| YouTube Channel

मिथ्या (mithyA)

 
शब्दसागरः
English
मिथ्या Ind.
1. Falsely, untruly.
2. In vain.
E.
 मिथ् to injure,
aff.
 क्यप् ।
Capeller Eng
English
मिथ्या॑
adv.
 wrongly, falsely, in vain. With ब्रू, वच्,
etc. speak falsely, tell a lie
w.
 कृ make false, cheat
contradict,
deny,
w.
 कृ & न keep (a given word).
Yates
English
मिथ्या
adv. Falsely.
Spoken Sanskrit
English
मिथ्या - mithyA -
indecl.
 - invain
वृथा - vRthA -
indecl.
 - invain
निरर्थक - nirarthaka -
adj.
 - vain
अनर्थक - anarthaka -
adj.
 - vain
शुष्क - zuSka -
adj.
 - vain
तुच्छ - tuccha -
adj.
 - vain
निष्फल - niSphala -
adj.
 - vain
उद्धत - uddhata -
adj.
 - vain
अफल - aphala -
adj.
 - vain
तरल - tarala -
adj.
 - vain
तुच्छक - tucchaka -
adj.
 - vain
तुच्छ्य - tucchya -
adj.
 - vain
वन्ध्यफल - vandhyaphala -
adj.
 - vain
वार्त्त - vArtta -
adj.
 - vain
विभ्रष्ट - vibhraSTa -
adj.
 - vain
विमोघ - vimogha -
adj.
 - vain
विप्रनष्ट - vipranaSTa -
adj.
 - vain
व्यर्थक - vyarthaka -
adj.
 - vain
विफल - viphala -
adj.
 - vain
वितथ - vitatha -
adj.
 - vain
मिथ्या - mithyA -
indecl.
 - wrongfully
अभिचरति { अभि- चर् } - abhicarati { abhi- car } - verb 1 Par - act wrongfully
लैशिक - laizika -
n.
 - offence of a monk who taking advantage of an apparent transgression committed by a fellow monk wrongfully accuses him of it
मिथ्या - mithyA -
indecl.
 - invain
मिथ्या - mithyA -
indecl.
 - incorrectly
मिथ्या - mithyA -
indecl.
 - wrongfully
मिथ्या - mithyA -
indecl.
 - falsely
मिथ्या - mithyA -
indecl.
 - improperly
मिथ्या - mithyA -
indecl.
 - contrarily
मिथ्या - mithyA -
indecl.
 - fraudulently
मिथ्या - mithyA -
indecl.
 - wrongly
मिथ्या - mithyA -
indecl.
 - untruly
मिथ्या - mithyA -
indecl.
 - invertedly
मिथ्या - mithyA -
indecl.
 - deceitfully
मिथ्या व्याख्याति { व्या- ख्या } - mithyA vyAkhyAti { vyA- khyA } - verb 2 - misinterpret
मिथ्या व्याख्याति { व्या- ख्या } - mithyA vyAkhyAti { vyA- khyA } - verb 2 - misconstrue
मिथ्या सम्भवति - mithyA sambhavati - verb - misunderstand
मिथ्या - mithyA -
indecl.
 - falsely
अन्यथा - anyathA -
ind.
 - falsely
मुधा - mudhA -
ind.
 - falsely
विप्रलब्धम् - vipralabdham -
ind.
 - falsely
वृथा - vRthA -
ind.
 - falsely
मृषा - mRSA -
indecl.
 - falsely
अमिथ्या - amithyA -
ind.
 - not falsely
अमृषा - amRSA -
ind.
 - not falsely
अवितथम् - avitatham -
ind.
 - not falsely
दुष्प्रयुक्त - duSprayukta -
adj.
 - falsely used
अभ्याख्याति { अभ्याख्या } - abhyAkhyAti { abhyAkhyA } - verb - accuse falsely
अभ्याख्यात - abhyAkhyAta -
adj.
 - accused falsely
आहत - Ahata -
adj.
 - uttered falsely
क्षारित - kSArita -
adj.
 - falsely accused
शंसित - zaMsita -
adj.
 - falsely accused
अतिशङ्कते - atizaGkate - verb - suspect falsely
असत्यवादिन् - asatyavAdin -
adj.
 - speaking falsely
भ्रमित - bhramita -
adj.
 - falsely taken for
व्यपदिशति { व्यपदिश् } - vyapadizati { vyapadiz } - verb - represent falsely
दूषित - dUSita -
adj.
 - falsely accused of
दृष्टिक - dRSTika -
adj.
 - falsely believing in
हर्षते { हृष् } - harSate { hRS } - verb - speak or affirm falsely
हर्षति { हृष् } - harSati { hRS } - verb - speak or affirm falsely
व्यपदेष्टृ - vyapadeSTR -
adj.
 - one who represents falsely
वृथावादिन् - vRthAvAdin -
adj.
 - speaking falsely or untruly
विप्रतिपद्यते { विप्रतिपद् } - vipratipadyate { vipratipad } - verb - reply falsely or erroneously
पाषण्ड - pASaNDa -
m.
 - any one who falsely assumes the characteristics of an orthodox Hindu
मिथ्या mithyA
indecl.
 in vain
वृथा vRthA
indecl.
 in vain
निरर्थक nirarthaka
adj.
 vain
अनर्थक anarthaka
adj.
 vain
शुष्क zuSka
adj.
 vain
तुच्छ tuccha
adj.
 vain
निष्फल niSphala
adj.
 vain
उद्धत uddhata
adj.
 vain
अफल aphala
adj.
 vain
तरल tarala
adj.
 vain
तुच्छक tucchaka
adj.
 vain
तुच्छ्य tucchya
adj.
 vain
वन्ध्यफल vandhyaphala
adj.
 vain
वार्त्त vArtta
adj.
 vain
विभ्रष्ट vibhraSTa
adj.
 vain
विमोघ vimogha
adj.
 vain
विप्रनष्ट vipranaSTa
adj.
 vain
व्यर्थक vyarthaka
adj.
 vain
विफल viphala
adj.
 vain
वितथ vitatha
adj.
 vain
Wilson
English
मिथ्या ind. Falsely, untruly.
E.
 मिथ to injure,
deriv.
irr
 .
Apte
English
मिथ्या [mithyā],
ind.
 [मिथ्-क्यप्]
Falsely, deceitfully, wrongly, incorrectly
oft
 . with the force of an adjective
मणौ महानील इति प्रभावादल्पप्रमाणे$पि यथा न मिथ्या
R.*
 18.42
यदुवाच न तन्मिथ्या 17.42
मिथ्यैव व्यसनं वदन्ति मृगयामीदृग्विनोदः कुतः
Ś.*
 2.5.
Invertedly, contrarily.
To no purpose, in vain, fruitlessly
मिथ्या कारयते चारैर्घोषणां राक्षसाधिपः
Bk.*
 8.44
मिथ्यैष व्यवसायस्ते प्रकृतिस्त्वां नियोक्ष्यति
Bg.*
 18.59. (मिथ्या वद्-वच् to tell a falsehood, lie. मिथ्या कृ
to falsify.
to contradict. मिथ्या भू to turn out false, be false. मिथ्या ग्रह् to misunderstand, mistake.) At the beginning of
comp.
 मिथ्या may be translated by 'false, untrue, unreal, sham, pretended, feigned'
&c.
Comp.
 -अध्यवसितिः
f.
 a figure of speech, an expression of the impossibility of a thing by making it depend upon an impossible contingency
किंचिन्मिथ्यात्वसिद्ध्यर्थं मिथ्या- र्थान्तरकल्पनम् । मिथ्याध्यवसितिर्वेश्यां वशयेत् खस्रजं वहन् ॥ Kuval. -अपवादः a false charge. -अभिधानम् a false assertion. -अभियोगः a false or groundless charge.-अभिशंसनम् calumny, false accusation.
अभिशापः a false prediction.
a false or unjust claim. -आचारa.
acting falsely.
hypocritical.
(रः) wrong treatment (in medic.).
wrong or improper conduct.
a rogue, hypocrite
इन्द्रियार्थान् विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते
Bg.*
 3.6. -आहारः wrong diet. -उत्तरम् a false or prevaricating reply.
उपचारः pretended kindness or service
मिथ्योपचारैश्च वशीकृतानां किमर्थिनां वञ्चयितव्यमस्ति H.
(in medic.) a wrong treatment of a malady.-कर्मन्
n.
 a false act. -कारुणिक
a.
 pretending to be kind
मिथ्याकारुणिको$सि निर्घृणतरस्त्वत्तः कुतो$न्यः पुमान्
Pt.*
 5.14.-क्रोपः, -क्रोधः feigned anger. -क्रयः a false price. -ग्रहः useless obstinacy or persistence. -ग्रहः, ग्रहणम् misconception, misunderstanding. -चतुर्विधम् four types of lying
मिथ्यैतन्नाभिजानामि तदा तत्र न संनिधिः । अजातश्चास्मि तत्काटे इति मिथ्याचतुर्विधम् ॥ -चर्या hypocrisy. -जल्पितम् a false report or speech. -ज्ञानम् a mistake, error, misapprehension. -दर्शनम् heresy. -दृष्टिः
f.
 heresy, holding heretic or atheistic doctrines. -निरसनम् denial by oath.-पण्डित
a.
 educated or learned only in appearance.-पुरुषः a man only in appearance. -प्रतिज्ञ
a.
 false to one's promise, perfidious. -प्रत्ययः an erroneous perception
यो हि जनित्वा प्रध्वंसते नैतदेवमिति स मिथ्याप्रत्ययः ŚB. on MS.* 1.1.2. -फलम् an imaginary advantage.-मतिः
f.
 delusion, mistake, errror. -योगः wrong use or application. -लिङ्गधर
a.
 being anything only in appearance. -वचनम्, -वाक्यम्, -वादः an untrue speech, a falsehood, lie. -वाक्, -वादिन्
a.
 lying, false, untruthful
मिथ्यावादिनि दूति ...... K.
P.
 -वार्ता a false report. -व्यापारः meddling with another's affairs.-वृत्त
a.
 of vicious conduct
उद्योगं तव संप्रेक्ष्य मिध्यावृत्तं च रावणम्
Rām.*
 6.17.66. -साक्षिन्
m.
 a false witness.
Apte 1890
English
मिथ्या ind. [मिथ्-क्यप्] 1 Falsely, deceitfully, wrongly, incorrectly
oft. with the force of an adjective
मणौ महानील इति प्रभावादल्पप्रमाणेऽपि यथा न मिथ्या R. 18. 42
यदुवाच न तन्मिथ्या 17. 42
मिथ्यैव व्यसनं वदंति मृगयामीदृग्विनोदः कुतः Ś. 2. 5.
2 Invertedly, contrarily.
3 To no purpose, in vain, fruitlessly
मिथ्या कारयते चारैर्घोषणां राक्षसाधिपः Bk. 8. 44
Bg. 18. 59. (मिथ्या वद्-वच् to tell a falsehood, lie
मिथ्या कृ {1} to falsify. {2} to contradict. मिथ्या भू to turn out false, be false
मिथ्या ग्रह् to misunderstand, mistake). At the beginning of comp. मिथ्या may be translated by ‘false, untrue, unreal, sham, pretended, feigned’ &c.
Comp.
अध्यवसितिः f. a figure of speech, an expression of the impossibility of a thing by making it depend upon an impossible contingency
किं चिन्मिथ्यात्वसिद्ध्यर्थं मिथ्यार्थांतरकल्पनम् । मिथ्याध्यवासितिर्वेश्यां वशयेत् खस्रजं वहन् ॥ Kuval.
अपवादः a false charge.
अभिधानं a false assertion.
अभियोगः a false or groundless charge.
अभिशंसनं calumny, false accusation.
अभिशापः {1} a false prediction. {2} a false or unjust claim.
आचारः a. {1} acting falsely. {2} hypocritical. (
रः) {1} wrong treatment (in medic.). {2} wrong or improper conduct.
आहारः wrong diet.
उत्तरं a false or prevaricating reply.
उपचारः {1} pretended kindness or service. {2} (in medic.) a wrong treatment of a malady
कर्मन् n. a false act.
कारुणिक a. pretending to be false
Pt. 5. 14.
कोपः,
क्रोधः feigned anger.
क्रयः a false price.
ग्रहः useless obstinacy or persistence.
ग्रहः
ग्रहणं misconception, misunderstanding.
चर्या hypocrisy.
जाल्पितं a false report or speech.
ज्ञानं a mistake, error, misapprehension.
दर्शनं heresy.
दृष्टिः f. heresy, holding heretic or atheistic doctrines.
निरसनं denial by oath.
पुरुषः a man only in appearance.
प्रतिज्ञ a. false to one's promise, perfidious.
फलं an imaginary advantage.
मतिः f. delusion, mistake, error.
योगः wrong use or application.
वचनं,
वाक्य
वादः an untrue speech, a falsehood, lie.
वाक्,
वादिन् a. lying, false, untruthful.
वार्ता a false report.
साक्षिन् m. a false witness.
Monier Williams Cologne
English
मिथ्या॑ a
ind.
 (contracted from मिथूया॑) invertedly, contrarily, incorrectly, wrongly, improperly,
ŚBr.
&c.
&c.
 (with
Caus.
 , of √ कृ, to pronounce a word wrongly ‘once’ [P. ] or ‘repeatedly’ [Ā.]
Pāṇ.
 i, 3, 71
with प्र-√ चर्, to act wrongly,
Mn.
 ix, 284
with प्र-√ वृत्, to behave improperly,
MBh.
 iii, 2414)
falsely, deceitfully, untruly,
Mn.
MBh.
&c.
 (often with √ ब्रू, वच् or वद्, to speak falsely, utter a lie
with √ कृ, to deny,
MBh.
to break one's word, with न-√ कृ, to keep it),
R.
with √ भू, to turn out or prove false,
MBh.
not in reality, only apparently,
Madhus.
to no purpose, fruitlessly, in vain,
MaitrUp.
MBh.
&c.
 (ibc. often
=
 false, untrue, sham
Mithyā is personified as the wife of A-dharma,
KalkiP.
 )
मिथ्या॑ b
&c.
 See col.l.
Monier Williams 1872
English
मिथ्या, ind. (probably a contracted form for
मिथुया above), invertedly, distortedly, contrarily,
perversely, falsely, incorrectly, wrongly, improperly,
(कथम् मयि मिथ्या प्रवर्तसे, why dost thou
act improperly towards me ?)
untruly, deceitfully,
in a lying manner, (with वद्, वच्, ब्रू, to speak
falsely, to make a false assertion)
in vain
मिथ्या
at the beginning of a comp. is often equivalent to an
adj., and translatable by ‘false, untrue, sham, unjust, ’
&c.
Mithyā, Untruth, is personified as the wife of
A-dharma.
—मिथ्या-कर्मन्, अ, n. false act, failure.
—मिथ्या-कृ, cl. 8. P. -करोति, &c., to make false,
falsify, utter a falsehood, contradict: Caus. P. -कार-
यति, &c., to pronounce [a word] wrongly once:
Caus. A. -कारयते, to pronounce wrongly over and
over again
see Pāṇ. 1. 3, 71.
—मिथ्या-कोप, अस्,
m. feigned resentment, pretended anger.
—मिथ्या-
क्रय, अस्, m. a false price.
—मिथ्या-ग्रह or
मिथ्याग्रह (°या-आग्°), अस्, m. improper persist-
ency, useless obstinacy.
—मिथ्याचरत् (°या-आच्°),
अन्, अन्ती, अत्, acting or practising falsehood.
—मि-
थ्या-चर्या, f. false behaviour, hypocrisy.
—मिथ्या-
चार (°या-आच्°), अस्, आ, अम्, dealing falsely, per-
versely
hypocritical, sanctimonious
(अस्), m. im-
proper or incorrect conduct, wrong treatment (in
medicine).
—मिथ्या-जल्पित, अम्, n. a false report
or rumour.
—मिथ्या-ज्ञान, अम्, n. a false con-
ception, misapprehension, error, mistake.
—मिथ्या-
त्व, अम्, n. falsity, unreality
illusion
(with Jainas)
the lowest of the fourteen steps which lead to final
emancipation
inversion
perversion (as one of the
eighteen faults of a Jaina system).
—मिथ्यात्विन्, ई,
इनी, इ, being in a state of illusion.
—मिथ्या-दर्-
शन, अम्, n. a false appearance
false doctrine,
heresy.
—मिथ्या-दृष्टि, इस्, f. false doctrine, he-
resy, denial of future existence, atheism.
—मिथ्या-
ध्यवसिति (°या-अध्°), इस्, f. ‘fruitless trouble, ’
epithet of a figure of speech expressing the impossi-
bility of a thing by making it depend upon some
impossible contingency (e. g. ‘only one who wears a
crown of air can engage the affections of a harlot’).
—मिथ्या-निरसन, अम्, n. denial by oath.
—मिथ्या-पण्डित, अस्, आ, अम्, one who makes a
false pretence to learning, educated or learned only
in appearance.
—मिथ्यापवाद (°या-अप्°), अस्, m.
a false accusation.
—मिथ्या-पुरुष, अस्, m. a mere
sham person, a man only in appearance.
—मिथ्या-
प्रतिज्ञ, अस्, आ, अम्, false to one's promise, faithless,
treacherous.
—मिथ्या-प्रवादिन्, ई, इनी, इ, speaking
falsely, lying.
—मिथ्या-प्रवृत्ति, इस्, f. an erro-
neous course of action, wrong function (of the senses),
misdirected effort.
—मिथ्या-प्रसुप्त, अस्, आ, अम्,
falsely or pretendedly asleep, feigning sleep.
—मि-
थ्या-फल, अम्, n. an imaginary or vain advantage
or reward.
—मिथ्याभिगृध्न (°या-अभ्°), अस्, आ,
अम्, unjustly covetous.
—मिथ्याभिधा (°या-अभ्°),
f. a false name.
—मिथ्याभिधान (°या-अभ्°),
अम्, n. a false or untrue expression or assertion.
—मिथ्याभियोग (°या-अभ्°), अस्, m. an unjust
claim, a false accusation, groundless charge.
—मि-
थ्याभिशंसन, अम्, n. or मिथ्याभिशस्ति (°या-
अभ्°), इस्, f. a false accusation.
—मिथ्याभिशंसिन्
(°या-अभ्°), ई, m. a false or unjust accuser.
—मिथ्या-
भिशाप, अस्, m. an unjust claim, false accusation
a false prediction.
—मिथ्या-भू, cl. 1. P. -भवति,
&c., to be false, &c.
—मिथ्या-मति, इस्, f. false
opinion, error, ignorance, mistake.
—मिथ्या-मान,
अस्, m. false pride.
—मिथ्या-योग, अस्, m. wrong
use or employment.
—मिथ्या-वदत्, अन्, अन्ती, अत्,
speaking falsely.
—मिथ्या-वध्यानुकीर्तन (°य-
अन्°), अम्, n. the proclaiming that any one has been
unjustly sentenced to death.
—मिथ्या-वाक्य, अम्,
n. an untruthful speech, falsehood, lie.
—मिथ्या-
वाच्, क्, क्, क्, whose words are false, untruthful, lying.
—मिथ्या-वाद, अस्, m. false or untruthful speech,
a falsehood, lie
declaring the falsehood of an accu-
sation
(अस्, आ, अम्), speaking untruly, lying.
—मि-
थ्या-वादिन्, ई, इनी, इ, speaking untruly, lying, a
liar
declaring an accusation to be false.
—मिथ्या-
वार्त्ता, f. false report.
—मिथ्या-व्यापार, अस्, m.
wrong occupation, meddling with another's affairs.
—मिथ्य-साक्षिन्, ई, m. a false witness.
—मिथ्या-
साक्षि-प्रदातृ, ता, त्री, तृ, bringing forward false
witnessess.
—मिथ्याहार (°या-आह्°), अस्, m. impro-
per nourishment, wrong diet.
—मिथ्योत्तर (°या-
उत्°), अम्, n. (in law) an untrue answer, false or
prevaricating reply.
—मिथ्योपचार (°या-उप्°), अस्,
m. a feigned or pretended service or kindness
(in
medicine) wrong treatment.
मिथ्या मिथ्या। See col. 2.
Macdonell
English
मिथ्या mithyā́, in. ad. [later form of mithuyā] 🞄wrongly, incorrectly
falsely, untruly, deceitfully
🞄not in reality, only in appearance
to 🞄no purpose, fruitlessly, in vain: -kṛ, act 🞄wrongly
break (oneʼs word: w. na, keep —)
🞄deny
-brū, -vac, -vad, state falsely, lie, 🞄feign
-bhū, turn out or prove false
— pravṛt, behave in an unseemly manner towards 🞄(lc.).
Benfey
English
मिथ्या मिथ्या (vb. मिथ्), adv.
Falsely, Pañc. 7, 16
untruly, feigned,
Lass. 9, 11
wrong, Pañc. 206, 11
what does not concern one, Pañc. 9,
24
in vain, Sāv. 6, 14.
Hindi
Hindi
(Fem.nom.S) झूठा, असत्य
Apte Hindi
Hindi
मिथ्या
अव्य* - -
"झूठमूठ, धोखे से, गलत तरीके से, अशुद्धता के साथ"
मिथ्या
अव्य* - -
"विपर्यस्त रुप से, विपरीततया"
मिथ्या
अव्य* - -
"निष्प्रयोजन, व्यर्थ, निष्फलता के साथ"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मिथ्या
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಅಸತ್ಯ /ಸುಳ್ಳು
निष्पत्तिः - > मथे (विलोडने) - "यक्" (उ० ४-११२) निपा०
प्रयोगाः - > "मिथ्यैव व्यसनं वदन्ति मृगयामीदृग्विनोदः कृतः"
उल्लेखाः - > शाकु० २-५
मिथ्या
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ /ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲದ
प्रयोगाः - > "मिथ्या कारयते चारैः घोषणां राक्षसाधिपः"
उल्लेखाः - > भट्टि० ८-४४
मिथ्या
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಧರ್ಮನ ಪತ್ನಿ
L R Vaidya
English
miTyA {% ind. %} 1. Untruly, deceitfully, यदुवाच न तन्मिथ्या R.xvii.42
2. incorrectly, wrongly, improperly, मिथ्यैव व्यसनं वदंति मृगयामीदृग् विनोदः कुतः Sak.ii.
3. in vain, मिथ्यैव व्यवसायस्ते प्रकृतिस्त्वां नियोक्ष्यति Bg.xviii.59, R.xviii.42.(मिथ्या भू ‘to be false.’ मिथ्या कृ ‘to falsify.’ मिथ्या ग्रह् ‘to mistake.’)
Bopp
Latin
मिथ्या Adv. falso, fallaciter, frustra. N. 12. 14. 13. 17. SA.
6. 14. BH. 18. 59.
Lanman
English
mithyā́, adv. wrongly, falsely. [younger
form of mithuyā́.]
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मिथ्या
adjective
यस्य उचितः आधारः नास्ति।
"जनानां स्वविषये मिथ्या अभिमानः अस्ति।"
Synonyms:
 असत्यम्, मिथ्या, मृषा, वितथः, अनृतम्, कूटः, कूटम्
noun
तद् वचनम् यद् अयथार्थम् अन्यायसङ्गतम् अधर्मसङ्गतं च
"असत्यं वचनं पापम्। / राजा प्रमाणं भूतानां स विनश्येन्मृषा वदन् अर्थकृच्छ्रमपि प्राप्य न मिथ्या कर्तुमुत्सहे।"
Synonyms:
 मिथ्या, मृषा, वितथ, अनृत, असत्य, अतात्विक
adjective
यत् सत्यं नास्ति।
"निर्दोषी प्रमातुः मिथ्या वचनात् मृत्युदण्डं प्राप्तवान्।/ब्रह्म सत्यं जगत् मिथ्या।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
मृषा मिथ्यानृतेऽभ्यर्णे समया निकषा हिरुक् ॥ १५३४ ॥
-wordlist-
मृषा (अ), मिथ्या (अ), अनृत (क्ली), अभ्यर्ण (क्ली), समया (अ), निकषा (अ), हिरुक् (अ)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
अलीक
अलीक, वितथ, मिथ्या, मृषा, अनृत
अलीकं वितथं मिथ्या मृषा स्यादनृतं तथा ॥ १४४ ॥
verse 1.1.1.144
page 0018
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मिथ्या,
व्य,
 (मथते इति । मथविलोडने । मेथतेहिनस्ति वेति । मथ वा मेथ + क्यप् । निपा-तनात् साधु ।) असत्यम् । तत्पर्य्यायः । मृषा २वितथः ३ अनृतम् ४ । इति शब्दरत्नावली ॥
मिछा इति भाषा ॥
(यथा, --“यदसद्भासमानं तन्मिथ्या स्वाप्नगजादिवत् ।”इति सांख्यप्रवचनभाष्यधृतम् ॥
सा चाधर्म्मपत्नी । यथा, --“अधर्म्मपत्नी मिथ्या सा सर्व्वधूर्त्तैश्च पूजिता ।यया विना जगन्मुक्तमुच्छन्नं विधिनिर्म्मितम् ॥
सत्ये चादर्शना या च त्रेतायां सूक्ष्मरूपिणी ।अर्द्धावयवरूपा च द्बापरे संवृता भिया ॥
कलौ महाप्रमत्ता च सर्व्वत्र व्यापिका बलात् ।कपटेन समं भ्रात्रा भ्रमत्येव गृहे गृहे ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते प्रकृतिखण्डे १ अध्यायः ॥
अपि च ।“अधर्म्मस्य प्रिया रम्या मिथ्या मार्ज्जार-लोचना ।तस्याः पुत्त्रोऽतितेजस्वी दम्भः परमकोपनः ॥
स मायायां भगिन्यान्तु लोभं पुत्त्रञ्च कन्यकाम् ।निकृतिं जनयामास तयोः क्रोधः सुतोऽभवत् ॥
”इति कल्किपुराणे १ अध्यायः ॥
विषयभेदे मिथ्याभाषणे दोषाभावो यथा, --शर्म्मिष्ठोवाच ।“न नर्म्मयुक्तं वचनं हिनस्तिन स्त्रीषु राजन्न विवाहकाले ।प्राणात्यये सर्व्वधनापहारेपञ्चानृतान्याहुरपातकानि ॥
”मिथ्याकथने दोषो यथा, --“पृष्टास्तु साक्ष्ये प्रवदन्ति येऽन्यथभवन्ति मिथ्यापतिता नरेन्द्र ! ।एकार्थतायान्तु समाहितायांमिथ्या वदन्तं ह्यनृतं हिनस्ति ॥
”ययातिरुवाच ।“राजा प्रमाणं भूतानां स विनश्येन्मृषा वदन् ।अर्थकृच्छ्रमपि प्राप्य न मिथ्या कर्त्तुमुत्सहे ॥
”इति मात्स्ये ३१ अध्यायः ॥
अथासत्याभिधानप्रायश्चित्तम् । तत्र सकृद-सत्यभाषणे कृष्णानुस्मरणं प्रायश्चित्तम् । यथा, विष्णुपुराणम् ।“कृते पापेऽनुतापो वै यस्य पुंसः प्रजायते ।प्रायश्चित्तन्तु तस्यैकं कृष्णानुस्मरणं परम् ॥
”अत्यन्ताभ्यासे विष्णुः । निन्दितेभ्यो धनादानंबाणिज्यं कुसीदजीवनम् । असत्यभाषणं शूद्र-सेवनमित्यपात्रीकरणं कृत्वा तप्तकृच्छ्रेणशुध्यति । अतिबहुतरकालाभ्यासे मनुः ।“सङ्करापात्रकृत्यासु मासं शोधनमैन्दवम् ।”चातुर्व्वर्णवधे साक्ष्येऽनृतभाषणेऽनुपातकत्वाभा-वाल्लघु प्रायश्चित्तमाह याज्ञवल्क्यः ।“वर्णिनां हि वधो यत्र तत्र साक्ष्येऽनृतं वदेत् ।तत्पावनाय निर्व्वाप्यश्चरुः सारस्वतो द्विजैः ॥
”शूद्रे तु विष्णः । तत्पावनाय कुष्माण्डीभिर्द्विजो-ऽग्निं जुहुयात् । शूद्रश्चैकोद्दिष्टं गोदशकस्यग्रासं विदध्यात् । विषयविशेषेऽपवादमाहहारीतः । सोमविक्रयकन्याविवाहभयमैथुन-बालकसंज्ञपनं गोब्राह्मणहितञ्च कुर्व्वन् मिथ्यान लिप्यत इति । तथा च यमः ।“न नर्म्मयुक्तं वचनं हिनस्तिन स्वैरवाक्यं न च मैथुनार्थे ।प्राणात्यये सर्व्वधनापहारेपञ्चानृतान्याहुरपातकानि ॥
”इति प्रायश्चित्तविवेकः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मिथ्या
अव्य०
 मिथ--क्यप् । अयथार्थे असत्ये ।
Capeller
German
मिथ्या॑ Adv. dass.
umsonst, vergeblich.
Mit einem Verbum des Sagens lügen,
mit कर् u. Neg. nicht Lügen strafen,
mit कर् u. Neg. nicht Lügen strafen,
halten (ein gegebenes Wort)
mit भू sich
als unwahr erweisen.
Burnouf
French
मिथ्या मिथ्या adv. faussement
à faux, en vain
perfidement
मिथ्या कारयामि prononcer mal, पदम् un mot.
मिथ्याकोप
m.
 colère feinte.
मिथ्याचार
m.
 faux-dévot.
मिथ्यादृष्टि
f.
 (दृश्) vue fausse, erreur, hérésie.
मिथ्याध्यवसिति
f.
 persé vérance dans l'erreur
confirmation d'une erreur par un raisonnement faux.
मिथ्याभियोग
m.
 plainte ou demande sans fondement [t. de
droit].
मिथ्यामति
f.
 fausse opinion, erreur.
Stchoupak
French
मिथ्या-
adv. en sens contraire (de ce qui convient), de travers, à
tort, mal
mensongèrement
en vain, inutilement
म्। कृ- nier
violer sa
parole (न म्। कृ- la tenir)
म्। भू- s'avérer faux.
°कारुणिक- a. qui feint de s'apitoyer.
°कृत- a. v. fait de travers.
°कोप-
m.
 colère feinte.
°क्रय-
m.
 faux prix.
°ग्लह-
m.
 tricherie.
°जल्पित- nt. faux bruit.
°ज्ञान- nt. erreur.
°दर्शन- nt. fausse apparence.
°दूत-
m.
 faux messager, messager qui ment.
°पण्डित- a. instruit en apparence.
°प्रतिज्ञ- a. sans foi, sans parole.
°फल- nt. avantage illusoire.
°मनोरम- a. charmant en apparence.
°वाक्य- nt. fausse allégation
°वाद-
m.
 id.
a. (et °वादिन्-)
qui ment.
°व्यापार-
m.
 mauvaise occupation.
°व्याहारिन्- ag. menteur.
°स्तोत्र- nt.
pl.
 fausses louanges.
मिथ्याचार- a. qui agit de travers
hypocrite.
मिथ्याभिगृध्न- a. qui convoite (à tort).
मिथ्याभिधान- nt. fausse assertion.
मिथ्याभिशंसन- nt. fausse accusation
-शंसिन्- a. qui accuse
faussement
-शस्त- a. v. accusé à tort.
मिथ्याभिषङ्ग-
m.
 imprécation injuste.
मिथ्योपचार-
m.
 amabilité feinte.