मामथकः-थिका (mAmathakaH-thikA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“मथे विलोडने”@} 2 ज्वलादिः।
3 ‘--विलोटने’ इति पुरुषकारे 4 पाठः।
विलोटनम् = क्षोभणम्।
“गथे विलोडने…गथति… गथकः… इत्यादिकाशकृत्स्नीयधातुपाठे, तट्टीकायां च पाठः।” इति क्षी।
टीकायामत्र प्रकरणे पाठान्तरमस्य धातोः प्रदर्शितम्।
तत्र गथकः इति दर्शनात् काशकृत्स्नीयाः घटादिपाठमप्य- स्यानुमेनिरे इति ज्ञायते।]] ‘हिंसासंक्लेशयोर्मन्थेत्, मथेन्मथ्नाति लोडने।’ 5 इति देवः।
माथकः-थिका, माथकः-थिका, मिमथिषकः-षिका, मामथकः-थिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकक्वथतिवत् 6 ज्ञेयानि।
7 मन्मथः, 8 मथः-माथः, 9 दण्डमाथः, 10 प्रमाथी 11, 12 इत्युरच्प्रत्यये रूपमेवम्।
मथ्यतेऽसौ जनैरिति मथुरा।
मथितावस्यां मधुलवणाविति मथुरा इत्यपि क्वचिद् व्युत्पादितम्।]] मथुरा।
01 (१२१३)
02 (१-भ्वादिः-८४८। सक। सेट्। पर।)
03 [[[अ]
04 (श्लो। ९८)
05 (श्लो। ९८)
06 (२९४)
07 [[१। मनो मथतीति मन्मथः। पचादिषु पाठात् बाहुलकेन अत्राच्प्रत्ययः। कर्मण्यणो- ऽपवादः।]]
08 [[२। ‘ज्वलितिकसन्तेभ्यो णः’ (३-१-१४०) इति कर्तरि विकल्पेन णप्रत्ययः। पक्षे पचाद्यच्। तेन रूपद्वयम्।]]
09 [[३। मथ्यतेऽनेन इति माथः = पन्थाः। दण्डभावो माथः दण्डमाथः = ऋजुः पन्थाः।]]
10 [[४। ‘प्रे लपसृद्रुमथवदवसः’ (३-२-१४५) इत्यनेन तच्छीलतद्धर्मतत्साधुकारिष्वर्थेषु घिनुण्प्रत्ययः।]]
11 [[आ। ‘प्रमाथिनो वियुक्तानां हिंसकाः पापदुर्दुराः।।’ भ। का। ७। १२।]]
12 [[५। ‘मन्दिवाशिमथि--’ [द। उ। ८-२१]
1 {@“मन्थ विलोडने”@} 2 3 “अत्रायं धातुर्यद्यपि क्षीरस्वाम्यादिभिः न पठ्यते, तथापि मैत्रेय-चन्द्र-दुर्गैः पठितत्वात्, ‘शमीगर्भादग्निं मन्थति’, ‘ततो यथा प्राशु मन्थति।
यदि मथ्यमानो न जायेत’ इत्यादिदर्शनाच्चास्त्येव।” इति मा।
धा।
वृत्तिः।]] ‘विलोडनम् = क्षोभणम्’ इति मा।
धा।
वृत्तिः।
अयं द्विकर्मकः।
‘हिंसासंक्लेशयोर्मन्थेत्, मथेन्मथ्नाति लोडने।’ 4 इति देवः।
मन्थकः-न्थिका, मन्थकः-न्थिका, मिमन्थिषकः-षिका, मामथकः-थिका
मन्थिता-त्री, मन्थयिता-त्री, मिमन्थिषिता-त्री, मामथिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि कुथ्नातिवत् 5 बोध्यानि।
क्विपि-मत्- मथ्-मथौ-मथः
6 मन्थन्-न्ती, 7 मन्थः, मन्थनम्- 8 मन्थनी, 9 मथित्वा- मन्थित्वा, 10 मन्थानः इमानि रूपाणि अस्य धातोः विशेषः।
01 (१२२०)
02 (१-भ्वादिः-४२। सक। सेट्। पर।)
03 [[[अ]
04 (श्लो। ९८)
05 (२२३)
06 [[१। अस्य धातोः भ्वादित्वाद् औत्सर्गिके शपि रूपमेवम्।]]
07 [[२। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति करणे संज्ञायां घञ्।]]
08 [[३। ‘करणाधिकरणयोश्च’ (३-३-११७) इति अधिकरणे ल्युडन्तात् स्त्रियाम्, ‘टिड्ढाणञ्--’ (४-१-१५) इति ङीपि रूपमेवम्।]]
09 [[४। क्त्वायाम्, ‘नोपधात् थफान्ताद्वा’ (१-२-२३) इति कित्त्वविकल्पनात् पक्षे नलोपः। तेन रूपद्वयं ज्ञेयम्।]]
10 [[५। बाहुलकात् आनच्प्रत्यये रूपम्।]]
1 {@“मन्थ विलोडने”@} 2 ‘--विलोटने’ इति पुरुषकारे 3 पाठः।
‘हिंसासंक्लेशयोर्मन्थेत्, मथेन्मथ्नाति लोडने।’ 4 इति देवः।
मन्थकः-न्थिका, मन्थकः-न्थिका, मिमन्थिषकः-षिका, मामथकः-थिका
मन्थिता-त्री, मन्थयिता-त्री, मिमन्थिषिता-त्री, मामथिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि क्रैयादिकग्रथ्नातिवत् 5 बोध्यानि।
6 मन्थाः इति रूपं विशेषः।
7
01 (१२२१)
02 (९-क्र्यादिः-१५११। सक। सेट्। पर।)
03 (श्लो। ९८)
04 (श्लो। ९८)
05 (४३७)
06 [[६। ‘मन्थः’ (द। उ। ६-६२) इति इनिप्रत्ययः किच्च। मथ्नातीति मन्थाः = वायुः, वैशाखः, वज्रश्च। ‘पथिमथि--’ (७-१-८५) इत्याकारे ‘इतोऽत्--’ (७-१-८६) इत्यकारे च प्रथमैकवचने रूपमेवम्। ‘वैशाखो मन्थमन्थानमन्थानो मन्थदण्डके’ इत्यमरः (२। ७४)।]]
07 [पृष्ठम्१००४+ २५]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.