| YouTube Channel

मारः (mAraH)

 
Apte
English
मारः [mārḥ], [मृ-घञ्]
Killing, slaughter, slaying
अशेष- प्राणिनामासीदमारो दश वत्सरान् Rāj.T.5.64.
An obstacle, hindrance, opposition.
The god of love
श्यामात्मा कुटिलः करोतु कबरीभारोपि मारोद्यमम्
Gīt.*
 3
(where मार primarily means 'killing')
Nāg.1.1.
Love, passion.
The thorn-apple (धत्तूर).
An evil one, a destroyer
the tempter (according to Buddhists)
सेर्ष्यं मारवधूभिरित्यभिहितो बोधौ जिनः पातु वः Nāg.1.1
Pt.*
 5. 14.
Death.
Comp.
 -अङ्क
a.
 'marked by love', displaying signs of love
माराङ्के रतिकेलिसंकुलरणारम्भे
Gīt.*
 12. -अभिभूः (भुः ?) an epithet of a Buddha. -अरिः, रिपुः Śiva. -आत्मक
a.
 murderous
कथं मारात्मके त्वयि विश्वासः कर्तव्यः
H.*
 1. -जातकः a cat. -जित्
m.
 an epithet of Śiva.
of a Buddha.
Apte 1890
English
मारः [मृ-घञ्] 1 Killing, slaughter, slaying
अशेषप्राणिनामासीदमारो दश वत्सरान् Rāj. T. 5. 64.
2 An obstacle, hinderance, opposition.
3 The god of love
श्यामात्मा कुटिलः करोतु कब रीभारोपि मारोद्यमं Gīt. 3
(where मार primarily means ‘killing’)
Nāg. 1. 1.
4 Love, passion.
5 The thorn-apple (धत्तूर).
6 An evil one, a destroyer
(according to Buddhists).
7 Death.
Comp.
अंक a. ‘marked by love’, displaying signs of love
मारांके रतिकेलिसंकुलरणारंभे Gīt. 12.
अभिभूः (भुः ?) an epithet of a Buddha.
अरिः,
रिपुः Śiva.
आत्मक a. murderous
कथं मारात्मके त्वयि विश्वासः कर्तव्यः H. 1.
जित् m. an epithet of Śiva. {2} of a Buddha.
Apte Hindi
Hindi
मारः
पुं*
 - मृ + घञ्
"हत्या, वध, कतल"
मारः
पुं*
 - -
"बाधा, विघ्न, विरोध"
मारः
पुं*
 - -
कामदेव
मारः
पुं*
 - -
"प्रेम, प्रणयोन्माद"
मारः
पुं*
 - -
धतूरा
मारः
पुं*
 - -
"अनिष्ट, (बौधों के अनुसार) विनाशक"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 गण्डकः, अनुबन्धः, प्रतिबन्धः, प्रतिबन्धकः, प्रतिरोधकः, मन्थरः, मारः, रोधनः, वागरः, विघ्नम्, सूतकम्, व्यवायः, स्तिभिः, नीवरणम्
noun
रोधस्य क्रिया अवस्था भावो वा।
"जलदुर्दरे आगतेन गण्डकेन जलं अल्पं प्राप्यते।"
Synonyms:
 कामदेवः, कामः, मदनः, मन्मथः, मारः, प्रद्युम्नः, मीनकेतनः, कन्दर्पः, दर्पकः, अनङ्गः, पञ्चशरः, स्मरः, शम्बरारिः, मनसिजः, कुसुमेषुः, अनन्यजः, रतिनाथः, पुष्पधन्वा, रतिपतिः, मकरध्वजः, आत्मभूः, ब्रह्मसूः, विश्वकेतुः, कामदः, कान्तः, कान्तिमान्, कामगः, कामाचारः, कामी, कामुकः, कामवर्जनः, रामः, रमः, रमणः, रतिनाथः, रतिप्रियः, रात्रिनाथः, रमाकान्तः, रममाणः, निशाचरः, नन्दकः, नन्दनः, नन्दी, नन्दयिता, रतिसखः, महाधनुः, भ्रामणः, भ्रमणः, भ्रममाणः, भ्रान्तः, भ्रामकः, भृङ्गः, भ्रान्तचारः, भ्रमावहः, मोहनः, मोहकः, मोहः, मातङ्गः, भृङ्गनायकः, गायनः, गीतिजः, नर्तकः, खेलकः, उन्मत्तोन्मत्तकः, विलासः, लोभवर्धनः, सुन्दरः, विलासकोदण्डः
noun
कामस्य देवता।
"कामदेवेन शिवस्य क्रोधाग्निः दृष्टः।"
Tamil
Tamil
மார: : கொலை, மன்மதன், அன்பு, காமம், தடை, இடையூறு.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मारः,
पुं,
 (मृ + भावे घञ् ।) मृतिः । (यथा, बृहत्संहितायाम् । ३ । ३१ ।“क्षुन्मारकृद्घटनिभः खण्डो नृपहा विदी-धितिर्भयदः ।”)म्रियन्ते प्राणिनोऽनेन । मृ + घञ् ।) काम-देवः । (यथा, नैषधे । ४ । ७९ ।“अनुममार न मार ! कथं नु सारतिरतिप्रथितापि पतिव्रता ।विरहिणीशतघातनपातकीदयितयापि तयासि किमुज्झितः ॥
”)विघ्नः । इति मेदिनी । रे, ७६ ॥
(मृ + णिच् +घञ् ।) मारणम् । इति हेमचन्द्रः । २ । ३६ ॥
धुस्तूरः । इति शब्दचन्द्रिका ॥
मारगणोत्पत्ति-र्यथा, --माकेण्डेय उवाच ।“मनोभवस्य वचनं श्रुत्वाथ चतुराननः ।विवक्षुरपि तद्वाक्यं श्रुत्वानुत्साहकारकम् ॥
सर्व्वस्य मोहने ब्रह्मा चिन्ताविष्टोऽभवन्नहि ।समर्थो मोहितुमिति निशश्वास मुहुर्मुहुः ॥
निश्वासमारुतात्तस्य नानारूपा महाबलाः ।जाता गणा लोलजिह्वा लोलाश्चातिभयङ्कराःतुरङ्गवदनाः केचित् केचिद्गजमुखास्तथा ।सिंहव्याघ्रमुखाश्चान्ये श्ववराहखराननाः ॥
ऋक्षमार्ज्जारवदनाः शरभास्याः शुकाननाः ।प्लवगोमायुवक्त्राश्च सरीसृपमुखाः परे ॥
गोरूपा गोमुखाः केचित्तथा पक्षिमुखाः परे ।महादीर्घा महाह्रस्वा महास्थूला महाकृशाः ॥
पिङ्गाक्षा विरलाक्षाश्च त्र्यक्षैकाक्षा महो-दराः ।एककर्णास्त्रिकर्णाश्च चतुष्कर्णास्तथापरे ।स्थूलकर्णा दीर्घकर्णा बहुकर्णा विकर्णकाः ।दीर्घाक्षा स्थूलनेत्राश्च सूक्ष्मनेत्रा विदृष्टयः ॥
चतुष्पादाः पञ्चपादास्त्रिपादैकपदास्तथा ।ह्रस्वपादा दीर्घपादाः स्थूलपादा महापदाः ॥
एकहस्ताश्चतुर्हस्ता द्विहस्तास्त्रिशयास्तथा ।विहस्ताश्च विरूपाक्षा गोधिकाकृतयः परे ॥
मनुष्याकृतयः केचित् शिशुमारमुखाः परे ।क्रौञ्चाकारा बकाकारा हंससारसरूपिणः ॥
तथैव मद्गुरबककङ्ककाकमुखास्तथा ।अर्द्धनीला अर्द्धरक्ताः कपिलाः पिङ्गलास्तथा ॥
नीलाः शुक्लास्तथा पीता हरिताश्चित्ररूपिणः ।अवादयन्त ते शङ्खान् पटहान् परिवादिनः ॥
मृदङ्गान् डिण्डिमांश्चैव गोमुखान् पणवांस्तथा ।सर्व्वे जटाभिः पिङ्गाभिस्तुङ्गाभिश्च करान्विताः ॥
निरन्तराभिर्व्विप्रेन्द्रा गणाः स्यन्दनगामिनः ।शूलहस्ताः पाशहस्ताः खड्गहस्ता धनुर्धराः ॥
शक्त्यङ्कुशगदाबाणपट्टिसप्रासपाणयः ।नानायुधा महानादं कुर्व्वन्तस्ते महाबलाः ॥
मारय च्छेदयेत्यूचुर्ब्रह्मणः पुरतो गणाः ।तेषान्तु वदतां तत्र मारय च्छेदयेत्युत ।योगनिद्राप्रभावात् स विधिर्वक्तुं प्रचक्रमे ॥
अथ ब्रह्माणमाभाष्य तान् दृष्ट्वा मदनो गणान् ।उवाच वारयन् वक्तुं गणानामग्रतः स्मरः ॥
मदन उवाच ।किं कर्म्मैते करिष्यन्ति कुत्र स्थास्यन्ति वाविधे ! ।किं नामधेया एते वा तत्रैतान् विनियोजय ॥
नियुज्यैतान् निजे कृत्ये स्थानं दत्त्वा च नाम च ।कृत्वा पश्चान्महामायाप्रभावं कथयस्व मे ॥
”मार्कण्डेय उवाच ।“अथ तद्वाक्य माकर्ण्य सर्व्वलोकपितामहः ।गणान् समदनानाह तेषां कर्म्मादिकं दिशन् ॥
ब्रह्मोवाच ।“एते तूत्पन्नमात्रा हि मारयेति यदब्रुवन् ।मुहुर्मुहुरतोऽमीषां नाम मारेति जायताम् ॥
मारात्मकत्वादप्येते माराः सन्तु च नामतः ।सदैव विघ्नं जन्तूनां करिष्यन्ति विनार्च्चनम् ।तवानुगमनं कर्म्म मुख्यमेषां मनोभव ! ॥
यत्र यत्र भवान् याता स्वकर्म्मार्थं यदा यदा ।गन्तारस्तत्र तत्रैते साहाय्याय तदा तदा ॥
चित्तोद्भ्रान्तिं करिष्यन्ति त्वदस्त्रवशवर्त्तिनाम् ।ज्ञानिनां ज्ञानमार्गञ्च विघ्नयिष्यन्ति सर्व्वदा ॥
यथा सांसारिकं कर्म्म सर्व्वे कुर्व्वन्ति जन्तवः ।तथा चैते करिष्यन्ति सविघ्नमपि सर्व्वतः ॥
इमे स्यास्यन्ति सर्व्वत्र वेगिवः कामरूपिणः ।त्वमेवैषां गणाध्यक्षः पञ्चयज्ञाङ्गभोजिनः ।नित्यक्रियावतां तोयभोगिनोऽपि भवन्त्विमे ॥
”इति कालिकापुराणे ६ अध्यायः ॥