| YouTube Channel

मिमङ्क्षा (mimaGkSA)

 
शब्दसागरः
English
मिमङ्क्षा
f.
 (-ङ्क्षा) Wishing to bathe or plunge into.
E.
 मस्ज् to bathe,
desid. v., अङ् and ठाप् affs.
Yates
English
मिमङ्क्षा (ङ्क्षा) 1.
f.
 Desire to bathe.
Wilson
English
मिमङ्क्षा
f.
 (-क्षा) Wishing to bathe or plunge into.
E.
 मस्ज to bathe, desid. v., अङ् and टाप् affs.
Monier Williams Cologne
English
मिमङ्क्षा
f.
 (fr.
Desid.
 of √ मज्ज्) the wish to plunge into water,
W.
Monier Williams 1872
English
मिमङ्क्षा मिमङ्क्षा, f. (fr. Desid. of rt.
मज्ज्) the wish to plunge into water, desire of
bathing or diving.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मिमङ्क्षा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಲು ಇಚ್ಛೆ /ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇಳಿಯಲು ಇಚ್ಛೆ
निष्पत्तिः - > डु मस्जो (शुद्धौ) + सन् - "अः" (३-३-१०२)
व्युत्पत्तिः - > मङ्क्तुमिच्छा
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“टु मस्जो शुद्धौ”@} 2 ‘शुद्ध्या स्नानम्, व्रुडनं च लक्ष्यते।’ इति क्षीरस्वामी।
व्रुडनम् = संवरणम्।
3 मज्जकः-ज्जिका, मज्जकः-ज्जिका, 4 मिमङ्क्षकः-क्षिका, मामज्जकः-ज्जिका
5 मङ्क्ता-मङूक्त्री, मज्जयिता-त्री, मिमङ्क्षिता-त्री, मामज्जिता-त्री
6 मज्जन्-ती, मज्जयन्-न्ती, मिमङ्क्षन्-न्ती
-- मङ्क्ष्यन्-न्ती-ती, मज्जयिष्यन्-न्ती-ती, मिमङ्क्षिष्यन्-न्ती-ती
-- -- 7 मज्जयमानः, -- मामज्ज्यमानः
-- मज्जयिष्यमाणः, -- मामज्जिष्यमाणः
8 सुमक्-सुमग्-सुमज्जौ-सुमज्जः
-- -- -- 9 मग्नः-मग्नवान्, मज्जितः, मिमङ्क्षितः, मामज्जितः-तवान्
मज्जः, मज्जः, मिमङूक्षुः, मामज्जः
मङ्क्तव्यम्, मज्जयितव्यम्, मिमङ्क्षितव्यम्, मामज्जितव्यम्
मज्जनीयम्, मज्जनीयम्, मिमङ्क्षणीयम्, मामज्जनीयम्
10 11 मद्ग्यम्-मद्ग्यः, मज्ज्यम्, मिमङ्क्ष्यम्, मामज्ज्यम्
ईषन्मज्जः-दुर्मज्जः-सुमज्जः
-- -- -- मज्ज्यमानः, मज्ज्यमानः, मिमङ्क्ष्यमाणः, मामज्ज्यमानः
मद्गः, 12 मज्जथुः 13 मज्जः, मिमङ्क्षः, मामज्जः
मङ्क्तुम्, मज्जयितुम्, मिमङ्क्षितुम्, मामज्जितुम्
14 मज्जा, मज्जना, मिमङ्क्षा, मामज्जा
मज्जनम्, मज्जनम्, मिमङ्क्षणम्, मामज्जनम्
15 मङ्क्त्वा 16 -मक्त्वा, मज्जयित्वा, मिमङ्क्षित्वा, मामज्जित्वा
प्रमज्ज्य, प्रमज्ज्य, प्रमिमङ्क्ष्य, प्रमामज्ज्य
मज्जम् २ मङ्क्त्वा २ मक्त्वा २ मज्जम् २ मज्जयित्वा २ मिमङ्क्षम् २ मिमङ्क्षित्वा २ मामज्जम् २
मामज्जित्वा २
17 मद्गुः, 18 मज्जा-मज्ज नौ-मज्जनः, 19 मञ्जूषा, 20 मद्गुरः।
21
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१२३५)
02
=>
 (६-तुदादिः-१४१५। अक। अनि। पर।)
03
=>
 [[१। ण्वुलि, ‘झलां जश् झशि’ (८-४-५३) इति सकारस्य दकारे, तस्य श्चुत्वेन जकारः। एवमेव ण्यन्तेषु, यङन्तेषु, शुद्धे अजादिप्रत्ययेषु च रूपनिष्पत्तिरिति ज्ञेयम्।]]
04
=>
 [[२। सन्नन्तात् ण्वुलि, धातोरनिट्त्वेन झलादिप्रत्ययपरकत्वात्, ‘मस्जिनशोर्झलि’ (७-१-६०) इति नुमागमः। अत्र च ‘मिदचोऽन्त्यात् परः’ (१-१-४७) इति नियमं बाधित्वा, ‘मस्जेरन्त्यात् पूर्वं नुममिच्छन्ति अनुषङ्गादिलोपार्थम्’ (वा। १-१-४७) इति भाष्याद्युक्तप्रकारेण धातुजकारात् पूर्वं नुम्। तेन सकारस्य संयोगादिलोपे, कुत्वे च रूपमेवम्। एवमेव सन्नन्ते सर्वत्र प्रक्रियोह्या।]]
05
=>
 [[३। तृचि अन्त्यात् पूर्वं नुमि, ‘स्कोः संयोगाद्योरन्ते च’ (८-२-२९) इति संयोगादिलोपे रूपमेवम्। एवमेव तव्यदादिष्वपि ज्ञेयम्।]]
06
=>
 [[४। शतरि, तुदादित्वात् शपोऽपवादत्वेन शप्रत्यये जश्त्वश्चुत्वयो रूपमेवम्।]]
07
=>
 [[५। शुद्धेश्चेतनकर्तृकत्वे, ण्यन्तात्, ‘अणावकर्मकात्--’ (१-३-८८) इति परस्मैपदमेव। अचित्तवत्कर्तृकत्वे तु आत्मनेपदमपीत्यतोऽत्रात्मनेपदम्।]]
08
=>
 [[६। क्विपि, संयोगादिलोपे, जकारस्य कुत्वे च रूपमेवम्।]]
09
=>
 [[७। निष्ठायाम्, ‘मस्जिनशोः--’ (७-१-६०) इति नुमि, सकारस्य संयोगादिलोपे, नुमो नकारस्य ‘अनिदिताम्--’ (६-४-२४) इति लोपे, ‘ओदितश्च’ (८-२-४५) इति निष्ठानत्वे, नत्वस्यासिद्धत्वेन झल्परकत्वात् ‘चोः कुः’ (८-२-३०) इति कुत्वे च रूपमेवम्।]]
10
=>
 [पृष्ठम्१०११+ २८]
11
=>
 [[१। ण्यति, ‘चजोः कु घिण्णयतोः’ (७-३-५२) इति धातुजकारस्य कुत्वे सकारस्य जश्त्वेन दकारे च रूपमेवम्। घञ्यप्येवमेव रूपनिष्पत्तिरिति ज्ञेयम्।]]
12
=>
 [[२। भावे, ‘ट्वितोऽथुच्’ (३-३-८९) इत्यथुच्प्रत्यये रूपमेवम्।]]
13
=>
 [[आ। ‘तल्पे कान्तान्तरैः सार्धं मन्येऽहं धिङ् निमज्जथुम्।।’ भ। का। ५। २०।]]
14
=>
 [[३। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इति स्त्रियामकारप्रत्यये रूपमेवम्। केचित्तु क्तिनि, नुमि नलोपे च मक्तिरिति साधयन्ति। ‘प्रसज्य चापवादविषयं तत उत्सर्गोऽभिनिवि- शते’ (परि। ६५) इति न्यायानुसरणे तु मज्जा इत्यकारप्रत्ययान्तं रूपमेव न्याय्य- मिति प्रतिभाति।]]
15
=>
 [[४। क्त्वाप्रत्यये, ‘जान्तनशां विभाषा’ (६-४-३२) इत्यनुनासिकलोपनिषेधविकल्पः। निषेधविकल्पे विधिविकल्पपर्यवसानात् अनुनासिकलोपो विभाषा भवतीति ज्ञेयम्। तेन रूपद्वयम्।]]
16
=>
 [[B। ‘अध्यास्त यं नक्रकुलं स्थवीयो द्विपोऽप्यमङ्क्त्वा न यमुत्ततार।’ वा। वि। ३। ३८।]]
17
=>
 [[५। ‘भृमृशीतॄचरित्सरितनिमिमस्जिभ्य उः’ (द। उ-१-९२) इत्युप्रत्यये रूपमेवम्। मज्जत्यम्भसीति मद्गुः = जलपक्षिविशेषः। न्यङ्क्वादि (७-३-५३) पाठात् जकारस्य कुत्वेन गकारः।]]
18
=>
 [[६। ‘श्वन्नुक्षन्--’ (द। उ। ६-५५) इत्यादिना कनिन्प्रत्यये रूपमेवम्। मज्जत्यस्थिष्विति मज्जा = अस्थ्यन्तसारः। नकारान्तोऽयं शब्दः।]]
19
=>
 [[७। ‘मस्जेर्नुम् च’ (द। उ। ९-१८) इत्यूषन्प्रत्यये, नुभागमे च रूपमेवम्। मज्जत्यस्या- मिति मञ्जूषा = पेटिका।]]
20
=>
 [[८। बाहुलकादौणादिकेऽरप्रत्यये न्यङ्क्वादित्वात् (७-३-५३) कुत्वे च रूपम्। मद्गुरः = जलपक्षिविशेषः।]]
21
=>
 [पृष्ठम्१०१२+ २८]