| YouTube Channel

मुकुट (mukuTa)

 
शब्दसागरः
English
मुकुट
n.
 (-टं) A crest, a diadem, a tiara.
f.
 (-टी) Snapping the fingers.
E.
 मकि to adorn,
aff.
 उट, and उ substituted for the radical vowel,
form
irr
 .
also मकुट ।
Capeller Eng
English
मुकुट
m.
 diadem, crown
p.
 °टिन्.
Yates
English
मुकुट (टं) 1.
n.
 A crest, a diadem.
f.
 (टी) Snapping the finger.
Spoken Sanskrit
English
मुकुट - mukuTa -
n.
 - corona [ Bot. ]
अभिषेक - abhiSeka -
m.
 - coronation
राज्याभिषेक - rAjyAbhiSeka -
m.
 - coronation
वलय-रोहिणी - valaya-rohiNI -
f.
 - coronary artery [ Anat. ]
ओष्ठवलय-रोहिणी - oSThavalaya-rohiNI -
f.
 - coronary artery [ Anat. ]
आमाशयवलय-रोहिणी - AmAzayavalaya-rohiNI -
f.
 - coronary artery [ Anat. ]
ह्रद्रोहिणी - hradrohiNI -
f.
 - coronary artery [ artery of heart ]
वलिकाय-वलय - valikAya-valaya -
m.
 - corona ciliaris [ a belt of ciliary processes ]
ककुत्-प्रवर्ध - kakut-pravardha -
m.
 - coronary process [ Zool. (upward process of the angulo-splenial bone of the frog ]
हृदयव्याधि - hRdayavyAdhi -
m.
 - coronary disease
महाभिषेक - mahAbhiSeka -
m.
 - great coronation
अभिषेकशाला - abhiSekazAlA -
f.
 - hall of coronation
स्कन्ध - skandha -
m.
 - any article used at the coronation of a king
राजसूय - rAjasUya -
m.
 - great sacrifice performed at the coronation of a king
मुकुट mukuTa
m.
 crown
मुकुट mukuTa
m.
n.
 point
मुकुट mukuTa
m.
n.
 head
मुकुट mukuTa
m.
n.
 tiara
मुकुट mukuTa
m.
n.
 diadem
मुकुट mukuTa
m.
n.
 crest
मुकुट mukuTa
n.
 corona [ Bot. ]
Wilson
English
मुकुट
n.
 (-टं) A crest, a diadem, a tiara.
f.
 (-टी) Snapping the
fingers.
E.
 मकि to adorn,
aff.
 उट, and उ substituted for the radical
vowel, form
irr
 .
also मकुट.
Apte
English
मुकुटम् [mukuṭam], 1 A crown, tiara, diadem
मुकुटरत्नमरीचिभिर- स्पृशत्
R.*
 9.13. [मुकुट is crescent-shaped, the किरीट is pointed and the मौलि has three points.]
A crest.
A peak, point.
Comp.
 -उत्पलः a crest-gem.
Apte 1890
English
मुकुटं 1 A crown, tiara, diadem
मुकुटरत्नमरीचिमिरस्पृशत् R. 9. 13.
2 A crest.
3 A peak, point.
Monier Williams Cologne
English
मुकुट mn. (ifc. f(आ). ) a tiara, diadem, crown (said to be crescent-shaped
the किरीत, being pointed, and the मौलि having three points),
Inscr.
MBh.
Kāv.
&c.
a crest, point, head (See त्रिम्°)
N.
 of an author (= राय-म्°),
Cat.
pl.
N.
 of a people,
MBh.
मुकुट
n.
N.
 of a Tīrtha,
Cat.
Monier Williams 1872
English
मुकुट मुकुट, अम्, n. a tiara, diadem,
crown (said to be crescent-shaped
the किरीट being
pointed, and the मौलि having three points)
a
crest
a peak, point, head [cf. त्रि-म्°]
N. of a
place
(अस्), m. a proper N. (contracted fr. राज-
मुकुट)
(आस्), m. pl., N. of a people or of a race
(आ), f., N. of one of the Mātṛs attending upon
Skanda
(ई), f. snapping the fingers (= मुचुटी,
fr. rt. 2. मुच्).
—मुकुट-तीर्थ, अम्, n., N. of a
sacred bathing-place.
—मुकुटे-कार्षापण, अम्,
n. epithet of a tax or tribute raised for a royal
diadem (in the east of India).
—मुकुटेश्वर (°ट-
ईश्°), अस्, m., N. of a king
(ई), f. a N. of Dā-
kṣāyaṇī in Mākoṭa (Mukuṭa).
—मुकुटेश्वर-
तीर्थ, अम्, n., N. of a Tīrtha.
Macdonell
English
मुकुट mukuṭa,
m.
n.
 diadem, tiara, crest.
Benfey
English
मुकुट मुकुट,
I.
n.
 A crest, a dia-
dem, Pañc. 3, 10.
II. (vb. 2. मुच्, cf.
मुचुटी),
f.
 टी, Snapping the fingers.
--
Comp.
प्रताप-,
m.
 a proper name, Lass.
5, 20.
Apte Hindi
Hindi
मुकुटम्
नपुं*
 - "मंक् + उटन्, पृषो*"
"ताज, किरीट, राजमुकुट"
मुकुटम्
नपुं*
 - -
शिखा
मुकुटम्
नपुं*
 - -
"शिखर, नोक या सिरा"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मुकुट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಿರೀಟ
निष्पत्तिः - > मकि (मण्डने) - "उटः" बाहु० । पृषो०
व्युत्पत्तिः - > मङ्कते अनेन
प्रयोगाः - > "मुकुटांशुरञ्जितपरागमव्रतः स न यावदाप शिरसा महीतलम्"
उल्लेखाः - > माघ० १३-९
L R Vaidya
English
mukuwa {% n. %} 1. A tiara, a crown, मुकुटरत्नमरीचिभिरस्पृशन् R.xi.13
2. a peak, a point.
Bopp
Latin
मुकुट n. crista, diadema, tiara. A. 10. 38.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
मुकुट abridged from Rāyamukuṭa Oxf. 182^b.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मुकुट
noun
एकः लेखकः ।
"मुकुटस्य उल्लेखः कोशे वर्तते"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
cod pan
१) उष्णीष २) किरीट ३) किरीटि ४) मुकुट ५) मौलि
gcod pan
१) किरीटि २) मुकुट ३) मौलि
cod pan
१) किरीटि २) मुकुट ३) मौलि
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
नायकस्तरलो हारान्तर्मणिर्मुकुटं पुनः ॥ ६५० ॥
मौलिः किरीटकोटीरमुष्णीषं पुष्पदाम तु ।
मूर्ध्नि माल्यं माला स्रक्स्वगर्भकः केशमध्यगम् ॥ ६५१ ॥
-wordlist-
नायक (पुं), तरल (पुं), हारान्तर्मणि (पुं), मुकुट (क्ली), मौलि (पुंस्त्री), किरीट (पुंक्ली), कोटीर (पुंक्ली), उष्णीष (पुंक्ली), पुष्पदामन् (क्ली), माल्य (क्ली), माला (स्त्री), स्रज् (स्त्री), गर्भक (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
किरीट
किरीट, उष्णीष, कोटीर, मुकुट
आहुः किरीटमुष्णीषं कोटीरं मुकुटं समम् ।
verse 2.1.1.565
page 0064
Mahabharata
English
Mukuṭa, pl. (ºāḥ), a people. § 562 (Bhagavadyānap.): V, 74, 2732 (ºānāṃ Vigāhanaḥ).
पुराणम्
English
मुकुट / MUKUṬA. A kṣatriya family. It was in this family that the wicked King vigāhana was born. (Śloka 16, Chapter 74, Udyoga Parva).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मुकुटं,
क्ली,
 (मङ्कते मण्डयति । मकि + उटन्नलीपश्चेति न्यासः ।) स्वनामख्यातशिरोभूष-णम् । तत्पर्य्यायः । किरीटम् २ । इत्यमरः ।२ । ६ । १०२ ॥
मौलिः ३ कोटीरम् ४ उष्णी-षम् ५ । इति हेमचन्द्रः । ३ । ३१४ ॥
मकुटम् ६मौलीकः ७ शेखरम् ८ अवतंसः ९ वतंसः १०उत्तंसः ११ उष्णीषकम् १२ कौटीरकम् १३ । इतिशब्दरत्नावली ॥
(यथा, हरिवंशे । ८६ । ७७ ।“मुकुटश्चापतत्तस्य काञ्चनो वज्रभूषितः ।”तथा च महाभारते । १ । ३० । ३८ ।“रजांसि मुकुटान्येषा मुत्थितानि व्यधर्षयन् ।”टाप् ।
स्त्री,
 मातृगणविशेषः । यथात्रैव । ९ ।४६ । २३ ।“कालेहिका वामनिका मुकुटा चैव भारत ! ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मुकुट
पु०
 मकि--उट पृषो० । १ शिरोभूषणे अमरः । २ अङ्गुली-मोटने स्त्री शब्दर० ङीप् ।
Capeller
German
मुकुट
m.
n.
 Diadem.
Burnouf
French
मुकुट मुकुट
n.
 aigrette, crête
diadême, tiare. -- F.
[ई] action de faire claquer ses doigts.
Stchoupak
French
मुकुट-
m.
 nt. tiare, diadème
-इन्- a. orné d'un diadème.
°रत्न- nt. joyau de diadème.