मीन (mIna)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English मीन mIna Pisces [ astron. ]
मीन mIna Pisces zodiacal sign
नल-तल-मीन nala-tala-mIna sprat [ ? ]
मीन mIna Pisces zodiacal sign
मीन mIna Pisces [ astron. ]
नल-तल-मीन nala-tala-mIna sprat [ ? ]
Apte
Englishमीनः [mīnḥ], [मी-नक्]
A fish
सुप्तमीन इव ह्रदः 1.73
मीनो नु हन्त कतमां गतिमभ्युपैतु 1.17.
The twelfth sign of the zodiac (Pisces).
The first incarnation of Viṣṇu
see मत्स्यावतार. -ना A stick. -अक्षी of a deity (worshipped in Madurā). -अण्डम् roe, fish-spawn. (-ण्डा) moist sugar. -आघातिन्, -घातिन्m.
a fisherman.
a crane. -आलयः the sea. -केतनः, -ध्वजः the god of love. -गन्धा an epithet of Satyavatī.-गन्धिका a pond, pool of water (v. l. गोधिका). -घातिन्m.
a crane.
a fisherman. -रङ्कः, -रङ्गः a kingfisher.
Apte 1890
Englishमीनः [मी-नक्] 1 A fish
सुप्तमीन इव ह्रदः R. 1. 73
मीनो नु हंत कतमां गतिमभ्युपैतु Bv. 1. 17.
2 The twelfth sign of the zodiac (Pisces).
3 The first incarnation of Viṣṇu
see मत्स्यावतार.
Comp.
अंडं roe, fish-spawn (
डा) moist sugar.
आ घातिन्, घातिन् m. {1} a fisherman. {2} a crane.
आलयः the sea.
केतनः the god of love.
गंधः an epithet of Satyavatī.
गंधिका a pond, pool of water.
रंकः,
रंगः a kingfisher.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishमीन, अस्, m. (according to Uṇādi-s. III. 3. fr.
rt. 1. मी above), a fish [cf. नड-म्°]
the sign of
the zodiac, Pisces
N. of a teacher of the Yoga
system, = मीन-नाथ
(आ), f., N. of a daughter of
Uṣā and wife of Kaśyapa.
—मीन-केतन, अस्, m.
‘fish-bannered, ’ an epithet of the god of love.
—मीन-गन्धा। f. an epithet of Satya-vatī
[cf.
मत्स्य-गन्धा।]
—मीन-गोधिका, f. a pool, pond.
—मीन-घातिन्, ई, m. ‘fish-killer, ’ a fisherman
a
crane.
—मीन-ता, f. the state or condition of a fish.
—मीन-धावन-तोय, अम्, n. water in which fish
have been washed.
—मीन-नाथ, अस्, m., N. of a
teacher of the Yoga system.
—मीन-नेत्रा, f. a
species of Dūrvā grass (= गण्ड-दूर्वा
cf. नेत्र-
मीना).
—मीन-रङ्क or मीन-रङ्ग, अस्, m. a
kingfisher.
—मीन-रथ, अस्, m., N. of a king.
—मीन-राज, अस्, m. the king of the fishes
N. of
an astrologer.
—मीनराज-जातक, अम्, n., N. of
an astrological work by Yavaneśvara.
—मीन-वत्,
आन्, अती, अत्, possessing fish, abounding in fish.
—मी-
नाक्ष (°न-अक्°), अस्, m. ‘fish-eyed, ’ N. of a
Rākṣasa
(ई), f. a species of Soma plant, a kind of
Dūrvā grass [cf. मत्स्याक्षी]
N. of a daughter of
Kuvera.
—मीनाघातिन् (°न-आघ्°), ई, m. = मीन-
घातिन्, q. v.
—मीनाण्ड (°न-अण्°), अम्, n. fish-
spawn, roe, milt
(ई), f. moist or brown sugar.
—मीनालय (°न-आल्°), अस्, m. ‘abode of fish, ’ the
sea, ocean.
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishHindi
Hindiराशिचक्रीय हस्ताक्षर मीन
Apte Hindi
Hindiमीनः
- -
मछली
मीनः
- -
बारहवीं अर्थात् मीन राशि
मीनः
- -
विष्णु का पहला अवतार
Shabdartha Kaustubha
Kannadaमीन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮತ್ಸ್ಯ /ಮೀನು
निष्पत्तिः - > मीञ् (हिंसायाम्) - "नक्" (उ० ३-३) निपा० ।
व्युत्पत्तिः - > मीयते
प्रयोगाः - > "अथ स्फुरन्मीनविधूतपङ्कजा"
उल्लेखाः - > किरा० ८-२७
मीन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೊದಲನೆಯ ಅವತಾರ ಮತ್ಸ್ಯಾವತಾರ
मीन
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೇಷ ಮೊದಲುಗೊಂಡು ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ರಾಶಿ ಮತ್ತು ಲಗ್ನ
L R Vaidya
EnglishAufrecht Catalogus Catalogorum
EnglishKridanta Forms
Sanskritमी (मी॒ङ् हिंसायाम् - दिवादिः - अनिट्)
ल्युट् = मयनम्
अनीयर् = मयनीयः - मयनीया
ण्वुल् = मायकः - मायिका
तुमुँन् = मेतुम्
तव्य = मेतव्यः - मेतव्या
तृच् = मेता - मेत्री
क्त्वा = मीत्वा
ल्यप् = प्रमीय
क्तवतुँ = मीनवान् - मीनवती
क्त = मीनः - मीना
शानच् = मीयमानः - मीयमाना
Sanskrit Tibetan
Tibetannya
१) अण्डज २) अनिमिष ३) अर्भक ४) पक्षिणी ५) पूर्ण ६) पूर्णिमा ७) पौर्णमासी ८) मत्स्य ९) मीन
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritराशीनामुदयो लग्नं मेषप्रभृतयस्तु ते ।
लग्न (पुंक्ली), राश्युदय (पुं), राशि (पुं), मेष (पुं), वृष (पुं), मिथुन (पुं), कर्कट (पुं), सिंह (पुं), कन्या (स्त्री), तुला (स्त्री), वृश्चिक (पुं), धनुस् (क्ली), मकर (पुं), कुम्भ (पुं), मीन (पुं)
मदनो जराभीररुनङ्गमन्मथौ कमनः कलाकेलिरनन्यजोऽङ्गजः ।
मधुदीपमारौ मधुसारथिः स्मरो विषमायुधो दर्पककामहृच्छयाः ॥ २२७ ॥
प्रद्युम्नः श्रीनन्दनश्च कंदर्पः पुष्पकेतनः ।
पुष्पाण्यस्येषुचापास्त्राण्यरी शंवरशूर्पको ॥ २२८ ॥
केतनं मीनमकरौ बाणाः पञ्च रतिः प्रिया ।
मनःशृङ्गारसंकल्पात्मानो योनिः सुहृन्मधुः ॥ २२९ ॥
मदन (पुं), जराभीरु (पुं), अनङ्ग (पुं), मन्मथ (पुं), कमन (पुं), कलाकेलि (पुं), अनन्यज (पुं), अङ्गज (पुं), मधुदीप (पुं), मार (पुं), मधुसारथि (पुं), स्मर (पुं), विषमायुध (पुं), दर्पक (पुं), काम (पुं), हृच्छय (पुं), प्रद्युम्न (पुं), श्रीनन्दन (पुं), कन्दर्प (पुं), पुष्पकेतन (पुं), पुष्पेषु (पुं), कुसुमबाण (पुं), पुष्पचाप (पुं), कुसुमधन्वन् (पुं), पुष्पास्त्र (पुं), कुसुमायुध (पुं), मीनकेतन (पुं), मकरकेतन (पुं), मीनध्वज (पुं), मकरध्वज (पुं), झषकेतन (पुं), झषध्वज (पुं), पञ्चबाण (पुं), विषमेषु (पुं), मनोयोनि (पुं), चेतोभव (पुं), शृङ्गारयोनि (पुं), शृङ्गारजन्मन् (पुं), सङ्कल्पयोनि (पुं), स्मृतिभू (पुं), आत्मयोनि (पुं), आत्मभू (पुं), मधुसुहृद् (पुं), चैत्रसख (पुं), कामारि (पुं), शंवर (पुं), शूर्पक (पुं), कामकेतन (क्ली), मीन (पुं), मकर (पुं), कामप्रिया (स्त्री), रति (स्त्री), मधु (पुं), कामसुहृद् (पुं)
मत्स्यो मीनः पृथुरोमा झषो वैसारिणोऽण्डजः ॥ १३४३ ॥
संघचारी स्थिरजिह्व आत्माशी स्वकुलक्षयः ।
विसारः शकली शल्की शंबरोऽनिमिषस्तिमिः ॥ १३४४ ॥
मत्स्य (पुं), मीन (पुं), पृथुरोमन् (पुं), झष (पुं), वैसारिण (पुं), अण्डज (पुं), सङ्घचारिन् (पुं), स्थिरजिह्व (पुं), आत्माशिन् (पुं), स्वकुलक्षय (पुं), विसार (पुं), शकलिन् (पुं), शल्किन् (पुं), शंवर (पुं), अनिमिष (पुं), तिमि (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritवैसारिण
वैसारिण, विसार, पृथुरोमन्, जलचर, झष, मत्स्य, तिमि, अनिमिष, मीन, शकलिन्, शल्किन्
वैसारिणो विसारः पृथुरोमा जलचरो झषो मत्स्यः ।
तिमिरनिमिषश्च मीनः शकली शल्की च विज्ञेयः ॥ ६५७ ॥
verse 3.1.1.657
page 0075
नाममाला
Sanskritपृथुरोमन्, षडक्षीण, यादस्, वैसारिण, झष, विसारिन्, शफरिन्, मीन, पाठीन, अनिमिष, तिमि
पृथुरोमा षडक्षीणो यादो वैसारिणो झषः ।
विसारी शफरी मीनः पाठीनोऽनिमिषस्तिमिः ॥ १७ ॥
verse 0.1.1.17
page 0008
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritमीनः, (मीयते इति मीञ् हिंसायाम् । “फेन-मीनौ ।” उणा० ३ । ३ । इति नक् निपातितश्च ।)मत्स्यः । इत्यमरः । १ । १० । १७ ॥
(यथा, भागवते । ३ । २ । ८ ।“दुर्भगो वत् लोकोऽयं यदवो नितरामपि ।ये संवसन्तो न विदुर्हरिं मीन इवोडुपम् ॥
”)मेषादिद्वादशराश्यन्तर्गतान्तिमराशिः । तत्-पर्य्यायः । अन्त्यभम् २ । स च पूर्व्वभाद्रपदा-शेषपादोत्तरभाद्रपदारेवतीसमुदायेन भवति ।अस्याधिष्ठातृदेवता स्त्रीमत्स्यद्बयं स च कीट-संज्ञः । जलजः । सौम्यः । अङ्गना । युग्मः ।समः । द्व्यात्मकः । भक्ष्यः । उत्तरदिङ्नाथः ।गुरुक्षेत्रम् । दिनात्मकश्च । इति ज्योतिस्तत्त्वम् ॥
अपि च । शीर्षपृष्ठोदयः । चरणरहितः ।कफप्रकृतिः । जलचारी । निःशब्दः । पिङ्गल-वर्णः । स्निग्धः । अत्यन्तस्त्रीसङ्गः । बहु-सन्तानः । ब्राह्मणवर्णः । श्लथाङ्गश्च । तत्रजातः अतिक्रोधनः । शीघ्रगतिः । अशुचिः ।कर्म्मभोगी । प्रचुरविवाहश्च भवति । इतिबृहज्जातकादयः ॥
अपि च ।“मीनलग्ने समुत्पन्नो रत्नकाञ्चनपूरितः ।अल्परोमा महाप्राज्ञो दीर्घकालपरीक्षकः ॥
”इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
* ॥
रात्री तल्लग्ननिरूपणं यथा । सूर्पाकारतारा-चतुष्टयात्मकपूर्व्वाषाढानक्षत्रे मस्तकोपरि दृष्टेसति मीनलग्नस्य १ । ४९ ऊनपञ्चाशत्पला-धिकैकदण्डो भवति । प्रकारान्तरे । सूर्पाकृति-ताराचतुष्टयात्मकोत्तराषाढानक्षत्रे मस्तको-परि उदिते सति मीनलग्नस्य २ । ३६ षट्-त्रिंशत्पलाधिकदण्डद्वयं भवति । यथा, --“सूर्पमूर्त्तिनि शिरोगतेचतुस्तारके करिकरोरुवारिभे ।अन्त्यभादमृतवाणि ! निर्गताःखेचराम्बरशशाङ्कलिप्तिकाः ॥
दं १ । ४९ ।शीर्षभाजिभचतुष्टयाङ्कितेविश्वभे तरुणि सूर्पकाकृतौ ।भ्रूतिरस्कृतमनोजकार्मुके !यान्ति कालतिथिलिप्तिका झषात् ॥
”दं २ । ३६ ॥
इति कालिदासकृतरात्रिलग्ननिरूपणम् ॥
* ॥
भगवद्दशावतारान्तर्गतप्रथमावतारः । यथा, “शेते स चित्तशयने मम मीन कूर्म्म-कोलोऽभवन् नृहरिवामनजामदग्न्यः ।योऽभूद्बभूव भरताग्रजकृष्णबुद्धःकल्की सताञ्च भविता प्रहरिष्यतेऽरीन् ॥
”इति मुग्धबोधव्याकरणम् ॥
अस्य विवरणं मत्स्यशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
* ॥
विशेषस्त्वत्र कथ्यते ।“प्रकृतिर्विष्णुरूपा च पुंरूपश्च महेश्वरः ।एवं प्रकृतिभेदेन भेदास्तु प्रकृतेर्दश ॥
कृष्णरूपा कालिका स्याद्रामरूपा च तारिणी ।वगला कूर्म्ममूर्त्तिः स्यान्मीनो धूमावती भवेत् ॥
छिन्नमस्ता नृसिंहः स्याद्वराहश्चैव भैरवी ।सुन्दरी जामदग्न्यः स्याद्बामनो भुवनेश्वरी ॥
कमला बौद्धरूपा स्यात् मातङ्गी कल्किरूपिणी ।स्वयं भगवती काली कृष्णस्तु भगवान् स्वयम् ॥
स्वयञ्च भगवान् कृष्णः कालीरूपो भवेद्व्रजे ।”दुर्गा स्यात् कल्किरूपिणीति पाठान्तरम् ।इति मुण्डमालातन्त्रम् ॥
वाचस्पत्यम्
SanskritBurnouf
Frenchमीन मीन pp. de मी 4. -- S. poisson.
Les
Poissons, signe du zodiaque.
मीनकेतन Kāma.
मीनगोधिका pièce d'eau [où il y a des poissons et
des lézards].
मीनर le Makara.
मीनरङ्ग martin-pêcheur.
मीनाक्षी (अक्षि) la fille de Kuvera.
मीनाघातिन् (हन्) grue.
मीनाण्ढि (अण्ड) sucre granulé ou candi.
मीनातय la mer.
मीनाम्रीण (आम्र) sauce de poisson.
Hoche-queue.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.