मारकः-रिका (mArakaH-rikA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“मृङ् प्राणत्यागे”@} 2 ‘मृणाति हिंसार्थे प्वादेर्मृङस्तु म्रियते पदम्।।’ 3 इति देवः।
मारकः-रिका, मारकः-रिका, मुमूर्षकः-र्षिका, मेम्रीयकः-यिका
मर्ता- मर्त्री, मारयिता-त्री, मुमूर्षिता-त्री, मेम्रीयिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि जौहोत्यादिकपिपर्तिवत् 4 ज्ञेयानि।
5 म्रियमाणः 6, 7 मरिष्यन्-न्ती-ती, 8 9 मुमूर्षन्, 10 अमृतम्, 11 मरः-अमरः, 12 दुर्मरम्, 13 14 मुमूर्षा, 15 इतीचिप्रत्यये रूपमेवम्।
म्रियते इति मरीचिः = रश्मिः, ऋषिविशेषश्च।]] मरीचिः, 16 इत्युप्रत्यये रूपम्।
म्रियन्तेऽस्मिन् प्राणिनः सलिलार्थिन इति मरुः = जलतृणविवर्जितो देशः।]] मरुः, 17 इति त्युक्प्रत्यये, कित्त्वाद् गुणनिषेधे च रूपमेवम्।]] मृत्युः, 18 इत्यूकप्रत्ययः।
मरूकः = प्राणिविशेषः।]] मरूकः, 19 इत्युतिप्रत्यये रूपमेवम्।
मरुत् = वायुः, देवो वा।]] मरुत्, 20 इति तन्प्रत्यये रूपमेवम्।
मर्तः = प्राणी।
मर्तशब्दात्, ‘नवसूरमर्तयविष्ठेभ्यो यत्’ 21 इति स्वार्थे यत्प्रत्यये मर्त्यः इति सिद्ध्यति।
मर्त्यः = मनुष्यः।]] मर्तः-मर्त्यः इती- मान्यस्माद् भवन्तीति विशेषः।
01 (१३०१)
02 (६-तुदादिः-१४०३। अक। अनि। आत्म।)
03 (श्लो। ३४)
04 (१०४४)
05 [[२। शानचि, ‘तुदादिभ्यः--’ (३-१-७७) इति शप्रत्यये, ‘रिङ् शयग्लिङ्क्षु’ (७-४-२८) इति रिङादेशे इयङादेशे च रूपमेवम्।]]
06 [[आ। ‘म्रियमाणः स सुग्रीवं प्रोचे सद्भावमागतः।’ भ। का। ६। १४१।]]
07 [[३। ‘म्रियतेर्लुङ्लिङोश्च’ (१-३-६१) इत्यात्मनेपदस्य नियमितत्वात्, स्यप्रत्ययस्य च शित्प्रत्ययत्वादिनिदानाभावादत्र परस्मैपदं भवति। विस्तरस्तु माधवधातुवृत्त्या- दिषु बोध्यः। ‘ऋद्धनोः स्ये’ (७-२-७०) इतीडागमोऽत्रेति विशेषः।]]
08 [श्वा]
09 [[४। सन्नन्ताच्छतरि, ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वात्, ‘अज्झनगमां सनि’ (६-४-१६) इति दीर्घे, ‘उदोष्ठ्यपूर्वस्य’ (७-१-१०२) इत्युकारे, रपरत्वे च, ‘हलि च’ (८-२-७७) इति दीर्घः। अत्र, ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इति शानज् न, म्रियतिधातुमात्रस्यात्मनेपदनिमित्तत्वाभावात् शिल्लुङ्लिङां च निमित्तत्वात्। अतो यथासभ्भवं परस्मैपदप्रयोग उपपन्नः। तथा च भाष्ये (३-१-७) प्रयुक्तम् ‘श्वा मुमूर्षति’ इति। अत्र शुनश्चेतनत्वात् जीवितस्य प्रियत्वात् व्याध्याद्यभिभवेऽपि तिर्यक्त्वात् मर्तुमिच्छा नास्तीत्यत इच्छार्थकस्सन् न, अपि तु ‘आशंकायाम्--’ (वा। ३-१-७) इति वार्तिकेन आशंकने (आशंसने) सन्-इति बोध्यम्। शङ्के, श्वा मुमूर्षति (मुमूर्षन् अस्ति) इति वाक्यार्थः। स्पष्टमिदं ‘धातोः कर्मणः--’ (३-१-७) इत्यत्र भाष्य-कैय- टादिषु।]]
10 [[५। न म्रियते इत्यमृतम्। ‘मतिबुद्धिपूजार्थेभ्यश्च’ (३-२-१८८) इत्यत्र चका- रस्यानुक्तसमुच्चयार्थत्वात् वर्तमाने क्तः। ततो नञ्समासः।]]
11 [[६। पचाद्यचि--मरः। नञ्समासे अमरः = देवः।]]
12 [[B। ‘अकाले दुर्मरमहो यज्जीवामस्तया विना।।’ भ। का। ६। १४।]]
13 [पृष्ठम्१०४७+ २८]
14 [[आ। ‘ज्याघुष्टकठिनाङ्गुष्ठं राममायान्मुमूर्षया।।’ भ। का। ५। ५७।]]
15 [[१। ‘मृकणिभ्यामीचिः’ [द। उ। १-३८]
16 [[२। ‘भृमृ--’ [द। उ। १-९२]
17 [[३। ‘भुजिमृङ्भ्यां युक्त्युकौ [द। उ। १। १३५]
18 [[४। ‘मृकणिभ्यामूकोकणौ’ [द। उ। ३। ४४]
19 [[५। ‘मृग्रोरुतिः’ [द। उ। ६। १]
20 [[६। ‘हसिमृ--’ [द। उ। ६-७]
21 (वा। ५-४-३६)
1 {@“मॄ हिंसायाम्”@} 2 प्वादिः, ल्वादिश्च।
‘मृणाति हिंसार्थे प्वादेर्मृङस्तु म्रियते पदम्।।’ 3 इति देवः।
मारकः-रिका, मारकः-रिका, मुमूर्षकः-मिमरिषकः-मिमरीषकः-षिका, मोमुरकः-रिका
मरिता-मरीता-त्री, मारयिता-त्री, मुमूर्षिता-मिमरिषिता- मिमरीषिता-त्री, मोमुरिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि जौहोत्यादिक पिपर्तिवत् 4 ज्ञेयानि।
5 मृणन्-मृणती, 6 मूर्णम्-मूर्णः-मूर्णवान्, 7 मूर्णिः, इतीमानि रूपाण्यस्माद् भवन्ति।
01 (१३१३)
02 (९-क्र्यादिः-१४९२। सक। सेट्। पर।)
03 (श्लो। ३४)
04 (१०५५)
05 [[१। शतरि क्र्यादित्वात् श्नाप्रत्यये, ‘प्वादीनां ह्रस्वः’ (७-३-८०) इति ह्रस्वे, ‘श्नाभ्यस्तयोरातः’ (६-४-११२) इत्याकारलोपे णत्वे च रूपमेवम्।]]
06 [[२। धातोरुत्वे रपरत्वे ‘ल्वादिभ्यः’ (८-२-४४) इति निष्ठानत्वे, दीर्घे णत्वे च रूपमेवम्।]]
07 [[३। ‘ऋल्वादिभ्यः क्तिन् निष्ठावद् वाच्यः’ (वा। ८-२-४४) इति क्तिनस्तकारस्य नत्वे उत्वादिके च रूपमेवम्।]]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.