| YouTube Channel

मुट (muTa)

 
Capeller Eng
English
मुट
s.
 basket or bunch.
Wilson
English
मुट r. 1st cl. (मोटति) 6th cl. (मुटति)
and 10th cl.
(मोटयति)
also (इ) मुटि r. 1st. cl. (मुण्टति)
1 To rub, to press, to grind or pound, to reduce to powder.
2 To break down, to trample on. 6th cl. (मुटति) To reprove, to rebuke, to
blame.
Monier Williams Cologne
English
मुट
m.
 or
n.
 (?) a basket or bundle,
Kāraṇḍ.
 (v.l. मूट
cf.
 निर्-मुट, मोट, and मूट).
Monier Williams 1872
English
मुट in निर्-म्°, q. v.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
muṭa, mūṭa, mūḍha, moṭa, moṭaka, and see s.v. moṭikā (m.? cf. Vedic mūta, mūtaka
late Skt. mūṭaka, pw
Pkt. mūḍa, mūḍha, ‘a large measure of grain’
and s.v. mūtoḍī, which may be related), some sort of basket, bag, or large container
chiefly in an identical cliché, a list of containers and means of transporting goods: śakaṭair bhārair muṭaiḥ (etc.) piṭakaiḥ (this word is once or twice transposed before m°
in Kv it is spelled piṭhakair, [Page434-b] once pī°), so, with muṭaiḥ, Kv 〔28.17〕
〔71.8〕
one ms. at Divy 〔524.16〕 (and ed. by em. 〔501.27〕)
mūṭaiḥ Av 〔i.199.14〕
Kv 〔52.23〕
and ed. em. Divy 〔524.16〕
mūḍhaiḥ, all mss. Divy 〔332.5〕 (kept in ed.)
〔501.27〕 (ed. em. muṭaiḥ), and 3 of 4 mss. 〔524.16〕 (ed. em. mūṭaiḥ)
moṭaiḥ Divy 〔5.8〕
kuśa-moṭakaṃ baddhvā MSV 〔i.100.6〕.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 मुट्
मूलधातुः:
 मुट
धात्वर्थः:
 मर्दने
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 मोटति
धातुः:
 मुट्
मूलधातुः:
 मुट
धात्वर्थः:
 आक्षेप-मर्दन-बन्धनेषु
गणः:
 तुदादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 मुटति
अनुबन्धादिविशेषः:
 कुटादिः
धातुः:
 मुट्
मूलधातुः:
 मुट
धात्वर्थः:
 सञ्चूर्णने
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 मोटयति-ते
धातुप्रदीपः
Sanskrit
मुटँ मुट प्रमर्द्दने
- मोटति । मोटनम् (52) ।। 324 ।।
मुटँ मुट आक्षेप, प्रमर्द्दनयोः
- मुटति मुटिता मोटकः गणान्तरे मोटति मोटयति 93
मुटँ मुट सञ्चूर्णने
- मोटयति मोटनम् 81
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
मुट Bündel, Divyāvad. 501, 28. Vgl. मोट.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मुट इ मर्द्दे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वा०-पर०-सक०-सेट् ।) पञ्चमस्वरी । इ मुण्ट्यते । मर्द्दोमर्द्दनम् । इति दुर्गादासः ॥
मुट कि क्षुदि । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरा०पक्षे भ्वा०-सक०-सेट् ।) क्षुदि चूर्णीकरणे ।कि मोटयति तण्डुलं शिला । यस्तु दुर्गञ्चमोटतीति हलायुधः ॥
मुट शि आक्षेपे च । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(तुदा०-पर०-सक०-सेट् ।) पवर्गशेषादिः ।शि मुटति अमुठीत् मुमोट । चकारात् क्षुदिच । मुटति द्बिषां दर्पं य इति हलायुधः ।इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मुट मर्दने
भ्वा०
पर०
सक०
 सेट् इदित् । मुण्टति अमुण्टीत् । मुण्ट्यते ।
मुट क्षोदे वा
चु०
उभ०
 पक्षे
भ्वा०
पर०
सक०
 सेट् । मोद-यति ते मोटति अमूमुटत् त अमोटीत् ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
मुटँ मुट आक्षेप, प्रमर्दनयोः
- मुटति मुटिता भ्वादौ (1221) दुर्गमते) मोटति, विमोटितकराङ्गुलिः चुरादौ (1066 दुर्गमते) मोटयति 94
धातुवृत्तिः
Sanskrit
मुटँ मुट (अर्थः) प्रमर्दने
( मोटति मुमोट मोटिता मुमुटिषति मुमोटिषति मुटित्वा मोटित्वा ) "रलो व्युपधात्'' इति कित्त्वविकल्पः मुडेतिधनपालः पुडिति पकारादिडान्त इति शाकाटायनः क्षीरस्वामी तु द्वावपीदितौ पपाठ मैत्रेयस्त्वमुं टान्तमेव पठित्वा मुडि खण्डन इति चाग्रे पठित्वा पुडि चेत्येकइत्याह मुट प्रमर्दनाक्षेपयोरिति तुदादौ मुड संचूर्णनइति चुरादौ 320
मुटँ मुट (अर्थः) आक्षेप, प्रमर्दनयोः
( मुटति मुमोट मुटिता ) इत्यादि मोटतीति प्रमर्दने शपि 92
मुटँ मुट (अर्थः) सञ्चूर्णने
( मोटयति ) मोटतीति मर्दने शपि मुटतीति प्रमर्दनाक्षेपयोः शे 79
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“मुट प्रमर्दने”@} 2 ‘प्रमर्दने चाक्षेपे च मुटेद् आद्ये तु मोटति।।’ 3 इति देवः।
दुर्गसंमतः पाठोऽयम् इति क्षीरस्वामी।
“--‘मुड’ इति धनपालः।
‘पुड’ इति…शाकटायनः।
क्षीरस्वामी तु द्वावपि इदितौ पपाठ।
मैत्रेयस्तु अमुं टान्तमेव पठित्वा…” इति मा।
धा।
वृत्तिः।
दैवश्लोकात् 4 मा।
धा।
वृत्तौ ‘मुट सञ्चूर्णने’ 5 इत्यत्र ‘मोटति इति मर्दने शपि’ इत्युक्तत्वाच्च अयं धातुः स्वतन्त्र इति ज्ञायते।
युक्तायुक्तत्वे त्वत्र सूरयः प्रमाणम्।
‘पुड प्रुड’ इति अमुं केचित् पठन्ति।
सि।
कौमुद्यादिषु न पठितोऽयम्।
मोटकः-टिका, मोटकः-टिका, मुमोटिषकः-मुमुटिषकः-षिका, मोमुटकः- टिका
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि भौवादिककोचतिवत् 6 ज्ञेयानि।
प्रमुटितः-प्रमोटितः, आमोटनम्, इतीमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति ज्ञेयम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१२७८)
02
=>
 (१-भ्वादिः-सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। ७१)
04
=>
 (श्लो। ७१)
05
=>
 (चुरादौ)
06
=>
 (२००)
1 {@“मुट आक्षेपप्रमर्दनयोः”@} 2 कुटादिः।
‘प्रमर्दने चाक्षेपे च मुटेत्, आद्ये तु मोटति।।’ 3 इति देवः।
मोटकः-टिका, मोटकः-टिका, मुमुटिषकः-षिका, मोमुटकः-तिका
मुटिता-त्री, मोटयिता-त्री, मुमुटिषिता-त्री, मोमुटिता-त्री
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि तौदादिककुटतिवत् 4 ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१२७९)
02
=>
 (६-तुदादिः-१३७४। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। ७१)
04
=>
 (२०४)
1 {@“मुट सञ्चूर्णने”@} 2 ‘सञ्चूर्णने चुरादेर्णौ मोटयेदतङस्त्रयः।’ 3 इति देवः।
4 क्षीरस्वामिनं विना इतरे सर्वेऽपि ‘मुट’ इत्यस्यानुकूलाः।
पुट इति क्षीर- स्वामी इति मा।
धा।
वृ।
टिप्पन्याम्।
मोटकः-टिका, मुमोटयिषकः-षिका
मोटयिता-त्री, मुमोटयिषिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिककोटयतिवत् 5 बोध्यानि।
विमोटितः 6।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१२८०)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१६१४। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (श्लो। ७२)
04
=>
 [पृष्ठम्१०३७+ २७]
05
=>
 (२०५)
06
=>
 [[आ। ‘इत्यादिवादिषु जनेषु विमोटितारिः…।’ धा। का। ३-२३।]]
Capeller
German
मुट Korb. o. Bündel.