मार्गशीर्ष (mArgazIrSa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishमार्गशीर्ष - mArgazIrSa - - lunarmonthspanningNovember-December
ऐन्दव - aindava - - lunar
चान्द्र - cAndra - - lunar
चान्द्रक - cAndraka - - lunar
चान्द्रम - cAndrama - - lunar
चान्द्रमस - cAndramasa - - lunar
चन्द्रप्रमाण - candrapramANa - - lunar
शीतभानविय - zItabhAnaviya - - lunar
श्वैतांशव - zvaitAMzava - - lunar
सौधाकर - saudhAkara - - lunar
सोमवत् - somavat - - lunar
अनैन्दव - anaindava - - not lunar
तिथी - tithI - - lunar day
कर्मवाटी - karmavATI - - lunar day
तिथि - tithi - - lunar day
इन्दुदिन - indudina - - lunar day
विधुदिन - vidhudina - - lunar day
चान्द्रवत्सर - cAndravatsara - - lunar year
शशिगच्छ - zazigaccha - - lunar race
शशिवंश - zazivaMza - - lunar race
मार्गशीर्ष - mArgazIrSa - - lunarmonthspanningNovember-December
मार्गशिर्षपूर्वार्ध - mArgazirSapUrvArdha - - November
कार्त्तिकोत्तरार्ध - kArttikottarArdha - - November
मार्गशीर्ष - mArgazIrSa - - lunarmonthspanningNovember-December
मार्गशीर्ष - mArgazIrSa - - lunarmonthspanningNovember-December
मार्गशीर्ष - mArgazIrSa - - born under the constellation mRgaziras
मार्गशीर्ष - mArgazIrSa - - 15th day of the first half of the month mArgazIrSa
मार्गशीर्ष - mArgazIrSa - - day on which the full moon enters the constellation mRgaziras
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishमार्गशीर्ष, अस्, ई, अम्, born under the constel-
lation Mṛga-śiras
(with and without मास), N. of
the month in which the full moon enters the con-
stellation Mṛga-śiras, the tenth or (in later times)
the first month in the year = November-December
(ई), f. (with and without पौर्णमासी), the day on
which the full moon enters the constellation Mṛga-
śiras, the fifteenth day of the first half of the month
Mārgaśīrṣa.
Apte Hindi
Hindiमार्गशीर्षः
- मृगशीर्ष + अण्
(नवंबर और दिसंबर में पड़ने वाला) हिन्दुओं का नवां महीना जिसमें कि पूर्णचन्द्रमा मृगशिरस् नक्षत्र में विद्यमान हैं।
Shabdartha Kaustubha
Kannadaमार्गशीर्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷಮಾಸ /ಚಾಂದ್ರಮಾನದ ಒಂಭತ್ತನೆಯ ತಿಂಗಳು
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-२-२१)
व्युत्पत्तिः - > मृगशीर्षेण युक्ता पौर्णमासी अस्मिन्
L R Vaidya
EnglishBopp
LatinSanskrit Tibetan
Tibetandgun zla ra ba
१) मार्गशीर्ष २) मृगसीर्ष
mgo zla ba
१) मार्गशिरस् २) मार्गशीर्ष
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritपक्षो मासो वत्सरादिर्मार्गशीर्षः सहः सहाः ।
आग्रहायणिकश्चाथ पौषस्तैषः सहस्यवत् ॥ १५२ ॥
मास (पुं), वत्सरादि (पुं), मार्गशीर्ष (पुं), सह (पुं), सहस् (पुं), आग्रहायणिक (पुं), पौष (पुं), तैष (पुं), सहस्य (पुं)
Mahabharata
EnglishMārgaśīrsha, name of a month. § 576 (Bhagavadgītāp.): VI, 34, 1239 (māsānāṃ Mºo 'haṃ, sc. asmi, says Kṛshṇa).-§ 759 (Ānuśāsanik.): XIII, 106, 5149 (māsaṃ)
109, 5372 (dvādaśyāṃ Mºe, then one should worship Kṛshṇa as Keśava)
110, 5389 (māsasya, description of the cāndravrata).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritमार्गशीर्षः, (मार्गशीर्षी + अण् ।) अग्र-हायणमासः । मृगशीर्षेण युक्ता पौर्णमासीमार्गशीर्षी सास्मिन् मासे भवति मार्गशीर्षःष्णः । इत्यमरटीकायां भरतः ॥
तत्पर्य्यायः ।सहाः २ मार्गः ३ आग्रहायणिकः ४ । इत्य-मरः । १ । ४ । १४ ॥
मार्गशिरः ५ सहः ६ ।इति शब्दरत्नावली ॥
वृश्चिकस्थरविप्रारब्ध-शुक्लप्रतिपदादिदर्शान्तोऽयं मुख्यचान्द्रः । एता-दृशमुख्यचान्द्रमासीयपौर्णमास्यन्तः अयं गौण-चान्द्रः । वृश्चिकराशिरविकोऽयं सौरः । इतिस्मृतिः ॥
* ॥
तत्र जातफलम् ।“यस्य प्रसूतिः खलु मार्गमासेतीर्थे प्रवासे सततं मतिः स्यात् ।परोपकारी धृतसाधुवृत्तिःसद्वृत्तियुक्तो ललनाभिलाषी ॥
”इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
* ॥
(तथास्य विषयः ॥
कार्त्तिकमार्गशीर्षौ शरत् ।इति सुशुते सूत्रस्थाने षष्ठेऽध्याये ॥
)अथ मार्गशीर्षकृत्यम् ।आश्विनशुक्लपक्षे नवान्नश्राद्धाकरणे मार्ग-शीर्षस्य विंशतिदण्डाधिकत्रयोविंशतिदिनाभ्य-न्तरे शुक्लपक्षे तत् श्राद्धं कर्त्तव्यम् । तत्र मार्ग-शीर्षस्य विंशतिदण्डाधिकप्रथमदिनत्रयेतरेषुकुजशनिशुक्रवारेतरेषु नन्दारिक्तात्रयोदशीतर-तिथिषु जन्माष्टमचन्द्रजन्मतिथिजन्मनक्षत्रत्रय-पञ्चमतारात्रयेतरेषु पूर्व्वात्रयमघाभरण्यश्लेषा-र्द्रेतरेषु नक्षत्रेषु श्राद्धं तच्छेषभोजनञ्च कुर्य्यात् ।श्राद्धानधिकारिणा तु प्रागुक्तकाले देवादिभ्योनवान्नं दत्त्वा भोक्तव्यम् । किन्तु अश्लेषाकृत्तिका-ज्येष्ठामूलापूर्व्वभाद्रपदकेषु अपि नवान्नभोजनंन कर्त्तव्यम् । चन्दताराद्यशुद्धौ प्रतीकारमाहदेवलः ।“कर्म्म कुर्य्यात् फलावाप्त्यै चन्द्रादिशोभने बुधः ।सुस्थकाले त्विदं सर्व्वं नार्त्तः कालमपेक्षते ॥
चन्द्रे च शङ्खं लवणञ्च तारेतिथावभद्रे सिततण्डुलांश्च ।धान्यञ्च दद्यात् करणर्क्षवारेयोगे तिलान् हेममणिञ्च लग्ने ॥
राजमार्त्तण्डे ताराभेदाल्लवणपरिमाणमाह ।“एकत्रिपञ्चसप्त च द्बिजाय दद्यात् पलानिलवणस्य ।क्रमशो जन्मविपत्प्रत्यरिमरणाख्यतारासु ॥
पलन्तु लौकिकैर्मानैः साष्टरत्तिद्विमाषकम् ।तोलकत्रितयं ज्ञेयं ज्योतिर्ज्ञैः स्मृतिसम्मतम् ॥
तत एवं दध्याज्यसंयुक्तं नवं विप्राभिमन्त्रितम् ।मन्त्रानादेशे गायत्त्रीति गायत्त्र्यभिमन्त्रितम् ॥
नवमन्नं ब्राह्मणानुज्ञां गृहीत्वा प्राश्नीयात् ।नूतनधान्यासम्भवे पुरातनेनापि श्राद्धं कर्त्तव्यम् ।वृश्चिके शुक्लपक्षे तदकरणे हरिशयनात् पूर्व्वंमीनधनुस्थरवीतरत्र माघादौ कर्त्तव्यम् ॥
* ॥
वृश्चिकस्थरवौ शुक्लचतुर्द्दश्यां सौभाग्यकामःपाषाणाकारपिष्टकैर्देवीं पूजयेत् तदपि भक्षये-न्नक्तम् ॥
* ॥
अग्रहायण्यां पौर्णमास्यां पार्व्वण-विधिना श्राद्धमावश्यकम् ॥
* ॥
भविष्यपुराणे ।“रोहिण्या प्रतिपद्युक्ता मार्गे मासि सितेतरा ।गङ्गायां यदि लभ्येत सूर्य्यग्रहशतैः समा ॥
”इति कृत्यतत्त्वम् ॥
(स्त्रियां आग्रहायणी पूर्णिमा । यथा, महा-भारते । ३ । ९३ । २६ ।“मार्गशीर्ष्यामतीतायां पुष्येण प्रययुस्ततः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
SanskritNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.