| YouTube Channel

मुखदूषिका (mukhadUSikA)

 
Spoken Sanskrit
English
मुखदूषिका mukhadUSikA
f.
 face-spoiler
मुखदूषिका mukhadUSikA
f.
 eruption which disfigures the face
मुखदूषिका mukhadUSikA
f.
 eruption which disfigures the face
Monier Williams Cologne
English
मुख—दूषिका
f.
 ‘face-spoiler’, an eruption which disfigures the face,
Bhpr.
ŚārṅgS.
Apte Hindi
Hindi
मुखदूषिका
स्त्री*
 मुखम्-दूषिका -
मुहासा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मुखदूषिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುಖವನ್ನು ವಿಕಾರಗೊಳಿಸುವ ಗುಳ್ಳೆ
निष्पत्तिः - > दुष (वैकृत्ये) + णिच् - "ण्वुल्" (३-१-१३३)
व्युत्पत्तिः - > मुखं दूषयति
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मुखदूषिका,
स्त्री,
 (मुखं दूषयति विवर्णं करो-तीति । दुष् + णिच् + ण्वुल् टाप् अत इत्वञ्च ।)मुखजातक्षुद्ररोगविशषः । वयस्फोडा इतिभाषा । तल्लक्षणमाह ।“शाल्मलीकण्टकप्रख्याः कफमारुतपित्तजाः ।जायन्ते पिडका यूनां ज्ञेयास्ता मुखदूषिकाः ॥
”प्रख्याः सदृश्यः । एता यूनामेव मुखे भवन्तिस्वभावात् ॥
* ॥
अथ तच्चिकित्सा ।“अङ्गुलस्य चतुर्थांशो मुखे लेपः कनिष्ठकः ।मध्यमस्तु त्रिभागः स्यादुत्तमोर्द्धाङ्गुलो भवेत् ॥
स्थितिकालोऽपि तस्योक्तो यावत् कल्को नशुष्यति ।शुष्कस्तु गुणहीनः स्यात्तथा दूषयति त्वचम् ॥
”मुखलेपमाह ।“लोध्रधान्यवचालेपस्तारुण्यपिडकापहः ।तद्वद्गोरोचनायुक्तं मरिचं मुखलेपनम् ॥
सिद्धार्थकवचालोध्रैः सैन्धवैश्च प्रलेपनम् ।वमनञ्च निहन्त्याशु पिडकां यौवनोद्भवाम् ॥
केवलाः पयसा पिष्टास्तीक्ष्णाः शाल्मलि-कण्टकाः ।आलिप्तं त्र्यहमेतेन भवेत् पद्मोपमं मुखम् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥