| YouTube Channel

मुक्तः (muktaH)

 
Hindi
Hindi
रिहा
Apte Hindi
Hindi
मुक्तः
पुं*
 - -
"जो सांसारिक जीवन के बन्धनों से मुक्ति पा चुका है, जिसने सांसारिक आसक्तियों को त्याग कर पूर्ण मोक्ष प्राप्त कर लिया है, अपमुक्त संत"
Tamil
Tamil
முக்த: : முக்தி அடைந்தவன்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मुक्तः, त्रि, (मुच् + क्तः ।) प्राप्तमोक्षः । मोचितः ।इति मेदिनी । ते, ४४ ॥
नन्दितः । इति शब्द-रत्नावली ॥
(नृपविशेषः । यथा, राजतरङ्गि-ण्याम् । ७ । १६३५ ।“सूदश्चम्पकभृत्यस्य जेलकाख्यस्य तत्क्षणम् ।मुक्तो नामान्तिकं प्राप्तो नृपतेराप्ततामगात् ॥
”ऋषिविशेषः । यथा, मार्कण्डेये । १०० । ३१ ।“अग्नीध्रश्चाग्निबाहुश्च शुचिर्मुक्तोऽथ माधवः ।शुक्रोऽजितश्च सप्तैते तदा सप्तर्षयः स्मृताः ॥
”)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ष्टुच प्रसादे”@} 2 3 स्तोकः-स्तोककः, 4 उदश्वित्सोकम्, 5 स्तोकान्मुक्तः, स्तोकेन मुक्तः, 6 संस्तोजः
इति विशेषरूपाणि।
सामान्यरूपाणि भौवादिकचयतिवत् 7 बोध्यानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१८६७)
02
=>
 (१-भ्वादिः-१७५। अक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 [[१। घञि रूपमेवम्। धातोः प्रसादार्थत्वेऽपि स्तोक इत्यादिषु अल्पार्थत्वम्। निष्टायां सेट्त्वात् घञि कुत्वस्याप्रसक्तौ ‘करणे च स्तोक--’ (२-३-३३) इत्यादिषु निर्देशात् कुत्वमिति माधवः। स्तोक एव स्तोककः।]]
04
=>
 [[२। ‘पोटायुवतिस्तोक--’ (२-१-६५) इति तत्पुरुषः। स्तोकम् = अल्पं उदश्वित्, उदशिवत्स्तोकम्।]]
05
=>
 [[३। ‘करणे च स्तोकाल्प--’ (२-३-३३) इति तृतीयापञ्चम्यौ। पञ्चमीपक्षे ‘पञ्चम्याः स्तोकादिभ्यः’ (६-३-२) इत्यलुक्।]]
06
=>
 [[४। “वर्णबिकाराभ्युपगमात् संपूर्वकात् घञि चकारस्य जकारे संस्तोजः इति मैत्रेयः” इति माधवाचार्याः।]]
07
=>
 (५०२)