| YouTube Channel

माथकः-थिका (mAthakaH-thikA)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“मथे विलोडने”@} 2 ज्वलादिः।
3 ‘--विलोटने’ इति पुरुषकारे 4 पाठः।
विलोटनम् = क्षोभणम्।
“गथे विलोडने…गथति… गथकः… इत्यादिकाशकृत्स्नीयधातुपाठे, तट्टीकायां च पाठः।” इति क्षी।
टीकायामत्र प्रकरणे पाठान्तरमस्य धातोः प्रदर्शितम्।
तत्र गथकः इति दर्शनात् काशकृत्स्नीयाः घटादिपाठमप्य- स्यानुमेनिरे इति ज्ञायते।]] ‘हिंसासंक्लेशयोर्मन्थेत्, मथेन्मथ्नाति लोडने।’ 5 इति देवः।
माथकः-थिका, माथकः-थिका, मिमथिषकः-षिका, मामथकः-थिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकक्वथतिवत् 6 ज्ञेयानि।
7 मन्मथः, 8 मथः-माथः, 9 दण्डमाथः, 10 प्रमाथी 11, 12 इत्युरच्प्रत्यये रूपमेवम्।
मथ्यतेऽसौ जनैरिति मथुरा।
मथितावस्यां मधुलवणाविति मथुरा इत्यपि क्वचिद् व्युत्पादितम्।]] मथुरा।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१२१३)
02
=>
 (१-भ्वादिः-८४८। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (श्लो। ९८)
05
=>
 (श्लो। ९८)
06
=>
 (२९४)
07
=>
 [[१। मनो मथतीति मन्मथः। पचादिषु पाठात् बाहुलकेन अत्राच्प्रत्ययः। कर्मण्यणो- ऽपवादः।]]
08
=>
 [[२। ‘ज्वलितिकसन्तेभ्यो णः’ (३-१-१४०) इति कर्तरि विकल्पेन णप्रत्ययः। पक्षे पचाद्यच्। तेन रूपद्वयम्।]]
09
=>
 [[३। मथ्यतेऽनेन इति माथः = पन्थाः। दण्डभावो माथः दण्डमाथः = ऋजुः पन्थाः।]]
10
=>
 [[४। ‘प्रे लपसृद्रुमथवदवसः’ (३-२-१४५) इत्यनेन तच्छीलतद्धर्मतत्साधुकारिष्वर्थेषु घिनुण्प्रत्ययः।]]
11
=>
 [[आ। ‘प्रमाथिनो वियुक्तानां हिंसकाः पापदुर्दुराः।।’ भ। का। ७। १२।]]
12
=>
 [[५। ‘मन्दिवाशिमथि--’ [द। उ। ८-२१]