| YouTube Channel

माषः (mASaH)

 
Apte
English
माषः [māṣḥ], [मष् संज्ञायां कर्तरि घञ्]
A bean
(the
sing.
 being used for the plant and the
pl.
 for the fruit or seed)
तिलेभ्यः प्रति यच्छति माषान् Sk.
मुद्राभावे माषाद्याः प्रति- निधित्वमर्हन्ति J.
N.
 V.
A particular weight of gold
पञ्चकृष्णलको माषस्ते सुवर्णस्तु षोडश
Ms.*
 8.134
माषो विंशतिमो भागः पणस्य परिकीर्तितः or गुञ्जाभिरष्टभिर्माषः
A fool, blockhead.
A kind of pulse.
A cutaneous eruption resembling beans.
Comp.
 -अदः, -आदः a tortoise.-आज्यम् a dish of beans cooked with ghee. -आशः a horse. -ऊन
a.
 less by a Māṣa. -पर्णी Glycine Debilis (Mar. रानउडीद). -पिष्टम् a kind of sauce prepared from the flour of Māṣa (Mar. डांगर ?) Gaṇeśa
P.*
 49.47-51.-पेशम्
ind.
 as if beans were ground
Mk. -योनिः a thin cake (पर्पट) made of Māṣa flour
Gīrvāṇa. -वर्धकः a goldsmith.
Apte 1890
English
माषः [मष् संज्ञायां कर्तरि घञ्] 1 A bean
(the sing. being used for the plant and the pl. for the fruit or seed)
तिलेभ्यः प्रति यच्छति माषान् Sk. मुद्गाभावे माषाद्याः प्रतिनिधित्वमर्हंति J. N. V.
2 A particular weight of gold
माषो विंशतिमो भागः पणस्य परिकीर्तितः or गुंजाभिरष्टभिमार्षः
3 A fool, blockhead.
4 A kind of pulse.
5 A cutaneous eruption resembling beans.
Comp.
अदः,
आदः a tortoise.
आज्यं a dish of beans cooked with ghee.
आशः a horse.
ऊन a. less by a Māṣa.
वर्धकः a goldsmith.
Apte Hindi
Hindi
माषः
पुं*
 - -
उड़द (एक वचन पौधे के अर्थ में तथा ब* व* फल या बीज के अर्थ में)
माषः
पुं*
 - -
"सोने की एक विशेष तोल, माशा"
माषः
पुं*
 - -
"मूर्ख, बुद्धू"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 माषः, कुरुविन्दः., धान्यवीरः, वृषाकरः, मांसलः, पितृभोजनः
noun
सस्यविशेषः। यस्य कपोतवर्णीयाक्षयुक्तकृष्णफलानि कुट्टयित्वा आस्फुटीकृत्य च चणकाः भक्ष्यन्ते।
"सः कृषकः माषस्य क्षुद्रवृक्षान् लाति।"
Synonyms:
 माषः, कुरुविन्दः., धान्यवीरः, वृषाकरः, मांसलः, पितृभोजनः
noun
धान्य-विशेषः, माषस्य कपोतवर्णीयाक्षयुक्तकृष्णफलानि कुट्टयित्वा आस्फुटीकृत्य च चणकाः भक्ष्यन्ते आयुर्वेदे अस्य गुणविशेषाः स्निग्धत्व-बहुमलकरत्व-शोषणत्व-श्लेष्मकारित्वादयः निर्दिष्टाः झटिति रक्त-पित्त-प्रकोपणत्वम्।
"श्रम-सुखवद्भिः नरैः माषाः नित्यं सेवनीयाः इति बहुभिः मन्यते"
Synonyms:
 माषः
noun
एकः पुरुषः ।
"माषः बाह्वादिगणे परिगणितः"
Tamil
Tamil
மாஷ: : உளுந்து, 5 அல்லது 10 குந்துமணி எடைத் தங்கம், மூடன்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
माषः,
पुं,
 (माषस्य फलम् । माष + अण् । “लुप्च ।” ४ । ३ । १६६ । इत्यस्य “फलपाकशुषा-मुपसंख्यानम् ।” इति काशिकोक्तेरणो लुप् ।यद्बा, मस + घञ् पृषोदरादित्वात् साधुः ।)व्रीहिभेदः । माषकलाइ इति उरिद् इति चभाषा । तत्पर्य्यायः । कुरुविन्दः २ धान्य-वीरः ३ वृषाकरः ४ मांसलः ५ बलाढ्यः ६पित्र्यः ७ पितृभोजनः ८ । अस्य गुणाः ।स्निग्धत्वम् । बहुमलकरत्वम् । शोषणत्वम् ।श्लेष्मकारित्वम् । अनुष्णवीर्य्यत्वम् । झटिति-रक्तपित्तप्रकोपणत्वम् । वातहरत्वम् । गुरु-त्वम् । बलकरत्वम् । रोचकत्वम् । स्वादुत्वम् ।श्रमसुखवतां नराणां नित्यं सेवनीयत्वम् । इतिराजनिर्घण्टः ॥
अपि च ।“माषो गुरुः स्वादुपाकः स्निग्धो रुच्योऽनिला-पहः ।उष्णः सन्तर्पणो बल्यः शुक्रलो वृंहणः परः ॥
भिन्नमूत्रमलस्तन्यमेदपित्तकफप्रदः ।गुदकीलार्द्दितश्वासपंक्तिशूलानि नाशयेत् ॥
”इति ।कफपित्तकरा माषाः । इति च भावप्रकाशः ॥
अन्यच्च ।“माषो बहुमलो वृष्यः स्निग्धोष्णो मघुरोगुरुः ।वातनुद्वृंहणो बल्यो मेदोमांसकफप्रदः ॥
”इति राजवल्लभः ॥
माषसूपेन मूलकभक्षणं निषिद्धं यथा, --“मूलकं माषसूपेन मधुना च न भक्षयेत् ॥
”इति च राजवल्लभः ॥
चतुर्द्दश्यां रविवारे च माषभक्षणनिषेधो यथा, चिररोगी च माषके । इति ।“माषमामिषमांसञ्च मसूरं निम्बपत्रकम् ।भक्षयेद्यो रवेर्वारे सप्तजन्मन्यपुत्त्रकः ॥
”इति च तिथ्यादितत्त्वम् ॥
* ॥
परिमाणविशेषः । माषा इति भाषा । ततपर्य्यायः । माषकः २ मासः ३ । इत्यमर-भरतौ ॥
हेमः ४ धानकः ५ । स च मागध-माने सुश्रुतमते ५ गुञ्जापरिमाणम् । चरकमते६ । ८ गुञ्जापरिमाणम् । कालिङ्गमाने सुश्रुत-मते ५ । ७ । ८ गुञ्जापरिमाणम् । इति भाव-प्रकाशः ॥
वैद्यकान्तरे १० गुञ्जापरिमाणम् ।यथा, --“गुञ्जाभिर्दशभिर्माषः शाणो माषचतुष्ठयम् ।”इति वैद्यकपरिभाषा ॥
(माषार्थे यथा, --“द्बात्रिंशन्माषकैर्माषश्चरकस्य तु तैः पलम् ।चरकार्द्धपलोन्मानं चरके दशरक्तिकैः ।माषैः पलं चतुःषष्ट्या यद्भवेत्तत्तथेरितम् ॥
”इति वैद्यकचक्रपाणिसंग्रहे ज्वराधिकारे ।)ज्योतिःस्मृतिमते १२ गुञ्जापरिमाणम् । यथा, “पलं तु लौकिकैर्मानैः साष्टरत्तिद्विमाषकम् ।तोलकत्रितयं ज्ञेयं ज्योतिर्ज्ञैः स्मृतिसम्मतम् ॥
”इति तिथ्यादितत्त्वधृतवचनेन पलं अष्टरत्तिका-धिकमाषद्वयाधिकतोलकत्रयम् । एतेन माषक-परिमाणं द्वादशरत्तिकं भवति ॥
* ॥
मूर्खः ।त्वग्दोषभेदः । इति मेदिनी षे, २१ ॥