्त्य उवाव ।“योऽसौ रजःसत्त्वमायागुणवांश्च तमोमयः ।निर्गणः सर्व्वगो व्यापी मुरारिर्म्मधुसूदनः ॥
”श्रीनारद उवाच ।“योऽसौ मुर इति ख्यातः कस्य पुत्त्रश्च गीयते ।कथञ्च निहतः संख्ये विष्णुना तद्वदस्व मे ॥
”पुलस्त्य उवाच ।“श्रूयतां कथयिष्यामि मुरासुरनिवर्हणम् ।विचित्रमिदमाख्यानं पुण्यं पापप्रणाशनम् ॥
कश्यपस्यौरसः पुत्त्रो मुरो नाम महाबलः ।स ददर्श रणे शम्भुं दितिपुत्त्रोऽसुरोत्तमः ॥
ततः स मरणाद् भीतस्तप्त्वा वर्षगणान् बहून् ।आराधयामास विभुं ब्रह्माणमपराजितम् ॥
ततोऽस्य तुष्टो वरदः प्राह वत्स ! वरं वृणु ।स च वव्रे तदा दैत्यो वरमेनं पितामहात् ॥
यं यं करतलेनाहं स्पृशेयं समरे विभो ! ।स स मद्धस्तसंस्पृष्टस्त्वमरोऽपि म्रियत्वज ! ॥
बाढमुक्त्वा स भगवान् ब्रह्मा लोकपितामहः ।ततोऽभ्यगान्महातेजा मुरः सुरगिरिं बली ।जगाम धर्म्मराजानं विजेतुं दण्डपाणिनम् ॥
”मुर उवाच ।“यम ! प्रजासंयमनान्निवृत्तिं कर्त्तुमर्हसि ।नो चेत्तवाद्य छित्त्वाहं मूर्द्ध्वानं पातये भुवि ॥
तमाह धर्म्मराड्वाक्यं यदि मां संयमेद्भवान् ।गोपितासि पुरा सत्यं करिष्ये वचनं तव ॥
मुरस्तमाह भवतः कः संयन्ता वदस्व माम् ।अहं तञ्च पराजित्य वारयामि न संशयः ॥
यमस्तं प्राह मां विष्णुर्देवश्चक्रगदाधरः ।श्वेतद्बीपनिवासी यः स मां संयमतेऽव्ययः ॥
इत्येव मुक्तो वत्तनं दुग्धाब्धिमगमन्मुरः ॥
तमागतं प्राह मुने ! मधुघ्नःप्राप्तोऽसि केनासुर ! कारणेन ।स प्राह युद्धं सह वै त्वयाद्यतं प्राह भूयः सुरशत्रुहन्ता ॥
यदीह मां योद्धुमुपागतोऽसितत् कम्पते ते हृदयं किमर्थम् ।ज्वरातुरस्येव मुहुर्मुहुर्व्वैतन्नैव योत्स्ये सह कातरेण ॥
इत्येवमुक्तो मधुसूदनेनमुरस्तदा स्वे हृदये स्वहस्तम् ।कथं नु कम्पेति मुहुस्तदोक्त्वानिपातयामास विपन्नबुद्धिः ॥
हरिश्च चक्रं मृदुलाघवेनमुमोच तत्तस्य शिरस्तु शत्रोः ।चिच्छेद देवास्तु गतव्यथाभवन्देवं प्रशंसन्ति च पद्मनाभम् ।इतः प्रसिद्धं समुपाजगाममुरारिरित्येव हरिर्महात्मा ॥
”इति वामने ५७ । ५८ अध्यायौ ॥
* ॥
अनर्घराघवग्रन्थकर्त्ता । यथा । ‘अस्ति मौद्गल्य-गोत्रसमुद्भूतस्य महाकवेर्भट्टश्रीवर्द्धमानात्मजस्यतन्तुमतीहृदयनन्दनस्य मुरारिनामधेयस्य कवेःकृतिरनर्घराघवं नाम नाटकं तत्प्रयुञ्जानाःसामाजिकानुपास्महे ।’ इति तत्कृतनाटक-गद्यम् ॥
Capeller
German
मुरारि
m.
 = मुरद्बिष्, auch N. eines
Dichters.