| YouTube Channel

माला-माली (mAlA-mAlI)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“मल धारणे”@} 2 मालकः-लिका, मालकः-लिका, मिमलिषकः-षिका, मामलकः-लिका
मलिता-त्री, मालयिता-त्री, मिमलिषिता-त्री, मामलिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाणि रूपाणि प्रातिस्विकरूपाणि विना भौवादिककलतिवत् 3 ज्ञेयानि।
4 मलम्, 5 कमलम्, 6 परिमलम्, 7 माला-माली, 8 9 मालभारी 10 माल्यम्, 11 मलिनः-मलीमसः, 12 आमलकम्-आमलकी, 13 मलयः
इत्यादीनि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्तीति विशेषः।
यङन्तात् शानचि- 14 मामल्यमानः इति।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१२२७)
02
=>
 (१-भ्वादिः-४९३। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (१७४)
04
=>
 [[२। शरीरं मल्यते धार्यते इत्यर्थे अच्प्रत्यये एवं रूपम्।]]
05
=>
 [[३। केन मल्यते इति ‘घञर्थे कविधानम्--’ (वा। ३-३-५८) इति कः। ‘कर्तृकरणे कृता बहुलम्’ (२-१-३२) इति समासः।]]
06
=>
 [[४। मल्यते = धार्यते इति ‘अकर्तरि च कारके संज्ञायाम्’ (३-३-१९) इति कर्मणि संज्ञायां विषये घञ्प्रत्ययः। संज्ञापूर्वकत्वात् वृद्ध्यभावः। ‘घनो घ च’ (३-३-१२५) इति घो वा। चकारात् घञ् च। यद्वा मलते धारयतीत्यर्थे अचि रूपमेवम्। ‘विमर्दोत्थे परिमलो गन्धे जनमनोहरे।’ इत्यमरः (१। १०)।]]
07
=>
 [[५। ‘मल्यते धार्यते इति माला, घञ्। संज्ञायां पुंस्त्वं प्रायिकम्’ इति प्र। सर्वस्वे। व्रीह्यादित्वात् (५-२-११६) इनिप्रत्यये माली इति।]]
08
=>
 [पृष्ठम्१००६+ २७]
09
=>
 [[१। ‘इष्टकेषीकामालानां चिततूलभारिषु’ (६-३-६५) तति भारिन्शब्दे उत्तरपदे मालाशब्दस्य ह्रस्वे रूपमेवम् = मालभारिणी = कन्या। ‘तदन्तस्यापि ग्रहणम्’ इति वचनात् उत्पलमालभारिणी = कन्या इत्यपि भवति।]]
10
=>
 [[२। ‘ऋहलोर्ण्यत्’ (३-१-१२४) इति ण्यति रूपमेवम्।]]
11
=>
 [[३। ‘ज्योत्स्नातमिस्राशृङ्गिणोर्जस्विन्नूर्जस्वलगोमिन्मलिनमलीमसाः’ (५-२-११४) इति मत्वर्थे संज्ञायां विषये एते शब्दाः निपात्यन्ते। इनच्प्रत्यये--मलिनः, ईमसप्रत्यये-मलीमसः इति ज्ञेयम्।]]
12
=>
 [[४। ‘क्वुन् शिल्पिसंज्ञयोः--’ (द। उ। ३। ५) इति क्वुन्प्रत्यये, स्त्रियाम्, ‘षिद्गौ- रादिभ्यश्च’ (४-१-४१) इति ङीषि च रूपमेवम्।]]
13
=>
 [[५। ‘वलिमलितनिभ्यः कयन्’ (द। उ। ८। १०) इति कयन्प्रत्यये रूपमेवम्। मलयः = भूधरविशेषः।]]
14
=>
 [[आ। ‘मामल्यमानं स्मितमल्लिकावलीमाभाल्यदैत्याधिपभल्लनोद्धुरम्।’ धा। का। १। ६४।]]