| YouTube Channel

मुक्त्वा (muktvA)

 
शब्दसागरः
English
मुक्त्वा Ind. Having set free, loose, etc.
E.
 मुच् to free, क्त्वा
aff.
Spoken Sanskrit
English
मुक्त्वा - muktvA -
ind.
 - having loosed or freed or let go or given up
मुक्त्वा - muktvA -
ind.
 - having put aside
मुक्त्वा - muktvA -
ind.
 - excepting
मुक्त्वा - muktvA -
ind.
 - sent forth
मुक्त्वा - muktvA -
ind.
 - having attained final emancipation
मुक्त्वा - muktvA -
ind.
 - having liberated one's self
मुक्त्वा - muktvA -
ind.
 - left abandoned
मुक्त्वा - muktvA -
indecl.
 - discharged
मुक्त्वा - muktvA -
indecl.
 - except
मुक्त्वा - muktvA -
indecl.
 + - save
Wilson
English
मुक्त्वा ind. Having set free, loose, &c.
E.
 मुच to free, क्त्वा
aff.
Apte
English
मुक्त्वा [muktvā],
ind.
Having left, abandoned
&c.
Excepting, except (with the force of a preposition).
Apte 1890
English
मुक्त्वा ind. 1 Having left, abandoned &c.
2 Excepting, except (with the force of a preposition).
Monier Williams Cologne
English
मुक्त्वा॑
ind.
 having loosed or freed or let go or given up, or discharged or sent forth or left or abandoned,
ŚBr.
&c.
&c.
having liberated one's self, having attained final emancipation,
Vedāntas.
having put aside, excepting, except, save (with
acc.
 ),
Kāv.
Pañcat.
Monier Williams 1872
English
मुक्त्वा, ind. having loosed or freed or let go, (मु-
क्त्वा हासम्, having broken out into loud laughter)
having left or abandoned, having resigned
having
put on one side, having excepted, excepting, except,
(युद्धम् मुक्त्वा नान्यद् अस्ति मे, except a
battle there is nothing else for me)
having discharged
or shed, having thrown or flung.
Hindi
Hindi
छोड़ने
Kridanta Forms
Sanskrit
मुच् (मु॒चॢँ꣡॑ मोक्षणे मोचने - तुदादिः - अनिट्)
ल्युट् = मोचनम्
अनीयर् = मोचनीयः - मोचनीया
ण्वुल् = मोचकः - मोचिका
तुमुँन् = मोक्तुम्
तव्य = मोक्तव्यः - मोक्तव्या
तृच् = मोक्ता - मोक्त्री
क्त्वा = मुक्त्वा
ल्यप् = प्रमुच्य
क्तवतुँ = मुक्तवान् - मुक्तवती
क्त = मुक्तः - मुक्ता
शतृँ = मुञ्चन् - मुञ्चन्ती / मुञ्चती
शानच् = मुञ्चमानः - मुञ्चमाना
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“मुचॢ मोक्षणे”@} 2 मुचादिः।
‘कल्कने मुञ्चते मुञ्चेः, मोक्षे मुञ्चति मुञ्चते।
प्रमोचने चुरादेर्णौ मोचयत्येष न त्वॢदित्।।’ 3 इति देवः।
मोचकः-चिका, मोचकः-चिका, 4 मुमुक्षकः-मोक्षकः-क्षिका, मोमुचकः-चिका
मोक्ता-मोक्त्री, मोचयिता-त्री, मुमुक्षिता-मोक्षिता-त्री, मोमुचिता-त्री
5 मुञ्चन्-न्ती, मोचयन्-न्ती, मुमुक्षन्-मोक्षन्-न्ती
-- 6 मोक्ष्यन्-न्ती-ती, मोचयिष्यन्-न्ती-ती, मुमुक्षिष्यन्-मोक्षिष्यन्-न्ती-ती
-- मुञ्चमानः, मोचयमानः, मुमुक्षमाणः-मोक्षमाणः, मोमुच्यमानः
मोक्ष्यमाणः, मोचयिष्यमाणः, मुमुक्षिष्यमाणः-मोक्षिष्यमाणः, मोमुचिष्यमाणः
विमुक्-विमुचौ-विमुचः
-- -- -- मुक्तम्-मुक्तः-मुक्तवान्, 7 चक्रमुक्तः, 8 स्तोकान्मुक्तः-अल्पान्मुक्तः-कृच्छ्रान्मुक्तः, मोचितः, मुमुक्षितः-मोक्षितः, मोमुचितः-तवान्
मुचः, 9 जलमुक्-पयोमुक्, 10 नखमुचानि 11, 12 मुक्तः-मुक्ता, 13 मोचनः, मोचः, 14 मुमुक्षुः-मोक्षुः, मोमोचः
-- मोक्तव्यम्, मोचयितव्यम्, मुमुक्षितव्यम्-मोक्षितव्यम्, मोमुचितव्यम्
मोचनीयम्, मोचनीयम्, मुमुक्षणीयम्-मोक्षणीयम्, मोमुचनीयम्
15 मोक्यम्-मोच्यम्, मोच्यम्, मुमुक्ष्यम्-मोक्ष्यम्, मोमुच्यम्
ईषन्मोचः-दुर्मोचः-सुमोचः
-- -- -- 16 मुच्यमानः, मोच्यमानः, मुमुक्ष्यमाणः-मोक्ष्यमाणः, मोमुच्यमानः
मोकः-निर्मोकः, मोचः, मुमुक्षः-मोक्षः, मोमुचः
मोक्तुम्, मोचयितुम्, मुमुक्षितुम्-मोक्षितुम्, मोमुचितुम्
मुक्तिः, मोचना, मुमुक्षा-मोक्षा, मोमुचा
मोचनम्, मोचनम्, मुमुक्षणम्-मोक्षणम्, मोमुचनम्
मुक्त्वा, मोचयित्वा, मुमुक्षित्वा-मोक्षित्वा, मोमुचित्वा
विमुच्य, विमोच्य, विमुमुक्ष्य-विमोक्ष्य, विमोमुच्य
मोचम् २, मुक्वा २, मोचम् २, मोचयित्वा २, मुमुक्षम्-मोक्षम् २, मुमुक्षित्वा-मोक्षित्वा २, मोमुचम् २
मोमुचित्वा २
17 इति इन्प्रत्यये, तस्य कित्त्वेन गुणनिषेधे च रूपमेवम्।
न मुञ्चतीति नमुचिः।
‘न भ्राण्नपान्नवेदानासत्यानमुचि--’ 18 इत्यादिना नञः प्रकृतिभावे रूपमेवम्।]] मुचिः-नमुचिः, 19 इत्यादिना किरच्प्रत्यये रूपमेवम्।]] मुचिरः, 20 इति ष्ट्रन्प्रत्यये टेरूकारे च रूपमेवम्।
मुच्यते तदिति मूत्रम्।
मनोरमायां तु मूत्रधातोरेव प्रकृतरूपे सिद्धेऽत्रैवं साधनं स्वरार्थमित्युक्तम्।]] मूत्रम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१२७५)
02
=>
 (६-तुदादिः-१४३०। सक। अनि। उभ।)
03
=>
 (श्लो। ४७)
04
=>
 [[१। सन्नन्ते, ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वे, गुणनिषेधे च रूपमेवं ज्ञेयम्। कर्मकर्तरि, कर्मणोऽविवक्षितत्वे वा मुचिरयमकर्मको भवति। तदानीम्, ‘मुचो- ऽकर्मकस्य गुणो वा’ (७-४-५७) इति सकारादौ सनि परतः गुणे, ‘अत्र लोपो- ऽभ्यासस्य’ (७-४-५८) इत्यभ्यासस्य लोपे च मोक्षकः-क्षिका इत्यादीनि रूपाणि यथायथं सर्वत्र भवन्तीति ज्ञेयम्।]]
05
=>
 [[२। शतरि, ‘तुदादिभ्यः--’ (३-१-७७) इति शप्रत्यये ‘शे मुचादीनाम्’ (७-१-५९) इति नुमि च मुञ्चन् इति रूपम्। एवमेव शानजन्तेऽपि मुञ्चान इत्यत्र प्रक्रियोह्या।]]
06
=>
 [पृष्ठम्१०३४+ ३१]
07
=>
 [[१। चक्रान्मुक्त इत्यर्थे ‘अपेतापोढमुक्त--’ (२-१-३८) इति पञ्चमीतत्पुरुषसमासः।]]
08
=>
 [[२। अत्रापि पञ्चमीतत्पुरुषसमासे सति, ‘सुपो धातुप्रातिपदिकयोः’ (२-४-७१) इति प्राप्तस्य सुब्लुकोऽपवादतया, ‘पञ्चम्याः स्तोकादिभ्यः’ (६-३-२) इति अलुक्। एवमेव अल्पान्मुक्तः इत्यादिष्वपि ज्ञेयम्।]]
09
=>
 [[३। जलं मुञ्चतीत्यर्थे ‘क्विप् च’ (३-२-७६) इति कर्मण्युपपदे क्विप्। कर्मण्यण् अत्र न भवति।]]
10
=>
 [[४। नखानि मुञ्चतीत्यर्थे कर्मण्यणोऽपवादतया, ‘कप्रकरणे--मूलविभुजादिभ्य उपसंख्या- नम्’ (वा। ३-२-५) इति कप्रत्यये कित्त्वात् गुणनिषेधे च रूपमेवम्। मूलविभु- जादिराकृतिगणः। नखमुचानि = मुष्टेर्बहिर्भूतानीत्यर्थः।]]
11
=>
 (धनूंषि)
12
=>
 [[५। ‘क्तिच्क्तौ च संज्ञायाम्’ (३-३-१७४) इति संज्ञायां क्तप्रत्यये रूपमेवम्। मुक्तः = प्रकृतिबन्धादुत्थित इत्यर्थः। मुक्ता इति तु संज्ञायां क्तप्रत्ययान्तात् टापि रूपमिति ज्ञेयम्। मुक्ता = मौक्तिकोत्पत्तिस्थानम्।]]
13
=>
 [[६। चलनार्थकत्वादस्य ‘चलनशब्दार्थाद्--’ (३-२-१४८) इति ताच्छीलिके युचि रूपमेवम्। अकर्मकत्वमपि विवक्षातोऽत्रेति ज्ञेयम्।]]
14
=>
 [[आ। ‘वाचंयमान् स्थण्डिलशायिनश्च युयुक्षमाणाननिशं मुमुक्ष्न्।’ भ। का। ३-४१।]]
15
=>
 [[७। निष्ठायामनिट्त्वादस्य, ‘चजोः कु घिण्ण्यतोः’ (७-३-५२) इति ण्यति कुत्वे रूप- मेवम्। एवमेव घञन्तेऽपि कुत्वमिति बोध्यम्। आवश्यकार्थे ण्यत्प्रत्यये तु कुत्वं न। ततः मोच्यम् इत्यपि साधुः। “--‘अमोच्यमश्वं यदि मन्यसे…।’ (रघुवंशे ३-६५) इत्यत्रावश्यके ण्यः। ‘ण्य आवश्यके’ (७-३-६५) इति कुत्व- निषेधः।” इति मा। धा। वृत्तिवचनमिहानुसन्धेयम्।]]
16
=>
 [पृष्ठम्१०३५+ २९]
17
=>
 [[१। ‘इगुपधात् कित्’ [द। उ। १-४८]
18
=>
 (६-३-७५)
19
=>
 [[२। मुच्यन्तेऽनेन दुःखेभ्य इति मुचिरः = मोचकः। ‘इषिमदि--’ [द। उ। ८। २६]
20
=>
 [[३। ‘षिविमुच्योष्टेरू च’ [द। उ। ८। ८३]
Stchoupak
French
मुक्त्वा-
abs. ayant relâché, etc.
excepté, sauf (acc.).