| YouTube Channel

मिमणिषकः-षिका (mimaNiSakaH-SikA)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“मण शब्दार्थः”@} 2 माणकः-णिका, माणकः-णिका, मिमणिषकः-षिका, मम्मणकः-मंमणकः- णिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककणतिवत् 3 ज्ञेयानि।
‘रण मण क्वणां गतौ मित्त्वं स्मर्यते।’ इति क्षीरस्वाम्याह।
क्षीरस्वामिनं विना अन्ये सर्वेऽपि धटादिषु न पठन्ति।
प्रकरणान्तरे अर्थान्तरे च पठितानां धातूनामर्थविशेषे धटादिषु पाठस्य सर्वैर्यथाप्रमाणमभ्युपगमात्, अस्यापि घटादिपाठः स्यान्नाम।
घटादिपाठपक्षे णौ ‘मितां ह्रस्वः’ 4 इति मित्त्वेन उपधाया ह्रस्वः।
तेन मणकः-णिका, मणयिता-त्री, मणम् २- माणम् २, मणयित्वा २, इत्यादीनि रूपाणि ण्यन्ते यथायथमूह्यानि।
5 मणितम्, 6 7 मणिः, 8 मणिकम्, मणिकः इत्यादीनि रूपाण्यस्माद् भवन्तीति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१२१०)
02
=>
 (१-भ्वादिः-४४८। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 (१५७)
04
=>
 (६-४-९२)
05
=>
 [[३। धातोरस्य शब्दार्थत्वेऽपि शब्दविशेष एव रूढिः। “मणितं सुरतकूजिते रूढम्, एवं कणितम् आर्ते…” इत्यादि सुदूरं शब्दार्थकानामेव धातूनां अर्थभेदं निरूप्य “इत्यादि प्रतिधातुस्थं कियद् व्याचक्ष्महे वयम्। लोकात् सूरिभिरित्यूह्यं लक्ष्यमूलं हि लक्षणम्।।” इति क्षीरस्वामिना प्रति- पादितमिहानुसन्धेयम्। एवमेव धातुपाठे कस्मिंश्चिदर्थविशेषे पठितानामपि धातूनां लोकप्रयोगतोऽर्थान्तरे वृत्तिरित्यूह्यमिति प्रदर्शनायास्माभिरेतदत्रोपात्तम्।]]
06
=>
 [पृष्ठम्०९९३+ २४]
07
=>
 [[१। ‘इक् कृष्यादिभ्यः’ (वा। ३-३-१०८) इति भावादौ स्त्रियाम् इक्प्रत्यये रूपमेवम्।]]
08
=>
 [[२। मणिरेव, मणिरिव इत्यादिष्वर्थेषु तद्धिते कन्प्रत्यये रूपमेवम्। ‘मणिकः = महा- कुम्भः।’ इति क्षीरस्वामी।]]