मानव (mAnava)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 मानव m.
  (-वः)
	 1. A man,  man. 
	 2. A boy.
	 f.
  (-वी)
	 1. A woman. 
	 2. A
goddess peculiar to the Jainas.
	 3. A daughter of the first MANU.
n.
  (-वं) A particular fine.
 E.
  मनु the progenitor of mankind,  and
अण् patronymic aff.
  : see माणव and माणवक ।

Capeller Eng

English

 मानव॑ f.
  ई॑ descended from or relating to Manu,  human. 
— m.
  human being,  man
 pl.
  the tribes of men (5 or 7),  mankind,  people, 
the subjects (of a king)
 N.
  of a Vedic school. f.
  ई॑ daughter of Manu
or man,  a woman.  n.
  a man's length (as a measure),  the law-book of Manu.

Yates

English

 मानव (वः) 1.
m.
  A man. 
f.
  (वी) A
woman
 a goddess.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

मानव 	-	 mAnava 	-	 m.
  	-	 humanbeing
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 adj.
  	-	 beinginthemiddle
पार्श्वस्थ 	-	 pArzvastha 	-	 adj.
  	-	 beingnearorcloseto
अस्वस्थः अपि आगतवान् 	-	 asvasthaHapiAgatavAn 	-	 sent.
  	-	 Iamhereinspiteofbeingill.
वर्तमान 	-	  vartamAna 	-	 adj.
  	-	 being
अभिधेय 	-	  abhidheya 	-	 adj.
  	-	 being
आस्थित 	-	  Asthita 	-	 adj.
  	-	 being
आविन्न 	-	  Avinna 	-	 adj.
  	-	 being
आवित्त 	-	  Avitta 	-	 adj.
  	-	 being
उपनत 	-	  upanata 	-	 adj.
  	-	 being
चर 	-	  cara 	-	 adj.
  	-	 being
चारिन् 	-	  cArin 	-	 adj.
  	-	 being
धृत 	-	  dhRta 	-	 adj.
  	-	 being
बालावस्थ 	-	  bAlAvastha 	-	 adj.
  	-	 being
भवत् 	-	  bhavat 	-	 adj.
  	-	 being
भविन् 	-	  bhavin 	-	 adj.
  	-	 being
भवितृ 	-	  bhavitR 	-	 adj.
  	-	 being
भावुक 	-	  bhAvuka 	-	 adj.
  	-	 being
भव्य 	-	  bhavya 	-	 adj.
  	-	 being
सदर्थ 	-	  sadartha 	-	 adj.
  	-	 being

मानव 	-	 mAnava 	-	 m.
  	-	 humanbeing
मानव 	-	 mAnava 	-	 adj.
  	-	  human
मानव 	-	 mAnava 	-	 adj.
  	-	  favouring men
मानव 	-	 mAnava 	-	 m.
  	-	  subjects of a king
मानव 	-	 mAnava 	-	 m.
  	-	  mankind
मानव 	-	 mAnava 	-	 m.
  	-	  races of men
मानव 	-	 mAnava 	-	 m.
  	-	  man
मानव 	-	 mAnava 	-	 m.
  	-	  children of men
मानव 	-	 mAnava 	-	 n.
  	-	  man's length
मानव-पण्य 	-	 mAnava-paNya 	-	 n.
  	-	  traffic in human beings
मानव-विक्रय 	-	 mAnava-vikraya 	-	 m.
  	-	  traffic in human beings
मानव-क्रयविक्रय 	-	 mAnava-krayavikraya 	-	 m.
  	-	  traffic in human beings

Wilson

English

 मानव
m.
  (-वः)
1 A man,  man. 
2 A boy.
f.
  (-वी)
1 A woman. 
2 A goddess peculiar to the Jainas.
3 A daughter of the first Menu.
E.
  मनु the progenitor of mankind,  and अण् patronymic aff.
  : see
माणव,  माणवक.

Apte

English

मानव [mānava],  a.
  (-वी f.
 ) [मनोरपत्यम् अण्]

Relating to or descended from Manu
 मानवस्य राजर्षिवंशस्य प्रसवितारं सवितारम् U.*
  3
 Ms.*
  12.17.

Human. 

वः A man,  human being
 मनोर्वंशो मानवानां ततो$यं प्रथितो$भवत् । ब्रह्मक्षत्रा- दयस्तस्मान्मनोर्जातास्तु मानवाः Mb.
 
 Ms.*
  2.9
5.35.

A lad,  boy.

Mankind (pl. ).

The subjects of a king (pl. ) -वाः (m.  pl.
 ) N.
  of a school on Artha- śāstra
 तेषामानुपूर्व्या यावानर्थोपघातस्तावानेकोत्तरो दण्डः इति मानवाः Kau. A.
 2.7.25.

वी A woman. 

N.
  of the daughter of स्वयंभू मनु
 यथा ससर्ज भूतानि लब्ध्वा भार्यां च मानवीम् Bhāg.*
  3.21.5.

N.
  of a Jain शासनदेवता.

वम् A particular fine,  penance.

A man's length (as a measure). Comp.
   -इन्द्रः,  -देवः,  -पतिः a lord of men,  king,  sovereign
 अन्यत्र रक्षोभवनोषितायाः परिग्रहान्मानवदेव देव्याः R.*
  14.32. -धर्मशास्त्रम् the institutes of Manu.-राक्षसः a demon or fiend in the form of a man
 ते$मी मानवराक्षसाः परहितं स्वार्थाय निघ्नन्ति ये Bh.*
  2.74.

Apte 1890

English

 मानव a. (वी f.) [मनोरपत्यं अण्] 1 Relating to or descended from Manu
 मानवस्य राजर्षिवंशस्य प्रसवितारं सवितारं U. 3
 Ms. 12. 107. 
2 Human. 
वः 1 A man,  human being
 मनोर्वंशो मानवानां ततोयं प्रथिनोऽभवत् । ब्रह्मक्षत्रादयस्तस्मान्मनोर्जातास्तु मानवाः Mb.
 Ms. 2. 9
 5. 35. 
2 A lad,  boy. 
3 Mankind (pl.). 
4 The subjects of a king (pl.). 
वी A woman. 
वं A particular fine. 
Comp. 
इंद्रः,  
देवः 
पतिः a lord of men,  king,  sovereign
 R. 14. 32. 
धर्मशास्त्रं the institutes of Manu. 
राक्षसः a demon or fiend in the form of a man
 तेऽमी मानवराक्षसाः परहितं स्वार्थाय निघ्नंति ये Bh. 2. 74. 

Monier Williams Cologne

English

 मानव॑ mf(ई॑)n.  (fr.  म॑नु) descended from or belonging to man or Manu,  human,  RV.
   &c.
   &c.
  

 favouring men,  RV.
   ix,  98,  9

 मानव॑ m.
  a human being,  man,  RV.
  ,  &c.
  

 patr. fr.
  म॑नु (N.  of Nābhā-nediṣṭha,  Śāryāta,  Cakṣus,  Nahuṣa,  Bhṛgu,  Su-dyumna,  Karūṣa,  and Deva-hūti),  Br.
 
 Pur.
  &c.
  

 N.
  of a cosmic period,  VP.
  

 pl.
  the children of men,  mankind,  RV.
   &c.
   &c.
  

 the races of men (of which 5 or 7 are reckoned),  AV.
  
 Br.

 the subjects of a king,  Mn.
  
 R.

 N.
  of a school of the black Yajurveda,  Hcat.
 

 मानव॑ n.
  a man's length (as a measure),  VarBṛS.
 

 a partic.  penance,  Prāyaśc.
  

 N.
  of various Sāmans,  ĀrṣBr. 

 of Manu's law-book,  Vas.
 

 of a Varṣa,  Cat.
 

Monier Williams 1872

English

 मानव मानव,  अस्,  ई,  अम् (fr. मनु),  de-
scended from man or from Manu,  belonging or
proper to man or Manu,  human
 (Ved.) propitious
to men
 (अस्),  m. a human being,  man
 a lad,  boy, 
(for माणव,  q. v.)
 a patronymic of Nābhā-
nediṣṭha
 of Śāryāta
 of Cakṣus
 of Nahuṣa
of Bhṛgu
 of Su-dyumna
 of Karūṣa
 of Deva-
hūti
 (आस्),  m. pl. the children of men,  mankind
the subjects (of a king)
 N. of a school of the black
Yajur-veda
 (ई),  f. a daughter of man or Manu,  a
woman
 N. of a goddess (executing the commands
of the eleventh Arhat of the present Ava-sarpiṇī)
N. of one of the eleven Vidyā-devīs
 (अम्),  n. a
man's length (as a measure,  Ved.)
 = मानव-
कल्प-सूत्र,  q. v.
 N. of a Sāman
 a particular
mulct or fine
 [cf. Goth. manna,  fr. mannan, 
perhaps for manvan
 Germ. Mann,  ‘a man.’]
—मानव-कल्प-सूत्र or मानव-सूत्र,  अम्, 
n.,  N. of a well-known Sūtra work on Kalpa or
ritual (see मनु).
—मानव-देव,  अस्,  m. ‘man-
god,  god among men, ’ a king,  prince.
—मानव-
धर्म-शास्त्र,  अम्,  n.,  N. of the code of laws
attributed to Manu (see मनु-संहिता).
—मानव-
पति,  इस्,  m. ‘man-lord, ’ a king,  sovereign.
—मा-
नवाचल (°व-अच्°),  अस्,  m.,  N. of a mountain.
—मानवाद्य (°व-आद्°),  अम्,  n.,  N. of a Sāman.
—मानवेन्द्र (°व-इन्°),  अस्,  m. ‘man-chief,  man-
lord, ’ a king.
—मानवोत्तर (°व-उत्°),  अम्,  n., 
N. of a Sāman.
—मानवोपपुराण (°व-उप्°), 
अम्,  n.,  N. of an Upa-Purāṇa.
—मानवौघ (°व-
ओघ),  with गुरु,  epithet of a particular class of
composers of mystical prayers [cf. the kindred words
Divyaugha,  Siddhaugha].

Macdonell

English

 मानव mānav-á,  a.
  (ī́) peculiar to man,  🞄human
 relating or belonging to or descended 🞄from Manu
 m.
  human being
 man: pl.
  mankind
 🞄subjects
 races of men (of which five 🞄or seven are referred to)
 N. of a school of 🞄the Black Yajur-veda
 n.
  length of a man (as 🞄a measure)
 kind of penance
 Manuʼs code.

Benfey

English

 मानव मानव,  i. e. मनु + अ, 
 I. adj.
 
 1. Human,  Utt. Rāmac. 53,  1.
 2.
Declared by Manu,  Chr. 135,  1. 2.
 II.
m.
 
 1. A man,  Pañc. iii. d. 61
 man-
kind,  Chr. 8,  33.
 2. A boy.
 III. f.
 
वी।
 1. A woman. 
 2. A daughter of
the first Manu.
 -- Comp.
 
कपट-,  m.
 
under the disguise of a man,  Bhāg. P.
1,  1,  20.
दण्ड-,  m.
  a man bearing a
staff,  a Brāhmaṇa,  Rām.  2,  32,  18.

Hindi

मानव

Apte Hindi

Hindi

मानव
वि* - मनोरपत्यम् अण्
"मनु से संबंध रखने वाला,  या मनु के वंश में उत्पन्न"

मानव
वि* - -
मानवसंबंधी

मानवः
पुं*
  - -
"मनुष्य,  आदमी,  इन्सान"

मानवः
पुं*
  - - मनु्ष्यजाती
ब* व*

मानवम्
नपुं*
   - -
एक विशेष प्रकार का दंड

Shabdartha Kaustubha

Kannada

मानव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮನುಷ್ಯ /ನರ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-३-१२०)
व्युत्पत्तिः - > मनोरयम्
प्रयोगाः - > "मानवशक्यनिर्माणा कूर्माद्यङ्कबिला शिला । न श्रद्धापयते मुग्धास्तीर्थिकाध्वनि वः कथम् ॥"
उल्लेखाः - > नैष० १७-१०३
मानव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಾಲಕ /ಹುಡುಗ

L R Vaidya

English

 mAnava {% (I) a. (f. वी) %} Descended from Manu,  relating to Manu,  M.xii.107.

 mAnava {% (II) m. %} A man,  a human being,  मानवः । इह कीर्तिमवाप्नोति प्रेत्य चानुत्तमं सुखम् M.ii.9.

 mAnava {% (III) n. %} A particular fine.

Bopp

Latin

 मानव m. (a Manu oriundus,  e मनु s. अ,  v. gr. 650.)
homo. IN. 5. 6. BR. 2. 2. (Goth. manna id.,  them. man-
nan,  quod fortasse per assimil. e manvan
 nostrum
Mann.)

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 Mānava,  n. of a yakṣa: May 〔2〕. (Also written for māṇava,  q.v.)

Lanman

English

 mānavá, 
	—1. a. human
 descended from
man or Manu (see manu)
	—2. as m. one
of the sons of men,  a man
	—3. m.
Mānava,  name of a school of the Yajurveda.
 [mánu,  1208c: for mgs 1 and 2, 
observe that Old High Ger. mennisch, 
though prop. an adj. fr. man,  ‘homo, ’ and
meaning ‘humanus, ’ is used also as a
subst. meaning ‘man, ’ and used in its Ger.
form Mensch,  ‘man, ’ as subst. only: cf.
also nāra,  manuṣya,  mānuṣa.]

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
मर्त्यः पञ्चजनो भूस्पृक्पुरुषः पूरुषो नरः ।
मनुष्यो मानुषो ना विट् मनुजो मानवः पुमान् ॥ ३३७ ॥
-wordlist-
 
मर्त्य (पुं),  पञ्चजन (पुं),  भूस्पृश् (पुं),  पुरुष (पुं),  पूरुष (पुं),  नर (पुं),  मनुष्य (पुं),  मानुष (पुं),  नृ (पुं),  विष् (पुं),  मनुज (पुं),  मानव (पुं),  पुंस् (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

मनुष्य
मनुष्य,  मानुष,  मर्त्य,  मनुज,  मानव,  पुंस्,  पञ्चजन,  नृ,  पुरुष,  पूरुष,  विष्
मनुष्यो मानुषो मर्त्यो मनुजो मानवो नरः ।
पुमान्पञ्चजनो ना च पुरुषः पूरुषश्च विट् ॥ ३३१ ॥
verse 2.1.1.331
page 0039

नाममाला

Sanskrit

मनुष्य,  मानुष,  मर्त्य,  मनुज,  मानव,  नर,  नृ,  पुंंस्,  पुरुष,  गोधा
मनुष्यो मानुषो मर्त्यो मनुजो मानवो नरः ।
ना पुमान् पुरुषो गोधा धवः स्यात्तत्पतिर्नृपः ॥ २८ ॥
verse 0.1.1.28
page 0014

Mahabharata

English

*Mānava,  pl. (ºāḥ) (“descendants of Manu”). § 139 (Manu Vaivasvata): I,  75,  3139 (i.e. the men),  3140 (brāhmaṇāh).

Mānava,  adj. (“belonging to Manu or to the Mānavas”). § 277 (Jarāsandhavadhap.): II,  21,  803 (vaṃśaṃ).--§ 603 (Nārāyaṇāstramokshap.): VII,  194,  8965 (sc. astraṃ).-§ 768b (Kṛshṇa Vāsudeva): XIII,  147,  6827 (Prājāpatye śubhe mārge Mºe dharmasaṃhite,  sc. vaṃśe?).--§ 770 (Ānucāsanik.): XIII,  151,  7107 (ṛshisattamān,  i.e. Yavakrīta,  etc.).

पुराणम्

English

मानव / MĀNAVA. A scholar and an authority on Dharmaśāstra. He was the author of three books namely,  mānava Upapurāṇa,  Mānavaśrautasūtra and Mānavavāstulakṣaṇa.

Vedic Reference

English

 Mānava,  ‘descendant of Manu, ’^1 is the patronymic of Nābhā-
nediṣṭha and of Śāryāta.^2
1) Aitareya Brāhmaṇa,  v. 14,  2.
2) Ibid.,  iv. 32,  7. Cf. Śatapatha Brāhmaṇa,  iv. 1,  5,  2 (Śaryāta).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 मानवः,  पुं,
   (मनोरपत्यम् मनोर्गोत्रापत्यं वापुमान् । मनु + अण् ।) मनोरपत्यम् । मनुष्यः ।इत्यमरः । २ । ६ । १ ॥
 (यथा,  महाभारते ।१ । ७५ । १२ -- १३ ।“मनोर्वंशो मानवानां ततोऽयं प्रथितोऽभवत् ।ब्रह्मक्षत्रादयस्तस्मान्मनोर्जातास्तु मानवाः ॥
”)बालः । इति शब्दरत्नावली ॥
 (मनुना प्रोक्तम् ।मनु + अण् ॥
 उपपुराणविशेषः । यथा,  देवी-भागवते । १ । ३ । १३ -- १४ ।“सनत्कुमारं प्रथमं नारसिंहं ततः परम् ।नारदीयं शिवञ्चैव दौर्वाससमनूत्तमम् ।कापिलं मानवञ्चैव तथा चौशनसं स्मृतम् ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 मानव पु०
  मनोरपत्यम् अण् । १ मनुष्ये अमरः । स्त्रियांजातौ ङीष् । सा च २ स्वायम्भुवकन्यायाम् भारतम् ।३ शासनदेवताभेदे हेमञ्च० । २ बाले पु०
  शब्द र० ।

Capeller

German

 मानव॑,  f.
  रि॑ menschlich o. von Manu stammend.
m.
  Mensch,  Mann,  Nachkomme
Manu's Pl. die Menschen,  Völkerstämme
(5—7),  Untertanen,  eine best.
vedische Schule. f.
  रि॑ Menschentochter, 
Weib. n.
  Manu's Gesetzbuch.

 मानव॑
 f.
  ई॑ auch Manu's Weib.

Grassman

German

 mānavá,  a.,  m.,  f. (-ī́) [von mánu],  1〉 a.,  menschlich,  den Menschen eigen
 2〉 a.,  den Menschen hold
 3〉 m.,  Mensch,  Menschenkind
 4〉 f.,  Menschentochter,  Weib.
-ám 3〉 {888, 1}—_{888, 4}.
-ā́t 1〉 pathás pítriāt 〰 {650, 3}.
-ébhias [D.] 3〉 {350, 1}.
-ī́ [N. s. f.] 4〉 {912, 23} (párśus nā́ma).
-ī [V. du. f.] 2〉 rodasī {810, 9}.

Burnouf

French

 मानव मानव a. (मनु
 sfx. अ) de Manu
 né de
Manu. -- S. m.
  homme
 un homme
		 un jeune homme. -- F. [ई]
femme.
		 La fille de Manu.

Stchoupak

French

 मानव-
 -ई- a. humain,  propre à l'homme 
 relatif à Manu 
 m.
 
homme,  être humain 
 patron.  de Manu 
 n.
  d'une école védique 
 pl.
  humanité 
sujets 
 f.
  femme 
 n.
  d'une rivière.
°देव- m.
  roi.
°धर्म-शास्त्र- nt. traité des lois de Manu,  n.
  d'un ouvrage.
°राक्षस- m.
  démon à forme humaine.
मानवेन्द्र- m.
  roi.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.