मार (mAra)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 मार m.
  (-रः)
	 1. Death,  dying.
	 2. Killing,  slaying,  destroying.
	 3. Ob-
struction,  opposition,  impediment.
	 4. Thorn-apple,  (Dhuturā me-
tal.)
	 5. A name of KĀMA.
	 6. Love,  passion. 
	 7. The devil,  the evil
one,  (in Buddhistic works.)
	 f.
  (-री)
	 1. A name of CHANDĪ,  a
form of DURGĀ.
	 2. Plague,  pestilence,  epidemic.
	 3. Ruin. 
 E.
  मृ
to die,  aff.
   घञ्
 or in the causal form,  with अच् aff.
  

Capeller Eng

English

 मार a.
  killing,  destroying (—°). m.
  death,  pestilence, 
slaughter,  murder,  hindrance,  obstruction,  the god of love,  the
Destroyer or Devil (with Buddhists). f.
  ई killing,  pestilence.

Yates

English

 मार (रः) 1.
m.
  Death
 killing
 ob-
struction
 thorn-apple
Kāma f.
 
(री)
Durgā
 plague,  pestilence.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

मार 	-	 mAra 	-	 m.
  	-	 hindrance
एता 	-	  etA 	-	 f.
  	-	 hind  [ female deer ]
अवर 	-	  avara 	-	 adj.
  	-	 hinder
पश्च 	-	  pazca 	-	 adj.
  	-	 hinder
पश्चिम 	-	  pazcima 	-	 adj.
  	-	 hinder
पाश्चात्त्य 	-	  pAzcAttya 	-	 adj.
  	-	 hinder
निरुणद्धि  { नि- रुध् } 	-	  niruNaddhi  { ni- rudh } 	-	 verb 	-	 hinder
विरुणद्धि  { वि- रुध् } 	-	  viruNaddhi  { vi- rudh } 	-	 verb 	-	 hinder
विपद्यते  { वि- पद् } 	-	  vipadyate  { vi- pad } 	-	 verb 	-	 hinder
उपरुणद्धि  { उपरुध् } 	-	  uparuNaddhi  { uparudh } 	-	 verb 	-	 hinder
उपरुन्द्धे  { उपरुध् } 	-	  uparunddhe  { uparudh } 	-	 verb 	-	 hinder
उपरुन्धते  { उपरुध् } 	-	  uparundhate  { uparudh } 	-	 verb 	-	 hinder
उपरुन्धति  { उपरुध् } 	-	  uparundhati  { uparudh } 	-	 verb 	-	 hinder
तिरयति  { तिरय } 	-	  tirayati  { tiraya } 	-	 verb 	-	 hinder
निरुन्द्धे  { निरुध् } 	-	  nirunddhe  { nirudh } 	-	 verb 	-	 hinder
परास्तभ्नाति  { परास्तम्भ् } 	-	  parAstabhnAti  { parAstambh } 	-	 verb 	-	 hinder
परिरुणद्धि  { परिरुध् } 	-	  pariruNaddhi  { parirudh } 	-	 verb 	-	 hinder
परितिष्ठति  { परिष्ठा } 	-	  paritiSThati  { pariSThA } 	-	 verb 	-	 hinder
परितिष्ठते  { परिष्ठा } 	-	  paritiSThate  { pariSThA } 	-	 verb 	-	 hinder
पषति  { पष् } 	-	  paSati  { paS } 	-	 verb 	-	 hinder

मार 	-	 mAra 	-	 m.
  	-	 hindrance
मार 	-	 mAra 	-	 adj.
  	-	  killing
मार 	-	 mAra 	-	 adj.
  	-	  destroying
मार 	-	 mAra 	-	 m.
  	-	  pestilence
मार 	-	 mAra 	-	 m.
  	-	  god of love
मार 	-	 mAra 	-	 m.
  	-	  slaying
मार 	-	 mAra 	-	 m.
  	-	  death
मार 	-	 mAra 	-	 m.
  	-	  thorn-apple
मार 	-	 mAra 	-	 m.
  	-	  Destroyer
मार 	-	 mAra 	-	 m.
  	-	  obstacle
मार 	-	 mAra 	-	 m.
  	-	  passion of love
मार 	-	 mAra 	-	 m.
  	-	  Evil One

 
   मार  mAra  m.
    hindrance    
   कु  ku    hindrance    
   परिबाध्  paribAdh f.
   hindrance   
   अवरोध  avarodha m.
   hindrance    
   अन्तरय  antaraya m.
   hindrance   
   विरोध  virodha m.
   hindrance    
   परिघ  parigha m.
   hindrance   
   पर्यवरोध  paryavarodha m.
   hindrance    
   प्रतिबन्ध  pratibandha m.
   hindrance   
   प्रतिघ  pratigha m.
   hindrance    
   प्रतीघात  pratIghAta m.
   hindrance   
   प्रतिराध  pratirAdha m.
   hindrance    
   प्रतिष्टम्भ  pratiSTambha m.
   hindrance   
   मन्थर  manthara m.
   hindrance    
   विघ्न  vighna m.
   hindrance   
   व्याघात  vyAghAta m.
   hindrance    
   व्याक्षेप  vyAkSepa m.
   hindrance   
   व्यासेध  vyAsedha m.
   hindrance    
   संरोध  saMrodha m.
   hindrance   
   निवरण  nivaraNa n.
   hindrance    
   हल  hala n.
   hindrance   
   विनीवरण  vinIvaraNa adj.
   without hindrance    
   जयान्तराय  jayAntarAya m.
   victory-hindrance   
   क्षणविघ्न  kSaNavighna n.
   momentary hindrance    
   अगर्तस्कन्द्य  agartaskandya adj.
   not offering hindrances  
   परिबाध्  paribAdh f.
   hindrance or a hinderer   
   गमनाबाध  gamanAbAdha n.
   hindrance in travelling  
   अविघात  avighAta m.
   no hindrance or obstacle   
   निर्विघट्टम्  nirvighaTTam ind.
   without any hindrance from  
   रोधन  rodhana adj.
   being an obstacle or hindrance    
   औपरोधिक  auparodhika adj.
   relating to a check or hindrance   
   निर्ग्रन्थ  nirgrantha adj.
   free from all ties or hindrances   
   चक्षुर्निरोध  cakSurnirodha m.
   cover or a hindrance for the eyesight  
   वृत्त्युपरोध  vRttyuparodha m.
   hindrance to maintenance or sustenance   
   सरोध  sarodha adj.
   having hindrance or obstruction or opposition  
   प्रशान्तबाध  prazAntabAdha adj.
   one who has all calamities or hindrances quelled     
            

Wilson

English

 मार
m.
  (-रः)
1 Death,  dying.
2 Killing,  slaying,  destroying.
3 Obstruction,  opposition,  impediment.
4 Thorn-apple,  (Datura metel.)
5 A name of KĀMA.
f.
  (-री)
1 A name of CAṆḌĪ,  a form of DURGĀ.
2 Plague,  pestilence,  epidemic.
E.
  मृ to die,  aff.
   घञ्,  or in the causal form,  with अच् aff.
  

Apte

English

मारः [mārḥ],  [मृ-घञ्]

Killing,  slaughter,  slaying
 अशेष- प्राणिनामासीदमारो दश वत्सरान् Rāj.T.5.64.

An obstacle,  hindrance,  opposition. 

The god of love
 श्यामात्मा कुटिलः करोतु कबरीभारोपि मारोद्यमम् Gīt.*
  3
 (where मार primarily means 'killing')
 Nāg.1.1.

Love,  passion. 

The thorn-apple (धत्तूर).

An evil one,  a destroyer
 the tempter (according to Buddhists)
 सेर्ष्यं मारवधूभिरित्यभिहितो बोधौ जिनः पातु वः Nāg.1.1
 Pt.*
  5. 14.

Death. Comp.
   -अङ्क a.
  'marked by love',  displaying signs of love
 माराङ्के रतिकेलिसंकुलरणारम्भे Gīt.*
  12. -अभिभूः (भुः ?) an epithet of a Buddha. -अरिः,  रिपुः Śiva.  -आत्मक a.
  murderous
 कथं मारात्मके त्वयि विश्वासः कर्तव्यः H.*
  1. -जातकः a cat. -जित् m.
  an epithet of Śiva. 

of a Buddha. 

Apte 1890

English

 मारः [मृ-घञ्] 1 Killing,  slaughter,  slaying
 अशेषप्राणिनामासीदमारो दश वत्सरान् Rāj. T. 5. 64. 
2 An obstacle,  hinderance,  opposition. 
3 The god of love
 श्यामात्मा कुटिलः करोतु कब रीभारोपि मारोद्यमं Gīt. 3
 (where मार primarily means ‘killing’)
 Nāg. 1. 1. 
4 Love,  passion. 
5 The thorn-apple (धत्तूर). 
6 An evil one,  a destroyer
 (according to Buddhists). 
7 Death. 
Comp. 
अंक a. ‘marked by love’,  displaying signs of love
 मारांके रतिकेलिसंकुलरणारंभे Gīt. 12. 
अभिभूः (भुः ?) an epithet of a Buddha. 
अरिः,  
रिपुः Śiva. 
आत्मक a. murderous
 कथं मारात्मके त्वयि विश्वासः कर्तव्यः H. 1. 
जित् m. an epithet of Śiva. {2} of a Buddha. 

Monier Williams Cologne

English

 मार mfn.
   (√ मृ) killing,  destroying

 मार m.
  death,  pestilence,  VarBṛS.
 
 AV.
  Pariś.

 slaying,  killing,  Rājat.
  (cf.   पशु-म्°)

 an obstacle,  hindrance,  Vās.
 

 the passion of love,  god of love,  Hariv.
 
 Kāv.
 
 Kathās.

 (with Buddhists) the Destroyer,  Evil One (who tempts men to indulge their passions and is the great enemy of the Buddha and his religion
 four Māras are enumerated in Dharmas.
  80,  viz. स्कन्ध-,  क्लेश-,  देवपुत्र-,  and मृत्यु-म्°
 but the later Buddhist theory of races of gods led to the figment of millions of Māras ruled over by a chief Māra),  MWB.
  208 &c.
  

 the thorn-apple,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 मार,  अस्,  ई,  अम्,  (at the end of a comp.) killing, 
destroying,  slaying
 (अस्),  m. death,  pestilence (Ved.)
slaying,  killing
 hindrance,  obstruction,  impediment, 
opposition
 the god of love
 the passion of love
(with Buddhists) the Destroyer,  Evil One,  Devil,  (in
this sense also आस्,  m. pl.)
 the thorn-apple
 (ई),  f.
a plague,  pestilence,  epidemic
 Pestilence personified
as the goddess of death,  and identified with Durgā
[cf. अघ-मार,  तृष्णा-म्°,  पशु-म्°।]
—मार-
जित्,  त्,  m. ‘conqueror of Māra, ’ N. of a Buddha.
—मार-बीज,  अम्,  n. epithet of a particular magical
formula.
—मार-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  full of love,  im-
passioned,  enamoured.
—माराङ्क (°र-अङ्°),  अस्,  आ, 
अम्,  displaying tokens of love.
—मारात्मक (°र-
आत्°),  अस्,  इका,  अम्,  essentially destructive,  murderous.
—माराभिभु (°र-अभ्°),  उस्,  m. ‘overthrower of
Māra, ’ epithet of a Buddha.
—मारारि (°र-अरि), 
इस्,  m. ‘the enemy of the god of love, ’ N. of Śiva.
—मारी-मृत,  Ved. a spectre,  apparition.

Macdonell

English

 मार mār-a,  a.
  killing,  destroying
 m.
  death
 🞄plague
 killing
 obstacle
 love,  god of love
 🞄Tempter,  Devil (B.): -ka,  —°,  a.
  (i-kā) killing
 🞄m.  murderer
 plague,  pestilence (also 🞄personified).

Benfey

English

 मार मार,  i. e. मृ + अ, 
 I. m.
 
 1.
Dying.
 2. Death.
 3. Killing,  Hit. 18,  3, 
M.M.
 4. Obstruction. 
 5. The god of
love.
 II. f.
  री।
 1. Plague.
 2. A name
of Caṇḍī or Durgā.
 -- Comp.
 
अ-,  m.
 
not dying,  Rājat. 5,  64.
धुन्धु-,  m.
 
a proper name and surname,  Rām.  1, 
72,  21 Gorr
 MBh. 3,  13486.
पशु-,  m.
 
the manner of killing a beast,  MBh. 3, 
370. महा-मारी,  f.
  a name of Durgā, 
Dev. 12,  7.
शिशु-,  m.
  1. the Gangetic
porpoise,  Pañc. 51,  9. 2. the heavenly
porpoise,  or collection of the stars and
planets
 north-west,  Johns. Sel. 40,  36.
3. a name of Viṣṇu.

Apte Hindi

Hindi

मारः
पुं*
  - मृ + घञ्
"हत्या,  वध,  कतल"

मारः
पुं*
  - -
"बाधा,  विघ्न,  विरोध"

मारः
पुं*
  - -
कामदेव

मारः
पुं*
  - -
"प्रेम,  प्रणयोन्माद"

मारः
पुं*
  - -
धतूरा

मारः
पुं*
  - -
"अनिष्ट,  (बौधों के अनुसार) विनाशक"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

मार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮನ್ಮಥ /ಕಾಮದೇವ
निष्पत्तिः - > मृङ् (प्राणत्यागे) +‍ णिच् - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > मारयति इति
प्रयोगाः - > "अनुममार न मार कथं नु सा रतिरतिप्रथितापि पतिव्रता"
उल्लेखाः - > नैष० ४-७६
मार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಘ್ನ /ತಡೆ /ಅಡ್ಡಿ
मार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೃತ್ಯು /ಮರಣ
निष्पत्तिः - > मृङ् (प्राणत्यागे) - "घञ्" (३-३-१२१)
व्युत्पत्तिः - > म्रियन्ते अनेन
विस्तारः - > "मारो मृत्यौ स्मरे विघ्ने" - मेदि०

L R Vaidya

English

 mAra {% m. %} 1. Killing,  slaughter,  श्यामात्मा कुटिलः करोतु कबरीभारोऽपि मारोद्यमम् Git.G.iii.
opposition,  impediment
the god of love
love,  passion
the thorn-apple
the devil,  the evil one (in Buddhistic works).

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

करवीर
पु
करवीर,  मार,  अङ्गुष्ठ
करवीरश्च मारः स्यादङ्गुष्ठः करवीरकः ।
verse 2.1.1.68
page 0012

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 Māra,  m. (= Pali id.),  the Evil One,  the adversary and tempter
 regularly with ep. pāpīyāṃs
 often styled Namuci,  q.v.
 sometimes the great yakṣa,  q.v.: in the singular,  so usually,  as the One who tries to thwart the Bodhisattva or Buddha and his followers,  SP 〔63.6〕
 〔64.2〕
 〔145.2,  3〕
 LV 〔260.17 ff.〕
 〔267.2〕
 〔299.20 ff.〕 (long chapter on his temptations of and attacks on Śākyamuni)
 Divy 〔144.14〕
 〔145.4〕
 〔201.22 ff.〕
 〔202.2 ff.〕 (here,  as often,  tempts Buddha to enter nirvāṇa)
 Jm 〔19.20 ff.〕
 an unspecific plurality of Māras,  SP 〔64.3〕
 Śikṣ 〔49.7 f.〕 mārāḥ pāpīyāṃso bodhisattvasya viheṭhanām (so with ms.) upasaṃharanti
 in Gv 〔444.12〕 there is a Māra named Suvarṇaprabha who tries to interfere with a Bodhisattva named Vimalaprabha in his quest of enlightenment
 Māra is converted(!) by Upagupta,  Divy 〔357.1 ff.〕
 there are ten Māra-karmāṇi,  deeds of Satan,  of which an erring Bodhisattva may be guilty,  Śikṣ 〔151.13—152.19〕 (listed in detail)
 plurality of Māras,  in Pali 3,  4,  or 6 (in the latter case including Abhisaṃkhāra-māra,  which has not been noted in BHS,  cf. abhisaṃskāra),  whereas in BHS they are standardly four,  viz. (the order varies) Kleśa-māra,  Skandha-māra,  Mṛtyu-māra,  and Devaputra-māra (the last means the anthropomorphic Evil One
 excellent brief statements on the others,  which mean in effect quasi-personifications of kleśa etc.,  in Childers s.v. Māro)
 to these corresp. Pali Kilesa-,  Khandha-,  Maccu-,  and Devaputta-māra (but in Pali,  even when the Māras number four,  it need not be these four)
 only two named SP 〔290.9〕 (śrāvakāṃś) ca bodhisattvāṃś ca skandhamāreṇa vā kleśamāreṇa vā sārdhaṃ yudhyamānān …,  in next line (10) sarva-māranirghātanaṃ
 similarly in Mv 〔iii.273.2〕 only two,  Kleśamāro bhagno
 Devaputramāro bhagno
 but usually all four are named,  so Mv 〔iii.281.7 f.〕
 Dharmas 〔80〕
 Śikṣ 〔198.10 f.〕
 Sādh 〔20.1—2〕
 exigences of meter may cause abbreviations,  as in LV 〔224.18—19〕 where all mss. and Calc. have all four names in full,  but meter requires Devamāra instead of Devaputra°
 so LV 〔354.11—12〕 (vss) anena jitu Skandhamāras tatha Mṛtyu-Kleśa-māraḥ (v.l. Mṛtyumāra-Kleśamārāḥ,  bad meter),  anena jitu Devaputramāras
 four Māras referred to but not listed Dbh.g. 〔55(81).3,  14〕
 Gv 〔472.15〕.

Lanman

English

 māra,  m. a killing,  murder. [√1mṛ, 
‘die.’]

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
मदनो जराभीररुनङ्गमन्मथौ कमनः कलाकेलिरनन्यजोऽङ्गजः ।
मधुदीपमारौ मधुसारथिः स्मरो विषमायुधो दर्पककामहृच्छयाः ॥ २२७ ॥
प्रद्युम्नः श्रीनन्दनश्च कंदर्पः पुष्पकेतनः ।
पुष्पाण्यस्येषुचापास्त्राण्यरी शंवरशूर्पको ॥ २२८ ॥
केतनं मीनमकरौ बाणाः पञ्च रतिः प्रिया ।
मनःशृङ्गारसंकल्पात्मानो योनिः सुहृन्मधुः ॥ २२९ ॥
-wordlist-
 
मदन (पुं),  जराभीरु (पुं),  अनङ्ग (पुं),  मन्मथ (पुं),  कमन (पुं),  कलाकेलि (पुं),  अनन्यज (पुं),  अङ्गज (पुं),  मधुदीप (पुं),  मार (पुं),  मधुसारथि (पुं),  स्मर (पुं),  विषमायुध (पुं),  दर्पक (पुं),  काम (पुं),  हृच्छय (पुं),  प्रद्युम्न (पुं),  श्रीनन्दन (पुं),  कन्दर्प (पुं),  पुष्पकेतन (पुं),  पुष्पेषु (पुं),  कुसुमबाण (पुं),  पुष्पचाप (पुं),  कुसुमधन्वन् (पुं),  पुष्पास्त्र (पुं),  कुसुमायुध (पुं),  मीनकेतन (पुं),  मकरकेतन (पुं),  मीनध्वज (पुं),  मकरध्वज (पुं),  झषकेतन (पुं),  झषध्वज (पुं),  पञ्चबाण (पुं),  विषमेषु (पुं),  मनोयोनि (पुं),  चेतोभव (पुं),  शृङ्गारयोनि (पुं),  शृङ्गारजन्मन् (पुं),  सङ्कल्पयोनि (पुं),  स्मृतिभू (पुं),  आत्मयोनि (पुं),  आत्मभू (पुं),  मधुसुहृद् (पुं),  चैत्रसख (पुं),  कामारि (पुं),  शंवर (पुं),  शूर्पक (पुं),  कामकेतन (क्ली),  मीन (पुं),  मकर (पुं),  कामप्रिया (स्त्री),  रति (स्त्री),  मधु (पुं),  कामसुहृद् (पुं)

--source--
 
व्यापादनं विशरणं प्रमयः प्रमापणं निर्ग्रन्थनं प्रमथनं कदनं निबर्हणम् ।
निस्तर्हणं विशसनं क्षणनं परासनं प्रोज्जासनं प्रशमनं प्रनिघातनं वधः ॥ ३७० ॥
प्रवासनोद्वासनघातनिर्वासनानि संज्ञप्तिनिशुम्भहिंसाः ।
निर्वापणालम्भनिसूदनानि निर्यातनोन्मन्थसमापनानि ॥ ३७१ ॥
अपासनं वर्जनमारपिञ्जा निष्कारणाक्राथविशारणानि ।
-wordlist-
 
व्यापादन (क्ली),  विशरण (क्ली),  प्रमय (पुं),  प्रमापण (क्ली),  निर्ग्रन्थन (क्ली),  प्रमथन (क्ली),  कदन (क्ली),  निबर्हण (क्ली),  निसूदन (क्ली),  निस्तर्हण (क्ली),  विशसन (क्ली),  क्षणन (क्ली),  परासन (क्ली),  प्रोज्जासन (क्ली),  प्रशमन (क्ली),  प्रतिघातन (क्ली),  वध (पुं),  प्रवासन (क्ली),  उद्वासन (क्ली),  घात (पुं),  निर्वासन (क्ली),  संज्ञप्ति (स्त्री),  निशुम्भ (पुं),  हिंसा (स्त्री),  निर्वापण (क्ली),  आलम्भ (पुं),  निसूदन (क्ली),  निर्यातन (क्ली),  उन्मन्थ (पुं),  समापन (क्ली),  अपासन (क्ली),  वर्जन (क्ली),  मार (पुं),  पिञ्जा (स्त्री),  निष्कारण (क्ली),  क्राथ (पुं),  विशारण (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

प्रद्युम्न
प्रद्युम्न,  मकरध्वज,  मनसिज,  सङ्कल्पजन्मन्,  अङ्गज,  पञ्चेषु,  कुसुमायुध,  मदन,  मार,  स्मर,  मन्मथ,  काम,  शम्बरसूदन,  मधुसख,  शृङ्गारयोनि,  दर्पक,  शूर्पकाराति,  अनङ्ग,  विषमायुध,  आत्मभू,  मनसिशय,  पुष्पधन्वन्,  मनोभव,  मापत्य,  इरज
प्रद्युम्नो मकरध्वजो मनसिजः सङ्कल्पजन्माङ्गजः, 
पञ्चेषुः कुसुमायुधश्च मदनो मारः स्मरो मन्मथः ।
कन्दर्पो झषकेतनो रतिपतिः श्रीनन्दनो हृच्छयः, 
कामः शम्बरसूदनो मधुसखः शृङ्गारयोनिः स्मृतः ॥ ३२ ॥
दर्पकः शूर्पकारातिरनङ्गो विषमायुधः ।
आत्मभूर्मनसिशयः पुष्पधन्वा मनोभवः ॥ ३३ ॥
मापत्यमिरजश्चैव कामपत्नी रतिः स्मृता ।
verse 1.1.1.32
page 0005

नाममाला

Sanskrit

स्वान्तोद्भव,  स्वान्तज,  स्वान्तसम्भव,  आस्वनितोद्भव,  आस्वनितज,  आस्वनितसम्भव,  चित्तोद्भव,  चित्तज,  चित्तसम्भव,  चेतउद्भव,  चेतोज,  चेतःसम्भव,  अन्तःकरणोद्भव,  अन्तःकरणज,  अन्तःकरणसम्भव,  मनउद्भव,  मनोज,  मनःसम्भव,  हृदयोद्भव,  हृदयज,  हृदयसम्भव,  विशिखोद्भव,  विशिखज,  विशिखसम्भव,  आकूतोद्भव,  आकूतज,  आकूतसम्भव,  मार
स्वान्तमास्वनितं चित्तं चेतोऽन्तःकरणं मनः ।
हृदयं विशिखाऽकूतं मारस्तत्रोद्भवो मतः ॥ ८१ ॥
verse 0.1.1.81
page 0041

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 मारः,  पुं,
   (मृ + भावे घञ् ।) मृतिः । (यथा, बृहत्संहितायाम् । ३ । ३१ ।“क्षुन्मारकृद्घटनिभः खण्डो नृपहा विदी-धितिर्भयदः ।”)म्रियन्ते प्राणिनोऽनेन । मृ + घञ् ।) काम-देवः । (यथा,  नैषधे । ४ । ७९ ।“अनुममार न मार ! कथं नु सारतिरतिप्रथितापि पतिव्रता ।विरहिणीशतघातनपातकीदयितयापि तयासि किमुज्झितः ॥
”)विघ्नः । इति मेदिनी । रे,  ७६ ॥
 (मृ + णिच् +घञ् ।) मारणम् । इति हेमचन्द्रः । २ । ३६ ॥
धुस्तूरः । इति शब्दचन्द्रिका ॥
 मारगणोत्पत्ति-र्यथा,  --माकेण्डेय उवाच ।“मनोभवस्य वचनं श्रुत्वाथ चतुराननः ।विवक्षुरपि तद्वाक्यं श्रुत्वानुत्साहकारकम् ॥
सर्व्वस्य मोहने ब्रह्मा चिन्ताविष्टोऽभवन्नहि ।समर्थो मोहितुमिति निशश्वास मुहुर्मुहुः ॥
निश्वासमारुतात्तस्य नानारूपा महाबलाः ।जाता गणा लोलजिह्वा लोलाश्चातिभयङ्कराःतुरङ्गवदनाः केचित् केचिद्गजमुखास्तथा ।सिंहव्याघ्रमुखाश्चान्ये श्ववराहखराननाः ॥
ऋक्षमार्ज्जारवदनाः शरभास्याः शुकाननाः ।प्लवगोमायुवक्त्राश्च सरीसृपमुखाः परे ॥
गोरूपा गोमुखाः केचित्तथा पक्षिमुखाः परे ।महादीर्घा महाह्रस्वा महास्थूला महाकृशाः ॥
पिङ्गाक्षा विरलाक्षाश्च त्र्यक्षैकाक्षा महो-दराः ।एककर्णास्त्रिकर्णाश्च चतुष्कर्णास्तथापरे ।स्थूलकर्णा दीर्घकर्णा बहुकर्णा विकर्णकाः ।दीर्घाक्षा स्थूलनेत्राश्च सूक्ष्मनेत्रा विदृष्टयः ॥
चतुष्पादाः पञ्चपादास्त्रिपादैकपदास्तथा ।ह्रस्वपादा दीर्घपादाः स्थूलपादा महापदाः ॥
एकहस्ताश्चतुर्हस्ता द्विहस्तास्त्रिशयास्तथा ।विहस्ताश्च विरूपाक्षा गोधिकाकृतयः परे ॥
मनुष्याकृतयः केचित् शिशुमारमुखाः परे ।क्रौञ्चाकारा बकाकारा हंससारसरूपिणः ॥
तथैव मद्गुरबककङ्ककाकमुखास्तथा ।अर्द्धनीला अर्द्धरक्ताः कपिलाः पिङ्गलास्तथा ॥
नीलाः शुक्लास्तथा पीता हरिताश्चित्ररूपिणः ।अवादयन्त ते शङ्खान् पटहान् परिवादिनः ॥
मृदङ्गान् डिण्डिमांश्चैव गोमुखान् पणवांस्तथा ।सर्व्वे जटाभिः पिङ्गाभिस्तुङ्गाभिश्च करान्विताः ॥
निरन्तराभिर्व्विप्रेन्द्रा गणाः स्यन्दनगामिनः ।शूलहस्ताः पाशहस्ताः खड्गहस्ता धनुर्धराः ॥
शक्त्यङ्कुशगदाबाणपट्टिसप्रासपाणयः ।नानायुधा महानादं कुर्व्वन्तस्ते महाबलाः ॥
मारय च्छेदयेत्यूचुर्ब्रह्मणः पुरतो गणाः ।तेषान्तु वदतां तत्र मारय च्छेदयेत्युत ।योगनिद्राप्रभावात् स विधिर्वक्तुं प्रचक्रमे ॥
अथ ब्रह्माणमाभाष्य तान् दृष्ट्वा मदनो गणान् ।उवाच वारयन् वक्तुं गणानामग्रतः स्मरः ॥
मदन उवाच ।किं कर्म्मैते करिष्यन्ति कुत्र स्थास्यन्ति वाविधे ! ।किं नामधेया एते वा तत्रैतान् विनियोजय ॥
नियुज्यैतान् निजे कृत्ये स्थानं दत्त्वा च नाम च ।कृत्वा पश्चान्महामायाप्रभावं कथयस्व मे ॥
”मार्कण्डेय उवाच ।“अथ तद्वाक्य माकर्ण्य सर्व्वलोकपितामहः ।गणान् समदनानाह तेषां कर्म्मादिकं दिशन् ॥
ब्रह्मोवाच ।“एते तूत्पन्नमात्रा हि मारयेति यदब्रुवन् ।मुहुर्मुहुरतोऽमीषां नाम मारेति जायताम् ॥
मारात्मकत्वादप्येते माराः सन्तु च नामतः ।सदैव विघ्नं जन्तूनां करिष्यन्ति विनार्च्चनम् ।तवानुगमनं कर्म्म मुख्यमेषां मनोभव ! ॥
यत्र यत्र भवान् याता स्वकर्म्मार्थं यदा यदा ।गन्तारस्तत्र तत्रैते साहाय्याय तदा तदा ॥
चित्तोद्भ्रान्तिं करिष्यन्ति त्वदस्त्रवशवर्त्तिनाम् ।ज्ञानिनां ज्ञानमार्गञ्च विघ्नयिष्यन्ति सर्व्वदा ॥
यथा सांसारिकं कर्म्म सर्व्वे कुर्व्वन्ति जन्तवः ।तथा चैते करिष्यन्ति सविघ्नमपि सर्व्वतः ॥
इमे स्यास्यन्ति सर्व्वत्र वेगिवः कामरूपिणः ।त्वमेवैषां गणाध्यक्षः पञ्चयज्ञाङ्गभोजिनः ।नित्यक्रियावतां तोयभोगिनोऽपि भवन्त्विमे ॥
”इति कालिकापुराणे ६ अध्यायः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 मार पु०
  मृ--घञ् । १ मरणे । मारयति मृ--णिच्--अच् ।२ कामदेवे ३ विघ्ने मेदि० । ४ धुस्तूरे च शब्दच० ।

Capeller

German

 मार tötend,  verderbend (—°). m.
  Tod, 
Pestilenz
 der Liebesgott o. die Liebe
der Teufel (bei den Buddhisten). f.
  ई
Tötung,  Pestilenz
 Bein.  der Durgā.

Burnouf

French

 मार मार m.
  (मृ) mort
 destruction. 
		 Kāma.
		 Le
Tentateur,  Bd.
		 Datura metel,  bot. -- -- F. मारी épidémie ou
contagion,  mortalité.
		 Caṇḍī ou Durgā [चण्डी].
मारक m.
  (sfx. अक) destructeur
		 épidémie, 
contagion
		 faucon. 
मारजित् m.
  (जित्) le Buddha,  vainqueur de Māra.

Stchoupak

French

 मार-
 m.
  fait de tuer 
 obstacle 
 amour,  passion,  dieu de l'amour 
 Esprit
du mal,  démon (chez les Bouddhistes) 
 -ई- f.
  peste (aussi personnifiée).
°बीज- nt. n.
  de formules magiques.
°मोहित- a. v. égaré par Kāma.
माराङ्क- a. qui montre les signes de la passion. 
मारात्मक- a. qui aime tuer.
माराभिराम- a. qui se plaît au meurtre.
मारारि- m.
  Śiva.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.