| YouTube Channel

मामहिता-त्री (mAmahitA-trI)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“मह पूजायाम्”@} 2 ‘महयेन्महतीत्येते पूजायां णौ शपि क्रमात्।’ 3 इति देवः।
क्षीरस्वामी नामुं धातुं पठति।
माहकः-हिका, माहकः-हिका, मिमहिषकः-षिका, मामहकः-हिका
महिता-त्री, माहयिता-त्री, मिमहिषिता-त्री, मामहिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकचहतिवत् 4 बोध्यानि।
5 मही, 6 महिषः-महिषी, महिष्मान्, 7 महत्-महान्-महान्तौ-महान्तः, 8 माहिनम्-महिनम्, महिमा, इत्यादीनि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण संभवन्तीति विशेषः।
कर्मणि क्तप्रत्यये 9 महितम्-तः इति।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१२३६)
02
=>
 (१-भ्वादिः-७३०। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। १९६)
04
=>
 (५१४)
05
=>
 [[१। पचाद्यजन्तात् महशब्दात् गौरादित्वात् (४-१-४१) स्त्रियां ङीषि रूपमेवम्।]]
06
=>
 [[२। ‘अविमह्योष्टिषच्’ (द। उ। ९-३) इति टिषच्प्रत्यये महिषः इति रूपम्। टित्त्वात् स्त्रियां महिषी इति भवति। महिषा अस्मिन् सन्तीति महिष्मान् = देशः। ‘महिषाच्चेति वक्तव्यम्’ (वा। ४-२-८७) इति ‘तदस्मिन्नस्तीति देशे तन्नाम्नि’ (४-२-६७) इति विषये ड्मतुप्प्रत्यये डित्त्वाट्टिलोपे च रूपमेवम्।]]
07
=>
 [[३। ‘वर्त्तमाने पृषद्बृहन्महद्--’ (द। उ। ६-५) इति वर्तमानकाले कतिप्रत्यये शतृव- दित्यतिदेशान्नुमि, ‘सान्तमहतः संयोगस्य’ (६-४-१०) इत्यसंबुद्धौ सर्वनामस्थाने परतः उपधायाः दीर्घे च महान् इति रूपं सिध्यति।]]
08
=>
 [[४। ‘महेरिनण् च’ (द। उ। ५। १९) इति इनण्प्रत्यये माहिनम् इति, चकारात् इनन्प्रत्यये महिनम् इति च रूपम्। महिनम् = राज्यम्।]]
09
=>
 [[आ। ‘चाहेनामहितस्य चास्य निधनोद्योगं रहस्यूचिवान्…।।’ धा। का। १। ९१।]]