| YouTube Channel

मुग्धा (mugdhA)

 
शब्दसागरः
English
मुग्धा
f.
 (-ग्धा) A girl attractive by her artlessness, (in rhetoric.)
Apte Hindi
Hindi
मुग्धा
स्त्री*
 - -
"कुमारी सुलभ भोलेपन से आकर्षक किशोरी, सुन्दर तरुणी"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मुग्धा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ವಕೀಯನಾಯಿಕೆಯರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭೇದ /ಯೌವನದಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಹೆಂಗಸು
विस्तारः - > मुग्धा, मध्या, प्रगल्भा ಎಂದು ಸ್ವಕೀಯನಾಯಿಕೆಯ ಭೇದಗಳು ಮೂರು ವಿಧ.
L R Vaidya
English
mugDa {% a. (f. ग्धा) %} 1. Pretty, charming, lovely, beautiful
2. foolish, silly
3. stupid, ignorant
4. artless, simple
5. inexperienced in love, attractive by youthful simplicity, प्रविरला इव मुग्धवधूकथाः R.ix.34
6. infatuated.
mugDA {% f. %} A young girl attractive by her artlessness, (considered as a character in poetic composition).
Kridanta Forms
Sanskrit
मुह् (मु॒हँ꣡ वैचित्त्ये - दिवादिः - वेट्)
ल्युट् = मोहनम्
अनीयर् = मोहनीयः - मोहनीया
ण्वुल् = मोहकः - मोहिका
तुमुँन् = मोहितुम् / मोग्धुम् / मोढुम्
तव्य = मोहितव्यः / मोग्धव्यः / मोढव्यः - मोहितव्या / मोग्धव्या / मोढव्या
तृच् = मोहिता / मोग्धा / मोढा - मोहित्री / मोग्ध्री / मोढ्री
क्त्वा = मोहित्वा / मुग्ध्वा / मूढ्वा / मुहित्वा
ल्यप् = प्रमुह्य
क्तवतुँ = मुग्धवान् / मूढवान् - मुग्धवती / मूढवती
क्त = मुग्धः / मूढः - मुग्धा / मूढा
शतृँ = मुह्यन् - मुह्यन्ती
नाममाला
Sanskrit
स्त्री, नारी, वनिता, मुग्धा, भामिनी, भीरु, अङ्गना, ललना, कामिनी, योषित्, योषा, सीमन्तिनी
स्त्री नारी वनिता मुग्धा भामिनी भीरुरङ्गना ।
ललना कामिनी योषिद् योषा सीमन्तिनीति च ॥ ३० ॥
verse 0.1.1.30
page 0015
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मुग्धा,
स्त्री,
 (मुग्ध + टाप् ।) नायिकाविशेषः । (साच नायिका स्वीयापरकीयाभेदेन द्विविधा ।) तत्रस्वीयापि त्रिविधा । मुग्धा मध्या प्रगल्भा च ।तत्राङ्कुरितयौवना मुग्धा । सा च ज्ञातयौवनाअज्ञातयौवना च । सैव क्रमशो लज्जाभय-पराधीनरतिर्नवोढा । सैव जातप्रश्रया विश्रब्ध-नवोढा । अस्याश्चेष्टा क्रिया मनोहरा । कोपेमार्द्दवं नवविभूषणे समीहा च ॥
मुग्धा यथा ।“आज्ञप्तं किल कामदेवधरणीपालेन काले शुभेवस्तुं वास्तुविधिं विधास्यति तनौ तारुण्य-मेणीदृशः ।दृष्ट्या खञ्जनचातुरी मुखरुचा सौधाकरीमाधुरीवाचा किञ्च सुधासमुद्रलहरी लाषण्यमाम-न्त्र्यते ॥
” * ॥
अज्ञातयौवना यथा, --“नीरात्तीरमुपागता श्रवणयोः सीम्नि स्फुर-न्नेत्रयोःश्रोत्रे लग्नमिदं किमुत्पलमिति ज्ञातुं करं-न्यस्यति ।शैबालाङ्कुरशङ्कया शशिमुखी रोमावलींप्रोञ्छतिश्रान्तास्माति मुहुः सखीमविदितश्रोणीभरापृच्छति ॥
”ज्ञातयौवना यथा, --“स्वयम्भूः शम्भुरम्भोजलोचने त्वत्पयोधरः ।नखेन कस्य धन्यस्य चन्द्रचूडो भविष्यति ॥
”नवोढा यथा, --“हस्ते धृतापि शयने विनिवेशितापिक्रोडे कृतापि यतते बहिरेव गन्तुम् ।जानीमहे नवबधूरथ तस्य वश्यायः पारदं स्थिरयितुं क्षमते करेण ॥
”द्वितीया यथा, --“बलान्नीता पार्श्वं मुखमनुमुखं नैव कुरुतेधुनाना मूर्द्धानं क्षिपति वदनं चुम्बनविधौ ।हृदि न्यस्तं हस्तं क्षिपति गमनारोपितमनानवोढा वोढारं रमयति च सन्तापयति च ॥
”विश्रब्धनवोढा यथा, --“दरमुकुलितनेत्रपालिनीवी-नियमितबाहुकृतोरुयुग्मबन्धम् ।करकलितकुचस्थलं नवोढास्वपिति समीपमुपेत्य कस्य यूनः ॥
”इति रसमञ्जरी ॥